Waarom is roken niet verboden?

8 minuten leestijd

© ANP

Waarom is roken niet verboden?

Gezondheid

Je leest nu

Waarom is roken niet verboden?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 126
  • 61624
Bekijk de collectie Gezond eten en leven17 verhalen

ROKEN IS DODELIJK wordt met kapitalen op sigarettenpakjes gedrukt en gruwelijke plaatjes van kankergezwellen zijn zowel op de voor- als achterkant te zien. En niet voor niets: jaarlijks sterven alleen in ons land ongeveer 20.000 mensen aan hun rookverslaving. Maar waarom is roken niet verboden als het zo gevaarlijk is?

Samengesteld door Richard van Montfrans

Waarom roken we eigenlijk?

Dat danken we aan Columbus, die tijdens zijn ontdekkingsreis naar Amerika in 1492 ook de tabak ontdekt. Een van zijn reisgezellen, de Spanjaard Rodrigo de Jerez, wordt de eerste roker van Europa. In zijn geboortestad Ayamonte in Spanje gaat hij opzichtig paffend over straat en wordt prompt opgepakt op verdenking van tovenarij. Het duurt zeven jaar voordat hij zijn onschuld kan bewijzen en wordt vrijgelaten. De aanvankelijke vrees voor de rookmagiër kan niet voorkomen dat de gewoonte zich daarna over Europa en de rest van de wereld verspreidt.

Roken in de jaren vijftig. In de Duitse plaats Biberach strijdt een stel 'doorgewinterde doorrokers' om de kampioenstitel in een marathon voor sigarenrokers.

Aan het einde van de zestiende eeuw raakt het pruimen en snuiven van tabak in Nederland in de mode en maakt de jeugd goede sier met de pijp. De machtige tabaksindustrie zoals we die vandaag de dag kennen, ontstaat in 1880 met de uitvinding van de sigarettenmachine, waarmee op grote schaal kan worden geproduceerd. Het leidt ertoe dat in de hoogtijdagen van roken, de jaren vijftig en zestig, zestig procent van de volwassen bevolking rookt.

Deel alinea

Waarom is een sigaret lekker?

Dat komt door de nicotine. Een stof, of beter gezegd een gif, dat de tabaksplant aanmaakt om zichzelf te beschermen. Als een insect van de plant eet, volgt daarop een zekere dood. Op ons heeft de stof een andere uitwerking: door nicotine gaan we ons prettig en ontspannen voelen. Dat smaakt dus naar meer, ook omdat de stof zeer verslavend is. Volgens sommigen is roken het lekkerst na een vrijpartij. Daar is een verklaring voor: we genieten van seks doordat er met een orgasme dopamines en endorfines vrijkomen in onze hersenen, dezelfde stoffen die door nicotine vrijkomen bij roken. Met een sigaret probeer je dat lekkere gevoel terug te halen. Verklaarbaar dus, maar allerminst verstandig: roken kan leiden tot een vervroegde overgang en erectiestoornissen, wat goede seks niet ten goede komt.

"Het is verrukkelijk! Natuurlijk niet die allereerste sigaret van je leven, die is vies, maar die heeft behalve dat het vies is ook de heerlijke bijsmaak van een de verboden vrucht..." Ds. Bert Hoorn te biecht over roken.

Deel alinea

Waarom is een sigaret slecht?

Omdat je er naast erectiestoornissen tal van klachten en ziektes van kunt krijgen. Een sigaret - of beter gezegd de rook ervan - bevat een waslijst aan giftige stoffen zoals acronitril, arseen, benzeen, beryllium, cadmium, ethanal, etheenoxide, dioxines, furaan, hetrocyclische aminen, hydrazine, isopreen, lood, nitrosamines, nitromethaan, vinylchloride en waterstofcyanide. De schadelijkste stoffen zijn nicotine, koolstofmonoxide en teer. Nicotine is naast verslavend slecht voor je huid, hart- en bloedvaten, spijsvertering en voortplanting. Koolstofmonoxide is slecht voor je conditie en beschadigt de vaatwanden. En teer veroorzaakt die typische rokershoest en is kankerverwekkend.

