Waarom is vuurwerk niet helemaal verboden?

8 minuten leestijd

Waarom is vuurwerk niet helemaal verboden?

Binnenland

Je leest nu

Waarom is vuurwerk niet helemaal verboden?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 83
  • 55915

De één kijkt wekenlang uit naar al dat geknal en die kleurige figuren in de lucht, de ander wil het verbieden vanwege milieu- en veiligheidsargumenten. De discussie hierover laait ieder jaar hoger op. Steeds meer gemeenten kiezen voor vuurwerk vrije zones en een meerderheid van de Nederlanders wil het afschaffen. Maar nog steeds is vuurwerk niet verboden. Waarom niet?

Samengesteld door Laurens Bluekens

Hoe lang steken we al vuurwerk af in Nederland?

Vanaf ongeveer de jaren zestig van de twintigste eeuw zijn we gewend om massaal rotjes, duizendklappers, pijlen en siervuurwerk af te steken met oud en nieuw. Vanaf die tijd is er in Nederland een groot aanbod van vuurwerk rond de jaarwisseling. In de decennia en eeuwen daarvoor was oud en nieuw in Nederland ook al een feest met veel lawaai. Mensen trokken joelend en zingend door de straten, staken vreugdevuren aan en maakten ook op allerlei andere manieren herrie – soms zelfs met vuurwapens. Vuurwerk is er ook al, maar niet zo massaal als tegenwoordig.

In 1989 wordt 34 miljoen gulden uitgegeven aan vuurwerk. Tachtig procent daarvan gaat op aan siervuurwerk.

Deel alinea

In het zuiden, noorden en oosten van het land hoort ook het carbidschieten bij oud en nieuw. Daarbij worden melkbussen gevuld met carbidCarbid is een mengsel van calcium en koolstof, dat ook gebruikt kan worden als bestrijdingsmiddel. en water en worden de bussen aan de achterkant door een gaatje verhit met een fakkel. Wat volgt is een oorverdovende knal en het wegvliegen van het deksel van de melkbus – of een voetbal die je in plaats van een deksel op de melkbus legt.

"Je voelt de trillingen gewoon op je borstkas."

Veel mensen in Nederland denken bij vuurwerk aan de vuurwerkramp die Enschede op 13 mei 2000 treft. Er vallen 23 doden en ongeveer 950 gewonden als het bedrijf S.E. Fireworks in de wijk Roombeek vlam vat en uiteindelijk verschillende opslagbunkers met vuurwerk de lucht in gaan. Roombeek ligt volledig in puin. De wijk wordt herbouwd en er komt een monument ter nagedachtenis aan de ramp. De krater die door de ontploffing in de wijk ontstond, is nog steeds zichtbaar als vijver.

De precieze toedracht van de ramp is nooit duidelijk geworden.

Naar aanleiding van de ramp besluit de overheid de regels voor de opslag en verkoop van vuurwerk aan te scherpen. Voortaan mogen bedrijven die grote hoeveelheden vuurwerk opslaan niet meer dicht bij huizen en scholen staan en vuurwerk mag niet meer in containers worden bewaard.

Waarom zou vuurwerk verboden moeten worden?

Niet iedereen is blij met vuurwerk. De roep om een volledig verbod op consumentenvuurwerkVuurwerk dat door burgers zelf wordt afgestoken. klinkt de laatste jaren steeds luider. Daarvoor zijn verschillende redenen. Rotjes, pijlen en ander vuurwerk zorgen jaarlijks rond oud en nieuw voor tientallen miljoenen euro’s schade aan gebouwen, voertuigen, het milieu en de openbare ruimteDe ruimte die we met elkaar delen, zoals parken, bossen, straten, bushokjes, etc. . Veel mensen ergeren zich bovendien aan het geknal op oudjaarsdag en de dagen daarvoor. Vuurwerk mag al vanaf 28 of 29 december over de toonbank en daarmee begint – ondanks de regels dat het pas op 31 december vanaf 18.00 uur mag – ook het knallen. Maar de roep om een verbod wordt bovenal ingegeven door het gevaar van vuurwerk: nog steeds lopen jaarlijks honderden mensen door knallers en siervuurwerk letsel aan handen, hoofd, ogen of andere plekken op.

