Hoe werd rappen in het Nederlands populair?

13 minuten leestijd

© ANP

Hoe werd rappen in het Nederlands populair?

Lifestyle

Je leest nu

Hoe werd rappen in het Nederlands populair?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 98
  • 24922
Bekijk de collectie Pop, rap en hiphop14 verhalen
Bekijk de collectie Top 200015 verhalen

Tegenwoordig staan de hitlijsten vol Nederlandstalige rap. Dat was ooit anders: de eerste generatie rappers in ons land probeerde de Amerikaanse voorbeelden nog te kopiëren, in het Engels en met sterk wisselend resultaat. Sinds Osdorp Posse en Extince begin jaren negentig doorbraken, weten we dat hiphop in de eigen taal toch nét even beter klinkt. Hoe ontwikkelde de Nederlandstalige rap zich?

Samengesteld door Sjoerd Huismans

Hoe ontstond hiphop?

Van oorsprong is hiphop meer dan alleen muziek. Ook breakdance en graffiti zijn een onderdeel van hiphop, dat in de jaren zeventig ontstaat in New York. In The Bronx, een arme wijk waar veel Afro-Amerikanen en latino’s wonen, worden block parties (straatfeesten) gehouden, waar dj’s als Kool Herc en Grandmaster Flash een nieuwe manier van draaien uitvinden. In plaats van hele funk- of soulplaten te draaien, mixen ze alleen de instrumentale gedeeltes zoals de drumsolo’s aan elkaar. Daardoor blijft alleen een doorlopende beat over waar ze vervolgens overheen ‘scratchen’.

DJ Grandmaster Flash in actie.

Gaandeweg krijgen de MC’s (Master of Ceremony) een grotere rol. Oorspronkelijk zijn ze een soort presentatoren (het woord ceremoniemeester zegt het al) en zwepen ze vooral het publiek op. Daarbij toasten zij wat simpele coupletten over de beat, maar later komen de vocalen juist centraal te staan. Drumcomputers en samplers komen op de markt, waardoor je geen professionele studio meer nodig hebt om een track op te nemen. Zo kunnen er nieuwe beats worden opgenomen en worden dj’s ook producers van nieuwe nummers.

‘Sampling’, het gebruiken van een bestaand stukje muziek in een beat, blijft een belangrijk onderdeel van de muziek. De enorme hit ‘Rapper’s Delight’ van The Sugar Hill Gang zorgt ervoor dat deze muziekstijl bij een breder publiek bekend wordt. Ook in Nederland piekt het nummer op 1 in de Top 40 en later wordt het door het Amerikaanse tijdschrift Rolling Stone verkozen tot een van de 500 beste songs aller tijden (op plek 251). In de jaren zeventig treden rappers vooral op in collectieven zoals The Sugar Hill Gang, vanaf de jaren tachtig gaan steeds meer artiesten solo.

Meer weten over deze periode? Lees dan het venster Hoe ontstond hiphop?

Deel alinea
MC Miker G & DJ Sven samen met Peter Koelewijn in 1989.

Hoe kwam hiphop in Nederland terecht?

De eerste generatie rappers in Nederland is actief tussen de jaren tachtig en halverwege de jaren negentig, en rapt dan nog vooral in het Engels. Extince, later een boegbeeld, laat al van zich horen met zijn eerste plaat 'Rap Around The Clock' (1986) en scoort een jaar later een bescheiden hitje met The Milkshake Rap. Nederlandse rap is vooral een niche onder liefhebbers in de grote steden en is nog niet doorgebroken naar het grote publiek. Toch komt de eerste grote internationale hiphophit van Nederlandse makelij ook uit 1986: ‘Holiday Rap’ van MC Miker G & DJ Sven, een nogal corny hiphopversie van Madonna’s ‘Holiday’.

MC Miker G blijkt na het succes van 'Holiday Rap' aan lager wal te zijn geraakt: dakloos en drugsverslaafd. In 2009 is hij op de weg terug, mede dankzij Extince. 