Als schrijver Willem Melchior krijgt te horen dat hij keelkanker heeft, noteert hij genadeloos wat hem dagelijks overkomt, resulterend in het boek De tijd is op. Een fragment uit een gesprek met Wim Brands. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl

Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek in samenwerking met het Trimbos-instituut blijkt dat de levensverwachting van zware rokers (iemand die meer dan twintig sigaretten per dag opsteekt) gemiddeld dertien jaar korter is dan van mensen die nooit hebben gerookt. Doorsnee rokers (iemand die vijftien tot twintig sigaretten per dag opsteekt) verliezen ongeveer negen levensjaren en lichte rokers (iemand die niet iedere dag rookt) vijf jaren.
Een doorsnee roker loopt in vergelijking met een niet-roker veertien keer meer kans om te sterven aan long-, keel- of mondkanker. De kans om dood te gaan aan slokdarmkanker is vier keer zo groot en aan blaaskanker twee keer. Het zogenaamde 'passief roken', het inademen van rook van andere mensen, verhoogt ook het risico op longkanker bij niet-rokers.
Daarnaast haalt ongeveer elf procent van de doorsnee rokers de leeftijd van 65 jaar niet. In de categorie ‘zware rokers’ geldt dit voor maar liefst 23 procent.

Deel alinea

Hoelang weten we dat roken slecht is?

De eerste alarmsignalen over tabak dateren al uit 1602, maar het is de Duitse arts Fritz Lickint die in 1929 het statistische verband tussen roken en longkanker legt. Onder het nazibewind wordt in de jaren dertig in Duitsland en Oostenrijk omwille van de volksgezondheid - deels tevergeefs - een ontmoedigingsbeleid tegen roken gevoerd. Omdat de bevindingen van Lickint zich niet verspreiden, duurt het tot 1950 voor de rest van Europa er lucht van krijgt. Sir Richard Doll ontdekt dat veel mensen in de oorlog longkanker hebben opgelopen door het roken van in krantenpapier gedraaide shag. Er komt een tegenbeweging op gang. In Nederland ageert de arts Lenze Meinsma tegen roken. Er komen steeds meer voorlichtingscampagnes, maar die lijken aan dovemansoren gericht. Roken blijft populair, zelfs onder artsen. Pas in 1971 krijgt Meinsma meer steun van zijn collega’s.

Roken in de jaren zeventig. De Gezondheidsraad wil dat roken wordt verboden in ziekenhuizen en automaten met sigaretten moeten verdwijnen. Geïnterviewde tabaksverkoper: "Dan gaan we drugs verkopen."

Deel alinea

Wat wordt er tegen roken gedaan?

In de jaren zeventig komen in heel Europa op de verpakking van rookwaren waarschuwingen te staan dat roken de gezondheid schaadt. Deze worden in de loop der jaren steeds explicieter en het roken wordt in rap tempo aan banden gelegd. Tabaksreclame gaat stap voor stap in de ban. Aan roken in vliegtuigen komt in de jaren negentig een eind, gevolgd door een rookverbod in het openbaar vervoer. Begin deze eeuw mag tabak niet meer worden verkocht aan personen onder de zestien jaar. Daarnaast krijgt elke werknemer recht op een rookvrije werkplek en worden alle openbare gebouwen rookvrij. De horeca is hier aanvankelijk een uitzondering op, totdat na een halve eeuw discussie op 1 juli 2008 een definitief rookverbod voor de horeca van kracht gaat. Ook op terrassen mag steeds minder worden gerookt. ProRail wil het op stations gaan verbieden en in 2020 wordt het roken op schoolpleinen verboden.

Henk Koenders, toenmalig PR-adviseur van Johan Cruijff, aan het woord over de reclames die Cruijff maakte voor en tegen roken. De legendarische voetballer houdt zelf een pakje sigaretten hoog om het ten slotte weg te schieten.

Deel alinea

Waarom is roken niet verboden?

Tja, daar zijn meerdere redenen of excuses voor te bedenken. Omdat er verdiend wordt aan accijnzen. Omdat het stemmen kost. Omdat we in een vrij land leven en het recht hebben eigen keuzes te maken (ook al zijn dat slechte keuzes). Omdat verbieden nou eenmaal geen zin heeft. Of omdat een verbod niet te handhaven is. Ondanks deze tegenwerpingen wordt de roep om roken te verbieden luider. Een stem die zich laten horen is Stichting Eindspel Tabak. Deze stichting streeft naar een wettelijk verbod op de verkoop van tabaksproducten aan kinderen na een bepaald jaar. Door te kiezen voor het kweken van een 'tabaksvrije generatie' biedt het plan tijd en ruimte voor alle belanghebbenden - zoals producenten en verkopers van rookwaren - om zich in te stellen op een geleidelijke verdwijning van tabak.