Deel alinea

Vuurwerkslachtoffers.

Uit onderzoek van de NOS en VeiligheidNL blijkt dat er tijdens de jaarwisseling van 2015 op 2016 in Nederland 482 vuurwerkslachtoffers vallen. Twee derde van hen wordt verwond door knalvuurwerk, de rest door siervuurwerk. Veel vuurwerkslachtoffers, ongeveer de helft, steken zelf niet eens vuurwerk af, maar hebben botte pech als omstander of toevallige voorbijganger. Van de slachtoffers is negentig procent man. Een flink percentage van de slachtoffers, ongeveer de helft, is nog geen twintig jaar. Dat komt waarschijnlijk doordat het vooral jongeren zijn die het leuk vinden om vuurwerk af te steken. Afhankelijk van het soort, mag vuurwerk worden afgestoken vanaf 12, 16 en 18 jaar.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid publiceert eind 2017 een onderzoek waarin zij concludeert dat vuurwerk dat veel letsel veroorzaakt verboden moet worden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om vuurpijlen, maar ook over knalvuurwerk, omdat dat volgens deze organisatie uitnodigt tot gevaarlijk gedrag. 

"Word ik blind aan dat oog?"

Door de verschrikkelijke verwondingen die vuurwerk kan veroorzaken, roepen het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap, Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland en het Oogziekenhuis al sinds het voorjaar van 2014 eensgezind op tot een verbod op vuurwerk voor consumenten. Zij tekenen dat jaar een manifest tegen vuurwerk, dat inmiddels ook door tientallen andere organisaties wordt ondersteund.

"Word ik blind aan dat oog?"

Oogartsen wijzen erop dat alle soorten vuurwerk voor slachtoffers zorgen, niet alleen illegaal vuurwerk - dat veel zwaarder is en bijvoorbeeld in België of in Polen wordt gekocht en door Nederlanders de grens over wordt gesmokkeld. Ook de op het oog onschuldig lijkende rotjes, bloemtollen en gillende keukenmeiden die legaal verkrijgbaar zijn in Nederland, zorgen voor veel slachtoffers.

"Dit valt onder de wapenwet." De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Oogartsen en experts van de explosieve opruimingsdienst en het leger waarschuwen wel extra voor illegaal vuurwerk, zoals Cobra’s en nitraatbommen. Die knallers lijken volgens hen vaak meer op bommen of landmijnen en kunnen zorgen voor verwondingen die slachtoffers van oorlogsgeweld ook hebben.

Vuurwerkbommen zijn moeilijker te ontmantelen dan normale explosieven.

Hetzelfde geldt voor het knutselen met vuurwerk: het openpeuteren van vuurwerk om verschillende knallers samen te voegen, of bijvoorbeeld het aan elkaar plakken van verschillende stukken vuurwerk om het spektakel te vergroten. Ook dat soort acties zorgen voor gewonden. Zo verliest een man in Opheusden in 2012 zijn beide armen als hij op zolder met zwaar vuurwerk aan het knutselen is. De explosie slaat een groot gat in het dak.

Welke vuurwerkmaatregelen zijn er al genomen?

De discussie over vuurwerk is al enkele jaren aan de gang. Met posters en schokkende televisiespotjes waarschuwen Postbus 51De naam die de Rijksoverheid tot 2012 gebruikte om burgers te informeren via allerlei kanalen. en SIREDe Stichting Ideële Reclame zet zich in om onderbelichte onderwerpen aan te kaarten, bijvoorbeeld op het gebied van de gevaren van vuurwerk, voedselverspilling en dyslexie. al decennia voor de gevaren van vuurwerk.

Deel alinea

De overheid neemt verschillende maatregelen om de overlast en het aantal slachtoffers van vuurwerk terug te dringen. Zo verbiedt staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu van de PvdA in 2015 al de verkoop van Romeinse kaarsen en babypijltjes. En sinds een aantal jaar mag alleen vanaf 18.00 uur vuurwerk worden afgestoken op oudjaarsdag. Het knallen moet stoppen om 02.00 uur in het nieuwe jaar.