Deel alinea

Het wordt menens met de Nederlandse hiphop op het moment dat rappers de Nederlandse taal ontdekken. De wegbereider is Osdorp Posse, een groep uit Amsterdam die in 1989 de track ‘Moordenaar’ uitbrengt (slinger bij het lezen vooral de bijbehorende afspeellijst aan op YouTube of Spotify, met alle tracks die in dit venster worden genoemd en nog veel meer). Aanvankelijk wordt de groep niet serieus genomen: Lotje IJzermans, presentatrice bij de VPRO Radio, beschuldigt Osdorp Posse bijvoorbeeld van ‘gettootje spelen’ – prompt reageert de band met een gelijknamig nummer: "Jij zegt dat ik ghetto'tje speel / maar godverdomme, weet jij de neuk veel /wie ik ben of wat ik denk en doe / wel of te niet heel crimineel".

Osdorp Posse in 2005.

Toegegeven, het is ook even wennen. Frontman Def P begint naar eigen zeggen vooral met rappen in het Nederlands voor vrienden die wel diep in de hiphop zitten maar al dat Engels niet begrijpen. Het letterlijk vertalen van Amerikaanse slang ("de moederneukende politie") is vooral nogal komischToch zou dit gebruik altijd gemeengoed blijven binnen de Nederhop – denk bijvoorbeeld aan ‘Kerk’ van De Jeugd van Tegenwoordig met de zin ‘Kerk dat is wat je zegt als je weet dat ik gelijk heb’. In Amerikaanse slang betekent ‘church!’ dat je het ergens helemaal mee eens bent. . Hoewel Henk Westbroek het niet op Radio 3 wil draaien vanwege de controversiële teksten, komen die vroege Osdorp Posse-nummers nu juist wat schattig over – ook al worden er vrouwen verkracht in de disco en bejaarden vermoord in de tram: "Je vindt me misschien een beetje raar, maar ik ben gewoon een moordenaar!"

Reportage over het tienjarig jubileum van Osdorp Posse in het programma NOVA. Waarom zijn zij de pioniers van de Nederhop?

De boze rhymes (teksten) van Osdorp Posse worden meestal begeleid door harde, machinale beats. Het is de Brabander Extince die de Nederhop in 1995 naar een hoger niveau tilt met een vriendelijker, soulvoller geluid. Ook hij schakelt over naar het Nederlands en zijn lome, funky flow werkt veel beter met zachte g dan in steenkolenengels. Zijn teksten zijn bovendien veel rijker dan die van Osdorp Posse en zitten vol verwijzingen en beeldspraak. Toch is er niemand die zijn single ‘Spraakwater’ wil uitbrengen, behalve radio-dj Kees de Koning die voor de VPRO het veelgeprezen hiphopprogramma Dutch Masters maakt. Het is het begin van De Konings label Top Notch, dat nog altijd het belangrijkste Nederlandse hiphoplabel is.

Extince bij een optreden in 2004.

Extince's debuutplaat Binnenlandse Funk zou later door Nieuwe Revu worden verkozen tot beste Nederlandse hiphopplaat ooit. In het kielzog van Extince volgen rappers die ook de soulvolle kant op gaan, zoals de Amsterdammer Yukkie B, bekend van zijn hit 'Wat Nou?!?'. 

Al snel ontstaat er stevige beef (ruzie) tussen Extince en Osdorp Posse, de twee vaandeldragers van de NederhopEen jaar eerder werkten ze nog samen op het nummer ‘Turbotaal’, een soort manifest voor de Nederhop (‘Check uit de nieuwe Nederlandse stijl!’) . Osdorp Posse reageert op Extinces doorbraaksingle met de ‘distrack’Nummer waarin je een andere rapper ‘dist’ oftewel afkraakt. ‘Braakwater’: "Jij deed altijd alles Engels vanaf het begin / En nou is Nederhop in, en jij springt er midden in / Met je brave ABN klaar voor de top 40 / Heel slim zakenmannetje maar erg smerig". Extince slaat twee jaar later wat subtieler terug in ‘Kaal of Kammen’: "Van mijn Engelstalig werk was jij ook al jaren fan / maar in mijn eigen taal versta je pas hoe goed ik wel niet ben".

De Jeugd van Tegenwoordig in 2008.

Hoe explodeerde Nederlandse hiphop rond 2000?