Suzy en Santino werkten mee aan de docu De Vervangers, een benaming die de tabaksindustrie gebruikt voor jonge, toekomstige rokers. Santino: "Het wordt steeds minder populair en over een paar jaar bestaat het niet meer."

Deel alinea

In het bestuur van de Stichting Eindspel Tabak zitten ook de longartsen Wanda de Kanter en Pauline Dekker, die in 2015 een rechtszaak tegen de staat zijn begonnen om de invloed van de tabakslobby terug te dringen. Zij beschuldigen verschillende ministeries ervan voortdurend rekening te houden met het economische belang van tabaksverkoop. Feit is dat een rookverbod voor de politiek te rigoureus is, al zijn er partijen - CDA, ChristenUnie, GroenLinks en D66 - die ver willen gaan in het ontmoedigen.

Advocaat Bénédicte Ficq probeert sinds september 2016 het roken ook strafrechtelijk aan te pakken. De maatschappelijke steun groeit sindsdien en meer dan dertig gezondheidsorganisatie, -instellingen en gemeenten sluiten zich bij haar tegen de tabaksindustrie gerichte strijd aan. "Mensen verslaafd maken, betekent dat je ze ziek maakt," stelt Ficq, "en dat is strafbaar."
December 2018 oordeelt het gerechtshof dat er geen sprake is van een strafbaar feit en niet tot vervolging hoeft worden overgegaan. Tabaksproducten zijn legaal, oordeelt het hof. Als producenten bewust gebruikers verslaafd maken en dat moet stoppen, is dat een taak voor de overheid, niet voor de rechter.

Wist je dat...

  • Australiërs met het oog op de staatskas en volksgezondheid vanaf 2020 ruim 45 dollar (29 euro) moeten betalen voor een pakje sigaretten.

  • Roken onder jongeren (tussen 12 en 16 jaar) afneemt: zeven jaar terug rookt 5,9 procent, in 2015 nog 'maar' 1,6 procent.

  • In Turkmenistan roken in heel het land verboden is en verkopers van rookwaren een boete tot 1500 euro riskeren.

  • De afgelopen jaren vier op de tien overlijdensgevallen (vóór de leeftijd van tachtig jaar) zijn veroorzaakt door tabak. 

Wat vind jij?

Moet roken verboden worden of vind je dat iedereen dat zelf mag beslissen?

Moet roken verboden worden?

80%
20%

In het kort

  • In 1492 ontdekt Columbus tijdens zijn ontdekkingsreis naar Amerika de tabak. De machtige tabaksindustrie zoals we die vandaag de dag kennen, ontstaat in 1880 met de uitvinding van de sigarettenmachine.

  • Dat een sigaret lekker is, komt door nicotine. Een stof, of beter gezegd een gif, dat de tabaksplant aanmaakt om zichzelf te beschermen. Door nicotine gaan we ons prettig en ontspannen voelen en de stof is zeer verslavend. 

  • De schadelijkste stoffen in sigaretten zijn nicotine, koolstofmonoxide en teer. Deze stoffen zijn onder andere slecht voor je hart- en bloedvaten, spijsvertering, voortplanting, huid en conditie. Teer is kankerverwekkend.

  • De eerste alarmsignalen over tabak dateren al uit 1602, maar het is de Duitse arts Fritz Lickint die in 1929 het statistische verband tussen roken en longkanker legt. 

  • Sinds de jaren zeventig wordt er steeds meer tegen roken gedaan. Tabaksreclame gaat stap voor stap in de ban en roken wordt op allerlei plaatsen verboden, van vliegtuigen tot de horeca.  

  • Er zijn meerdere redenen of excuses te bedenken waarom roken niet verboden is. Omdat er verdiend wordt aan accijnzen, bijvoorbeeld. Of omdat een verbod niet te handhaven is. Toch wordt de roep om roken te verbieden steeds luider.

Deel dit venster