Kan Donald Trump een nucleaire oorlog beginnen?

7 minuten leestijd

Kan Donald Trump een nucleaire oorlog beginnen?

Oorlogen

Je leest nu

Kan Donald Trump een nucleaire oorlog beginnen?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 49
  • 14191
Bekijk de collectie Amerika6 verhalen

Amerikaanse presidentskandidaten maken kiezers al tientallen jaren bang met het idee dat de tegenkandidaat weleens onverstandig zou kunnen omgaan met nucleaire wapens. Kan de Amerikaanse president helemaal zelf besluiten op de rode knop te drukken?

Door Laurens Bluekens

Waar komt de angst voor een nucleaire oorlog vandaan?

"Willen we zijn vinger ook maar ergens in de buurt van de knop?" vraagt Hillary Clinton in juni 2016 aan het publiek op een bijeenkomst in het Californische San Diego. Ze heeft het natuurlijk over haar Republikeinse tegenstrever Donald Trump – aan hem gaan we toch zeker niet de nucleaire wapens van Amerika toevertrouwen? En ook Barack Obama steekt het tegen het einde van de race tussen Donald Trump en Hillary Clinton niet onder stoelen of banken: "Als hij niet eens zijn eigen Twitteraccount kan beheren, dan zou hij al helemaal niet de codes voor nucleaire wapens in handen moeten krijgen." Op zijn beurt zegt Trump in een interview met persbureau Reuters dat Hillary Clinton met haar plannen om Syrië binnen te vallen weleens de veroorzaker van een nucleair conflict tussen Amerika en Rusland kan worden.

Ook in Nederland zijn er zorgen over Trump en de knop, zowel voor als na zijn verkiezing.

Deel alinea

Het is niet de eerste keer dat partijen in een Amerikaanse verkiezingsrace de kiezers bang proberen te maken met het idee dat de tegenpartij de wereld misschien wel zal vernietigen. Zo schijnt het onderstaande spotje uit 1964 de Democratische Lyndon B. Johnson flink geholpen te hebben zijn Republikeinse tegenstrever Barry Goldwater te verslaan.

George W. Bush greep in 2000 terug op het spotje van Daisy uit 1964 en ook Hillary Clinton maakte in 2016 weer gebruik van dit filmpje.

Ten tijde van de race tussen Johnson en Goldwater zijn de Verenigde Staten verwikkeld in een hevige wapenwedloop met de Sovjet-UnieZo heet Rusland tussen 1922 en 1991, wanneer het een communistische staat is.  : beide supermachten proberen elkaar af te troeven met hun wapenarsenaal. Dat leidt uiteindelijk tot de situatie waarin beide landen talloze nucleaire raketten hebben, waarmee met gemak de hele wereld vernietigd kan worden. Juist daarom zetten Amerika en de Sovjet-Unie die raketten in werkelijkheid nooit in: een van de landen kan wel de eerste zet doen, maar uiteindelijk zal iedereen dan vernietigd worden.

Deze gegarandeerde wederzijdse vernietiging – mutually assured destruction – zorgt ervoor dat noch Amerika noch de Sovjet-Unie durft over te gaan tot directe agressie gericht op elkaar. Daarom worden de spanningen tussen de twee landen tussen ongeveer 1947 en 1991 de Koude Oorlog genoemd: het is wel een oorlog, maar zonder dat er daadwerkelijk wordt gevochten.

"Tegenwoordig vergeten mensen hoe belangrijk de Koude Oorlog was."

Ook Nederland heeft in die jaren te maken met de dreiging. De regering komt met verschillende voorlichtingsfilms.

Wat gebeurt er als op het centrum van Amsterdam een atoombom valt?

Overigens grijpen niet alleen George W. Bush en Hillary Clinton op het spotje met Daisy terug. In 1996 gebruikt de Republikeinse kandidaat Bob Dole het filmpje tegen Bill Clinton. En wat jaren eerder maakt Democraat Walter Mondale een nieuwe spotje met een vergelijkbare boodschap. Dat is niet voldoende om Ronald Reagan van de winst af te houden.

Er zijn op dit moment negen landen bekend die nucleaire wapens hebben: de Verenigde Staten, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, China, India, Pakistan, Israël en Noord-Korea. Het is moeilijk te zeggen met hoeveel moderne kernwapens de wereld vernietigd kan worden, maar op deze website kun je een indruk krijgen van wat het zou betekenen als er een nucleaire raket zou inslaan op jouw woonplaats.