Los van deze beschuldigingen over en weer, wordt Engelstalige rap door Nederlanders er ondertussen steeds beter op. Postmen gooit in 1998 hoge ogen met hun debuutalbum Documents, waarop de hits 'Cocktail', 'U Wait' en 'Crisis' staan. Documents zou de eerste Nederlandse hiphopplaat worden die een platinum statusNa die 100.000 verkochte exemplaren was het album nergens meer te verkrijgen: er zijn er simpelweg niet meer gedrukt. (100.000 verkochte exemplaren) bereikt. 

Na het jaar 2000 wordt ook Nederlandstalige hiphop almaar groter. Rappers die al langer bezig zijn, zoals de Rotterdammer U-Niq, schakelen met veel succes over op het Nederlands. In die jaren is er een enorme golf frisse Nederlandstalige rappers en producers die doorbreekt bij het grote publiek, onder wie (in willekeurige volgorde) Spacekees & Terilekst, Winne, Raymzter, Lange Frans & Baas B, Zwart Licht, Ali B, De Jeugd van Tegenwoordig (foto boven), Sef, Dio, The Partysquad, The Opposites, Reverse, The Flexican, Sjaak, Kempi en Jiggy Dje. Die laatste richt met de release van zijn debuutplaat Noah’s Ark tevens een gelijknamig label op – de eerste serieuze concurrent voor Top Notch. 

Deel alinea

Audiofragment

Jiggy Djé over Noah's Ark, maar ook over Herman van Veen
NTR - Kunststof, 18 aug 2009

De tegenstelling tussen ‘straat’ en commercieel wordt steeds scherper. Brainpower bijvoorbeeld is enorm succesvol, met zowel emotionele nummers (‘Je Moest Waarschijnlijk Gaan’, over zijn beste vriend die zelfmoord pleegde) als de lichtvoetige hit ‘Dansplaat’ die in 2002 maar liefst vier weken de Top 40 aanvoert. Hij wordt daarop prompt gedist door ExtinceExtince begint zijn track ‘Doorgaan’ (2004) met ‘Vandaag wil ik graag m’n spreekbeurt houden over neppe rappers…’ en richt zijn pijlen de rest van het nummer op Brainpower. Die slaat boos terug in Ghostbusters waarin hij Extince verwijt geen andere woorden dan zijn eeuwige uitspraak ‘Je Weet Toch?’ te kennen. Het blijft even stil, maar in 2007 reageert Extince gelaten in ‘Wee Toch’. omdat hij een commerciële jongen zou zijn. Aanhangers van Extince (onder meer Opgezwolle en Terilekst) gaan hun muziek enkele jaren later 'Nederlandstalige hiphop' noemen om zich te distantiëren van de 'Nederhop' van Osdorp Posse.  

Rico (L) & Sticks op Lowlands 2015. Onder de noemer #opgezwolletotnu treden ze weer op met materiaal van hun voormalige hiphopformatie Opgezwolle.

Intussen borrelt het overal in Nederland in de ‘underground’Undergroundhiphop is een term die slaat op hiphop die buiten de gebaande paden ontstaat, gemaakt wordt door artiesten die nog niet bij een label zitten en (nog) niet commercieel succesvol zijn. Heel belangrijk voor undergroundhiphop is dat rappers als Terilekst hun muziek vanaf 1999 gratis gaan verspreiden op het internet. Vaak ontstaat een nieuw geluid eerst plaatselijk – letterlijk en/of figuurlijk in kelders – en kan het wel even duren voordat het grote publiek oftewel ‘de mainstream’ het ontdekt.  . Een van de interessantste nieuwe scenes ontstaat in Zwolle met onder meer Jawat!, Kubus en Blaxtar. Spil van deze groep artiesten is Opgezwolle, de groep van rappers Rico en Sticks en producer Delic die ongekend pure, rauwe hiphop maakt. Hun platen Vloeistof (2003) en met name Eigen Wereld (2006) zijn absolute klassiekers – "Voer voor je hoedenplank! Tast toe proef die woofer!"

Een interview met Rico & Sticks van rapformatie Opgezwolle op Lowlands 2004.