In 2017 komen er extra maatregelen om de import van illegaal vuurwerk in Nederland verder aan banden te leggen, door het invoeren van een soort registratiesysteem voor personen en bedrijven die wel zwaarder vuurwerk mogen importeren voor bijvoorbeeld theatershows. Jaarlijks worden duizenden kilo’s illegaal vuurwerk ingenomen door de politie. Postdiensten letten er tegenwoordig ook goed op of er geen vuurwerk in de pakketjes zit die zij van A naar B brengen. Bij De Kennis van Nu zie je hoe dat in zijn werk gaat.

Naast shells en bangers (de Cobra is een banger) bestaat de Big Five uit lawinepijlen, batterijen en Romeinse kaarsen. De hele aflevering bekijk je op NPO Start.

Gemeenten en instanties doen er van alles aan om goede voorlichting te geven over de gevaren en het veilig gebruik van vuurwerk: doe altijd een veiligheidsbril op, gebruik een aansteeklont en neem voldoende afstand. Met die boodschap en gewapend met tientallen brilletjes om uit te delen, gaat de burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb in december 2016 enkele schoolklassen af.

Veiligheidsbrillen worden uitgedeeld in schoolklassen.

Verschillende steden experimenteren de laatste jaren met vuurwerkvrije zones: gebieden waarin burgers met oud en nieuw helemaal geen vuurwerk mogen afsteken. Dat gaat eerst vooral om gebieden rondom bijvoorbeeld ziekenhuizen, verzorgingshuizen en kinderboerderijen, later worden ook sommige stadscentra vuurwerkvrij gemaakt. In ruil daarvoor organiseert de gemeente soms een professionele vuurwerkshow waar iedereen van kan genieten: wel vuurwerk, geen gevaren.

Vuurwerkshows in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

Tijdens de jaarwisseling van 2015 op 2016 zijn er meer dan vijftig gemeenten met vuurwerkvrije zones. Een jaar later blijft dat aantal, na jarenlange groei, ongeveer gelijk. Oogarts Tjeerd de Faber ziet het liever omgedraaid, zegt hij in een interview met het Nederlands Dagblad: “We moeten toe naar vuurwerkzones: dat je dus alleen nog maar vuurwerk mag afsteken in gebieden die daartoe zijn aangewezen.” De Faber verwacht dat het vuurwerkverbod er over een aantal jaren is.

De strengere regels lijken effect te sorteren. Zo is het aantal slachtoffers tussen 2012 en 2018 gehalveerd, blijkt uit onderzoek van het Kenniscentrum VeiligheidNL en de Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen. Maar tijdens de jaarwisseling 2019-2020 noteert de politie een toename van het aantal incidenten met 400 tot 9300 waaronder brandstichting, vernieling en openlijke geweldpleging tegen hulpverleners. Ook oogartsen zien het aantal slachtoffers met ernstig oogletsel stijgen: 13 mensen worden blind aan een oog. Bovendien heeft een fatale flatbrand in Arnhem, vermoedelijk veroorzaakt door vuurwerk, twee doden tot gevolg. 

In beslag genomen illegaal vuurwerk.

Waarom is vuurwerk niet verboden?

Het zijn vooral de politieke partijen GroenLinks, SGP, 50Plus en de Partij voor de Dieren die zich al jaren sterk maken voor een verbod. Voor die laatste partij speelt ook mee dat dieren regelmatig de dupe worden van vuurwerk. Dieren zijn vaak bang voor vuurwerk en raken erdoor ontregeld, of ze worden zelfs mishandeld met vuurwerk.

De partijen staan in hun strijd niet alleen. Uit opiniepeilingen blijkt dat een steeds groter deel van de Nederlandse bevolking voor een volledig verbod is op consumentenvuurwerk. In 2020 blijkt maar liefst 65 procent voorstander van een verbod. Ook experts pleiten er al langer voor. Net als burgemeesters, die tijdens oud en nieuw zien welke schade het vuurwerk aanricht en hulpverleners en politie in hun werk worden gehinderd.

"Ik denk dat mensen moe worden van iedere keer die vuurwerkoverlast."