Na de Koude Oorlog zijn de nucleaire wapenarsenalen wat afgebouwd, maar nog steeds zijn er genoeg nucleaire wapens aanwezig om de wereld te vernietigen.

Heeft Trump een rode knop?

Het is een klassiek beeld dat in talloze films terugkomt: een druk op een grote rode knop leidt – al dan niet voorafgegaan door een blikkerige stem die aftelt vanaf tien –  tot het afvuren van nucleaire raketten en het einde van de wereld.

De Cubacrisis van 1962: wie drukt het eerst?

In werkelijkheid is er geen grote rode knop waarop de Amerikaanse president zomaar kan drukken om de nucleaire wapens in te zetten. Wel heeft hij een kaart met daarop de codes voor de nucleaire wapens – ook wel the biscuit genoemd. De kaart zit in een stalen koffertje –  the football – en volgt de president overal. Het koffertje zit vaak in een leren tas en wordt vervoerd door een van de militaire assistenten van de president.

In het koffertje zitten ook handleidingen en een soort menukaart voor de president waarmee hij makkelijk kan aangeven welke doelen hij wil raken. Niet alle presidenten zijn trouwens even zorgvuldig omgegaan met het koffertje en het kaartje met codes. Zo laat Jimmy Carter, die tussen 1977 en 1981 president is, het kaartje bij de stomerij slingeren. En volgens de voormalige generaal Hugh Shelton zou Bill Clinton, president tussen 1993 en 2001, de codes maandenlang kwijt zijn.

Deel alinea

Kan Trump in zijn eentje beslissen een nucleaire raket af te vuren?

Er is dus geen knop, maar wel een koffertje en een kaartje met codes. Met die codes kan de Amerikaanse president het lanceren van een nucleaire raket in gang zetten. De Verenigde Staten hebben honderden raketten die gestationeerd zijn in de Verenigde Staten, maar ook bijvoorbeeld in België, Nederland, Duitsland, Italië en Turkije. Ook vanaf verschillende onderzeeboten die in de Grote of Atlantische Oceaan rondvaren, kunnen nucleaire wapens afgevuurd worden.

Deel alinea

Een lanceerinstallatie voor nucleaire raketten.

Zodra de Amerikaanse president besluit om nucleaire wapens te gebruiken, is er geen grondwettelijke manier om dat tegen te houden. De Senaat en het Hooggerechtshof hebben niets te zeggen en ook als alle adviseurs het niet met hem eens zijn, moet het bevel van de president worden opgevolgd. Als de codes zijn ingevoerd en de president het bevel heeft gegeven om nucleaire raketten af te vuren, zijn er nog maar een paar minuten waarin de president het besluit kan terugdraaien.

Het besluit van de president gaat via de minister van Defensie en een hoge militaire officier naar de mensen die de nucleaire raketten daadwerkelijk afschieten. Het blijft natuurlijk altijd de vraag of deze mensen de orders die zij krijgen ook echt uitvoeren. Als ze dat niet doen, zou dat een vorm van werkweigering zijn.

Hoe denkt Donald Trump over de inzet van nucleaire wapens?

Donald Trump kan dus eigenhandig een nucleaire oorlog beginnen. Zijn voorgangers hebben die mogelijkheid ook, maar ze houden zich allemaal in omdat ze weten dat het afvuren van zo’n raket zorgt voor talloze burgerslachtoffers en misschien wel voor het einde van de wereld. De atoombommen die de Amerikanen op bevel van president Harry S. Truman in augustus 1945 op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki gooien, tonen dat duidelijk aan.

"Ik geef alleen in de avond licht."

Truman en alle Amerikaanse presidenten na hem zijn ervan overtuigd dat nucleaire wapens alleen ter afschrikking dienen om vijanden duidelijk te maken dat zij geen nucleaire wapens tegen de Verenigde Staten moeten gebruiken. Alleen in het zeldzame geval dat Amerika zelf te maken krijgt met een nucleaire aanval, is het een optie. Er zou in de loop der jaren bij Amerikaanse presidenten zelfs een soort nucleair taboe zijn ontstaan, waardoor ze erg terughoudend zijn met het inzetten van nucleaire wapens. Ze zijn er wel, maar worden door Westerse landen steeds duidelijker neergezet als onacceptabele wapens die niet te vergelijken zijn met wapens die alleen militaire slachtoffers maken.

Deel alinea

Nagasaki na de bom.