In datzelfde jaar komt stadgenoot Typhoon met zijn filosofische debuut Tussen Licht En Lucht. Tot de rappers in Zwolle doorbreken, leeft hiphop vooral in de Randstad en in Eindhoven. De Zwolse scene leert rappers in het hele land om trots te zijn op hun afkomst – waar ze ook vandaan mogen komen. Typhoon in onderstaande video: "Iemand uit Heerlen of Vlagtwedde zegt ineens ook met trots: ja man, ik kom uit Heerlen, ik kom uit Vlagtwedde!"

Rapper Ali B geeft een geschiedenisles Nederhop, van Osdorp Posse en Extince tot de scenes in Zwolle, Eindhoven, Amsterdam en Rotterdam.

Typhoon wijst hierboven op een belangrijk punt. Niet voor niets kun je aan de naam van voorvaders Osdorp Posse zien uit welk Amsterdams stadsdeel ze komen. Hiphop gaat tenslotte over afkomst, trots zijn op je eigen wijk en dat met veel bombarie verkondigen. Dat gaat beter in de eigen taal, begreep frontman Def P in 1989 al. 

Er is natuurlijk niets mis met een hit scoren in het Engels (of Duits), maar een echt geloofwaardige raptekst is nu eenmaal moeilijk los te zien van de plaats waar die ontstaat. Zo pikt De Jeugd van Tegenwoordig het woord ‘Watskeburt’ op in Amsterdam-Noord. Het was daar lokale slang geworden nadat rapper Heist Rockah het een keer spontaan uitriep.

Willie Wartaal en Vjeze Fur komen de bedenker van het woord 'Watskeburt' tegen in hun oude buurt. De hele documentaire zien? Kijk op NPO.nl

Faberyayo, Vjeze Fur en Willie Wartaal staan al sinds die doorbraaksingle uit 2005 bekend als taalverrijkers. Niet iedereen kan ze bijhouden. Met sardonisch genoegen ontregelen de heren elke interviewer die bij ze in de buurt durft te komen.

De ongemakkelijke maar hilarische relatie tussen De Jeugd en de media. De hele documentaire zien? Kijk op NPO.nl

Bovendien is het veel logischer om je als rapper in je eigen taal te uiten over de maatschappij waarin je leeft – vaak de zelfkant ervan. Dat is nu eenmaal het doel van veel rappers, of ze nu een Nederlandse, Antilliaanse, Marokkaanse, Surinaamse of andere achtergrond hebben. Gaandeweg krijgt rap ook een stem in het publieke debat. Een bekend voorbeeld is ‘Het Land Van’ (2005) van Lange Frans & Baas B, een bitterzoete ode aan Nederland met zinnen als "Kom uit het land met de meeste culturen per vierkante meter / Maar men is bang om bij de buren te gaan eten / En integratie is een schitterend woord / Maar shit 't is fucking bitter wanneer niemand het hoort".

Raymzter in het BNN-programma Spuiten & Slikken (2005).

Maar denk ook aan ‘Kutmarokkanen’ (2003) van de Marokkaanse Almerenaar Raymzter (foto boven), die een uitglijderHet programma 2Vandaag maakt in 2002 een portret van de politicus en filmt hem in gesprek met Job Cohen (toen burgemeester van Amsterdam), zonder dat Oudkerk dit zelf doorheeft. Cohen vraagt of iemand als Pim Fortuyn ook in Amsterdam veel succes zou hebben, waarop Oudkerk antwoordt met: ‘Wij hebben hier toch ook kut-Marokkanen’. van de Amsterdamse PvdA-lijsttrekker Rob Oudkerk aangrijpt om de vooroordelen tegen Marokkanen ter discussie te stellen. "Ze kijken me aan alsof ik vloog in de Twin Towers," rapt hij in het nummer.

Raymzter rapt in 'Kutmarokkanen??!' over de vooroordelen die in Nederland bestaan over Marokkaanse jongeren.