Deel alinea

Een veel gehoord argument tegen een totaalverbod op consumentenvuurwerk is dat het niet te handhaven is: de politie heeft veel te weinig mankracht om erop te letten dat niemand vuurwerk afsteekt. De politie trekt meerdere malen aan de bel om aan te geven dat het ook lastig is om vuurwerkvrije zones te handhaven. “Je kan in vuurwerkvrije zones alleen op heterdaad betrappen,” zegt Gerrit van de Kamp van politievakbond ACP daarover tegenover het Algemeen Dagblad. “Dat is echt heel moeilijk, dan moet je puur geluk hebben.”

In verschillende gemeenten, waaronder Hilversum, zijn inmiddels vuurwerkvrije zones. Daar kunnen de zones mede door de inzet van particuliere beveiligers worden gehandhaafd. In eerdere jaren weten vuurwerkverkopers via de rechter een stokje te steken voor de vuurwerkvrije zone in het centrum van Hilversum.

"De maatregel is geslaagd. Niet met een 10, maar wel met een 7 of 8."

Een andere reden dat politieke partijen tegen een vuurwerkverbod zijn, is dat zij er bang voor zijn dat een verbod ervoor zorgt dat mensen het juist weer spannender gaan vinden om vuurwerk af te steken. Simpelweg omdat het niet meer mag, zou er dan een nog grotere illegale handel in vuurwerk ontstaan.

Ook betuttelingOverdreven bemoeizucht van de overheid. wordt vaak aangedragen als belangrijk argument tegen een verbod. De overheid zou zich niet moeten bemoeien met ‘kleine’ zaken als het afsteken van vuurwerk, is dan het idee. Volgens sommige mensen zou door betutteling na Zwarte Piet zomaar weer een Nederlandse traditie verloren kunnen gaan: het afsteken van vuurwerk rond oud en nieuw. In 2012 zegt minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie van de VVD dat hij vuurwerk niet wil verbieden omdat het “een lange traditie is en veel mensen ernaar uitkijken”. Ook de PVV wil vooral vanwege het "traditie"-argument vasthouden aan consumentenvuurwerk.

"Je ziet een kanteling in de enquêtes."

Kamerlid en partijgenoot van Opstelten Ockje Tellegen geeft in 2015 bij de NOS aan dat het bij een veilige omgang met vuurwerk ook gaat om eigen verantwoordelijkheid: “Het gaat om de manier waarop mensen het product afsteken, niet om het product zelf. Op die manier kun je net zo goed de bouwbranche vertellen dat je met een hamer ook iemand op zijn hoofd kan slaan. Dat heet eigen verantwoordelijkheid. Daar staat de VVD voor.”

Maar in 2020 lijkt het tij definitief gekeerd. GroenLinks wil samen met de Partij voor de Dieren een initiatief wetsvoorstel indienen. Ook blijken andere partijen voorstander voor het terugdringen van de overlast. Er ontstaat zelfs een meerderheid van de Kamer voor een -al dan niet gedeeltelijk- vuurwerkverbod. Ook het kabinet wil het vuurwerk verder terug te dringen. Het zal vermoedelijk het advies volgen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid om knalvuurwerk en vuurpijlen te verbieden.

Het draagvlak voor alternatieven neemt toe.

Er gaan de laatste jaren steeds meer stemmen op voor een verbod op consumentenvuurwerk, omdat vuurwerk zorgt voor veel slachtoffers, schade en overlast. Goed idee, zo'n verbod?

Er moet een verbod op consumentenvuurwerk komen.

53%
46%
2%

In het kort

  • Er gaan de laatste jaren steeds meer stemmen op voor een verbod op consumentenvuurwerk, omdat vuurwerk voor veel slachtoffers, schade en overlast zorgt.

  • Er zijn al verschillende maatregelen genomen om consumentenvuurwerk in te perken. Mede daardoor zijn er steeds minder slachtoffers.

  • Er zijn ook genoeg alternatieven voor het afsteken van vuurwerk, zoals vuurwerkshows die door de gemeente worden georganiseerd.

  • Veel politieke partijen zijn tegen een verbod op consumentenvuurwerk omdat ze niet aan de traditie willen morrelen en bang zijn dat een verbod leidt tot het afsteken van meer illegaal vuurwerk. Maar in 2020 ontstaat een Kamermeerderheid voor een -al dan niet geheel- vuurwerkverbod en kondigt het kabinet aan het gebruik van vuurwerk verder te willen inperken. 

Deel dit venster