"We zullen ze tegemoet treden met vuur en woede die de wereld nooit eerder heeft gezien. "

Donald Trump

Toch komt het verschillende keren voor dat een president de nucleaire codes bijna moet invoeren, bijvoorbeeld in 1979. De Nationale VeiligheidsadviseurDe belangrijkste adviseur van de Amerikaanse president over de nationale veiligheid. Zbigniew Brzezinski van president Carter krijgt midden in de nacht een telefoontje met het bericht dat er veel Russische nucleaire raketten zijn afgevuurd. Kort daarop krijgt hij weer een telefoontje met de boodschap dat het gaat om een all-out-aanval van de Sovjet-Unie. Net als Brzezinski de president wakker wil maken, krijgt de veiligheidsadviseur een telefoontje: de berichten over een nucleaire aanval van de Sovjet-Unie kloppen niet. Wat blijkt? Het systeem dat waarschuwingen geeft zodra er vijandelijke raketten op de Verenigde Staten afkomen, staat per ongeluk op een trainingsstand waarin een aanval nagebootst wordt.

Deze situatie illustreert dat het temperament en het karakter van een president van doorslaggevend belang zijn in een crisissituatie waarin hij snel moet beslissen over de inzet van nucleaire wapens. Op basis van zijn gedrag en uitlatingen tijdens de presidentsrace met Hillary Clinton, zijn sommigen bang dat Trump onverantwoordelijk zal omgaan met de nucleaire wapens. Trumps karakter is zo anders dan van alle voorgaande presidenten, dat het geen goed idee zou zijn hem de nucleaire codes te geven – zo menen critici. In dit stuk (in het Engels) van de New York Times wordt bijvoorbeeld gezegd dat het hem daarvoor aan verantwoordelijkheidsgevoel, de competentie, bedaardheid, empathie en diplomatieke vaardigheden ontbreekt.

Hillary Clinton: "Donald Trumps ideeën zijn niet zomaar anders, ze zijn gevaarlijk incoherent."

Gekeken naar Trumps uitlatingen over de inzet van nucleaire wapens, is het moeilijk om precies te zeggen wat hij van de wapens vindt. Zijn uitlatingen zijn vaak onduidelijk en soms spreken ze elkaar tegen. Maar waarschijnlijk zal zijn beleid lijken op dat van zijn voorgangers: terughoudend wat betreft de inzet van nucleaire wapens. In meerdere interviews zegt Trump de inzet ervan ‘niet uit te sluiten’, bijvoorbeeld tegen terreurgroep Islamitische Staat, maar dat hij er niet zo snel toe zou overgaan. Trump zou het Amerikaanse leger weer zo sterk willen maken dat het niet nodig zou zijn om nucleaire raketten af te schieten, zegt hij.

Aan de andere kant heeft Trump ook gezegd dat hij het geen gek idee zou vinden als Japan zich nucleair zou bewapenen als verdediging tegen Noord-Korea. En daarnaast heeft hij laten weten dat hij graag onvoorspelbaar is en dat hij van oorlog houdt. Gevraagd naar zijn gedrag in een stressvolle situatie, gaf hij aan dat hij "verbazingwekkend kalm" is als hij onder grote druk staat. Toch laat de president zich steeds verder provoceren door Noord-Korea. "We zullen ze tegemoet treden met vuur en woede die de wereld nooit eerder heeft gezien," reageert Trump op de berichten dat Noord-Korea over kernkoppen beschikt die klein genoeg zijn om op langeafstandsraketten geplaatst te worden. Noord-Korea waarschuwt daarop weer voor een "totale oorlog". 

De komende jaren zal blijken wat de woorden van Trump over nucleaire wapens waard zijn. Zeker is dat Trump als president van Amerika eigenhandig een nucleaire oorlog kan beginnen. Waarschijnlijk is dat hij dat nooit zal doen.

De spanningen tussen de VS en Noord-Korea lopen op. 

In het kort

  • De angst voor een nucleair conflict stamt uit de Koude Oorlog, toen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie verwikkeld waren in een nucleaire wapenwedloop.

  • Na de Koude Oorlog zijn kernwapens in de taboesfeer geraakt en de nucleaire wapenarsenalen een stuk afgebouwd, maar nog steeds zijn er verschillende landen die samen duizenden nucleaire wapens hebben.

  • Er is geen rode knop, maar de Amerikaanse president kan wel zelf besluiten tot het afvuren van een nucleair wapen.

  • Waarschijnlijk zal Trump net als zijn voorgangers zeer terughoudend zijn wat betreft de inzet van nucleaire wapens.

Deel dit venster