Veel controversiëler is de rapper Salah Edin, die ook een nummer maakt dat ‘Het Land Van’ heet, maar dan vele malen cynischer: "Het land van de hoogste percentage moslimhaters / Het land dat is opgebouwd door onze vaders / Het land dat ons ziet als gevaar en terreur / Land van mooie dromen, stelt me teleur". Op de albumhoes van zijn debuut staat Edin afgebeeld als Mohammed Bouyeri, de moordenaar van Theo van Gogh. Geregeld wordt die foto foutief gebruikt in de media als ware het echt een foto van Bouyeri. Geert Wilders gebruikt de afbeelding voor zijn film Fitna en wordt daarop met succes aangeklaagd door Edin.

Rapper Salah Edin geeft een optreden op Lowlands 2007 te midden van de controverse rondom zijn nummer 'Het Land Van'. 

Salah Edin is zeker niet de enige rapper die, al dan niet terecht, negatief in de publiciteit komt. Het vaakst gebeurt dat met de Eindhovenaar Kempi, die een omvangrijk strafblad heeft met daarop onder meer drugshandel, mensenhandel en mishandeling. Niet goed te praten, maar zijn muziek blijft indrukwekkend. "Kempi beschrijft een Nederland dat de meeste Nederlanders niet kennen," schrijft het NRC in 2006. In zijn bekendste nummer ‘Zoveel Stress’ rapt hij: "Ik ging jilla (gevangenis, red.) in, jilla uit / zodra ik uit de buik kwam ben ik op problemen gestuit / Ik werd gedisst, gebruikt, getwist, genaaid, bij het leven / Papa was er maar even, mam heb alles gegeven". Daartegenover staan talloze voorbeelden van rappers die zich inzetten voor hun, vaak achtergestelde, gemeenschap. Denk aan de – toch ook aardig harde – Rotterdammer Hef, die tegenwoordig workshops geeft aan kansarme kinderen in Hoogvliet.

"Een goede vader of moeder geeft wel in de opvoeding mee dat hun kinderen geen mdma gebruiken op hun 8e"

Maar de relatie tussen hiphop en de media zal altijd ongemakkelijk blijven en is in die zin goed vergelijkbaar met de opkomst van bijvoorbeeld jazz en rock-‘n-roll. Het bekendste recente voorbeeld is ongetwijfeld ‘Drank & Drugs’ van Ronnie Flex en Lil’ Kleine. De twee zijn ontzettend populair bij tieners, hun ouders en sommige media maken zich vooral druk om de sleutelzin "Alle tieners zeggen ja tegen mdma!"

EenVandaag spoort Ronald 'Allemaal beestjes' Schutte van Ronnie en de Ronnies op, die vertelt dat er echt heel veel is veranderd sinds 1967. "Ik vind het verschrikkelijk."

Waar staat Nederlandse hiphop nu?

Het hierboven al even aangestipte ‘Drank & Drugs’ komt van het album New Wave, het resultaat van een project van hiphoplabel Top Notch. Zij dropten februari 2015 een diverse groep piepjonge (de ‘socialmediageneratie’) rappers tien dagen lang op Schiermonnikoog en veel van hen zijn inmiddels niet meer weg te denken uit de Nederlandse hiphopscene – denk aan SFB, Jonna Fraser, Bokoesam en D-Double.

Daarnaast wordt in 2016 de Rotterdamse groep Broederliefde ontzettend populair, die Caribische invloeden verweven in dansbare hits als ‘Jungle’. Ook iemand als Sevn Alias – tegenwoordig ook actief vanuit Rotterdam – scoort hit na hit. De invloed van BNN-platform 101 Barz kan daarbij niet onderschat worden. Presentator Rotjoch Dinero en zijn staf hebben een uitstekende neus voor nieuw talent en hun sessies worden miljoenen malen bekeken.

thumbnail
Sevn Alias - 101 Barz sessie

Rapper Sevn Alias komt in de zomer van 2015 een sessie doen bij BNN-platform 101 Barz. Kijk alle andere sessies van 101 Barz op YouTube

Deel alinea

Dat geldt ook voor de video’s die rappers zelf uitbrengen – onder de driehonderdduizend views ben je volgens Lil’ Kleine tegenwoordig mislukt. De dominante sound wordt beïnvloed door Atlanta TrapEen muziekstijl die is gepopulariseerd door artiesten als Future, Young Thug, Gucci Mane en Migos. Kenmerken: diepe bassen, scherpe kickdrums en ratelende hi-hats, met daaroverheen vaak een doorlopende synthesizermelodie en rap door een ‘auto-tune’ waardoor die een computer-achtig geluid krijgt. , maar ook door mainstream pop en tropische house. Het verandert wel razendsnel: een sound die vandaag fris klinkt, kan morgen als gedateerd worden afgeschreven door de YouTube-generatie.

thumbnail
Waarom Cho en Sef de beste video's maken

Hoe maak je een goede videoclip die acht miljoen views krijgt? Rauwkost ging naar het Nederlands Film Festival om dat uit te vinden en sprak rappers Cho en Sef.

Typhoon speelt op de laatste dag van Pinkpop 2015.

Wordt Nederlandse rap serieus genomen?

Rappers blijven zich kritisch uitlaten over wat ze zien gebeuren. In 2012 komt rapper Mr. Polska bijvoorbeeld met het ‘meldpunt voor de volle gezelligheid’ als reactie op de PVV die een meldpunt voor overlast veroorzaakt door Midden- en Oost-Europeanen heeft opgericht (luister onderstaand fragment).

Deel alinea

Audiofragment

Mr. Polska over het Meldpunt Waardevolle Gezelligheid
NTR - Kunststof 27 mrt 2012

Zo komen rappers positief in de publiciteit, maar toch blijft de relatie met ‘Hilversum’ zoals gezegd moeilijk. Hiphop zou te weinig gedraaid worden op de radio. In de clip voor ‘Zo Doe Je Dat’ (2015) zie je de Eindhovense rapper Fresku geschminkt als whiteface om dit gebrek aan diversiteit in de media aan te kaarten. Dat protest wordt vervolgens wel breed opgepikt in diezelfde media, hoewel het probleem daarmee natuurlijk niet opgelost is.

Al met al kan gesteld worden dat Nederlandstalige hiphop zo groot is dat er simpelweg niemand meer omheen kan. Na de wat meer gevestigde namen Kyteman, De Jeugd van Tegenwoordig en The Opposites wint het jeugdige New Wave in 2015 de prestigieuze Popprijs. De generatiekloof wordt op dat moment weer eens goed duidelijk. "Stampende malloten," koppen de media over een rapgroep die door jongeren miljoenen keren is beluisterd op YouTube en Spotify. 

Giel Beelen reikt de Popprijs 2015 uit aan hiphopcollectief New Wave.

Er is nog een lange weg te gaan, maar steeds vaker worden rappers wél op waarde geschat. De beste illustratie daarvan is Zwollenaar Typhoon. In 2013 mag hij ter gelegenheid van 200 jaar Koninkrijk het nummer ‘Van De Regen Naar De Zon’ in de Ridderzaal zingen. Hij zingt bedachtzaam over een van de zwartste bladzijden van de Nederlandse geschiedenis: het slavernijverleden. Het koninklijk paar en de premier kijken toe.

Typhoon speelt het nummer 'Van De Regen Naar De Zon' tijdens de viering van 200 jaar Koninkrijk. In de song zingt hij over het slavernijverleden van Nederland. 

In het kort:

  • Hiphop komt overwaaien uit de Verenigde Staten en aanvankelijk imiteren Nederlandse rappers de voorbeelden met wisselend succes.

  • Osdorp Posse is de eerste groep die Nederlands gaat rappen en weet vanaf 1989 commotie te creëren door de keiharde teksten. In 1995 laat Extince zien dat Nederhop ook soepel en funky kan zijn.

  • Daarna explodeert de Nederlandstalige hiphop, zeker na 2000. Van Opgezwolle tot De Jeugd van Tegenwoordig, van Brainpower tot Kempi. 

  • Rappers spreken zich sinds de doorbraak steeds meer uit over wat ze om zich heen zien gebeuren. Zo stelt Raymzter vooroordelen over Marokkanen ter discussie.

  • Tegenwoordig weten rappers als Ronnie Flex en Broederliefde een miljoenenpubliek te bereiken op platformen als YouTube en Spotify. De representatie van hiphop in de 'oude' media blijft een gevoelig punt.

Deel dit venster