Is suiker verslavend?

11 minuten leestijd

Is suiker verslavend?

Sociologie

Je leest nu

Is suiker verslavend?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 101
  • 35017
Bekijk de collectie Gezond eten en leven16 verhalen

Suiker ligt steeds vaker onder vuur. Iedereen vindt het lekker en daar maken fabrikanten slim gebruik van. Veel mensen krijgen daardoor iedere dag onbewust veel suiker binnen. Maar maakt suiker dik? Hoeveel krijgen we er ongeveer van binnen? En wat kan te veel suiker met je lichaam doen?

Samengesteld door Saskia Wayenberg

Wat is suiker?

Net als eiwitten en vetten zijn koolhydraten, waar de suikers onder vallen, voedingsstoffen. Ze leveren energie aan ons lichaam waardoor we optimaal kunnen functioneren. De bouwstenen van koolhydraten noemen we monosachariden: enkelvoudige suikers zoals bijvoorbeeld glucose, fructose en galactose. Suiker is dus eigenlijk een verzamelnaam voor koolhydraten die uit één of twee bouwstenen bestaan.

Deel alinea

Producten die veel koolhydraten bevatten zijn brood, rijst, aardappelen en pasta. Alle verteerbare koolhydraten in ons voedsel zijn te onderscheiden in suikers en zetmelen. We weten allemaal dat in taart, snoep, frisdrank en ijsjes suiker zit, maar niet iedereen weet dat er ook suiker kan zitten in bijvoorbeeld vlees en vleeswaren, brood of kant-en-klaarmaaltijden. Suiker is er in verschillende soorten, maten en kleuren: vloeibaar, als poedervorm, als klontje, bruin en wit. Suiker dat afkomstig is uit suikerbieten noemen we kristalsuiker en is doorgaans wit van kleur. Suiker afkomstig uit het sap van de stengel van suikerriet kennen wij als rietsuiker en is doorgaans bruin van kleur. De suiker is echter exact hetzelfde, bij beide gaat het om de suiker ‘sacharose’: een  disacharideAfhankelijk van het aantal bouwstenen zijn koolhydraten onder te verdelen in mono- en disachariden (één of twee bouwstenen), oligosachariden (drie tot negen bouwstenen) en polysachariden (meer dan negen bouwstenen).  bestaande uit glucose en fructose. De kleur van deze biet- en rietsuiker verschilt van elkaar doordat rietsuiker korter wordt gecentrifugeerd dan kristalsuiker, waardoor een donkerbruine siroop overblijft. Wat dit inhoudt en hoe het proces van suikerbiet tot suiker verloopt kun je hier bekijken.

Elena Lindemans, programmamaakster bij VARA, neemt haar twee kinderen voor het eerst mee naar de snoepafdeling van de supermarkt. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl. 

Wat zijn verborgen suikers?

Suikers in vruchten of in aardappelen ontstaan door fotosyntheseFotosynthese is het proces waarbij de plant zuurstof en glucose maakt. Dat gebeurt in de bladgroenkorrels van de bladeren wanneer er daglicht op schijnt. . Daarnaast wordt tegenwoordig aan veel producten suiker aan toegevoegd, van crackers en vleeswaren tot maaltijdsalades. Fructose is ongeveer anderhalf keer zoeter dan sacharose (normale suiker) en wordt door fabrikanten vaak toegevoegd in de vorm van glucose-fructosestroop. Fructose wordt via GLUT-5GLUT-5 is een transporteiwit dat fructose in de darmcel opneemt. opgenomen waarna het via de bloedbaan naar de lever gaat. Van nature zit fructose in fruit, honing en sommige groenten.

Anne Marie Reuzenaar is voedingsdeskundige en auteur. Ze legt uit hoe het komt dat wij ongemerkt veel verborgen suikers binnenkrijgen. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Fabrikanten weten dat wij een aangeboren voorkeur voor zoet hebben (moedermelk is heel zoet) en daar maken ze slim gebruik van. Ze voegen suiker toe aan producten zodat wij het als ‘lekker’ ervaren en het product blijven kopen. Dit geeft gewenning aan de zoetheid van suiker en dat zorgt ervoor dat we eten zonder suiker vaak niet meer zo lekker vinden. Wanneer we dus willen snacken, dan doen de meesten van ons dit door producten te nuttigen die veel suiker bevatten. Er zijn geen wettelijke richtlijnen voor de hoeveelheid suikerHet suikergehalte in producten is over de gehele linie tussen 2011 en 2016 niet afgenomen en ook niet toegenomen. Daarnaast zijn er geen aanwijzingen dat het suikergehalte in producten is gestegen door de jaren heen. Wel zijn er meer producten bijgekomen (eventueel met suiker). Uit: de herformuleringsmonitor 2016 van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu). die aan een product mag worden toegevoegd.

Fabrikanten proberen het kopers zo lastig mogelijk te maken en verdoezelen suiker onder schuilnamen op de etiketten.

Wat gebeurt er na het eten van suikers?

In het lichaam worden koolhydraten in het maagdarmkanaal door spijsverteringsenzymen afgebroken tot afzonderlijke bouwstenen (monosachariden). Suiker wordt door enzymen afgebroken tot fructose en glucose. De darmcellen en andere cellen in ons lichaam die de suikers daarna opnemen, maken geen verschil tussen de verschillende bronnen van suikers. Suikers uit aardappelen of appels of honing of dadels worden allemaal op dezelfde manier opgenomen en gebruikt in de celstofwisseling. Omdat alle koolhydraten (zetmelen en suikers) evenveel energie bevatten, hebben ze daardoor ook dezelfde invloed op ons lichaamsgewicht.

Deel alinea

Van nature hebben wij een aangeboren liefde voor zoetigheden. Als baby krijgen we deze smaak als eerste binnen want zowel borstvoeding als andere soorten babymelk zijn superzoet.

De structuur van het product waar de suiker in zit kan wel van invloed zijn op de vertering en de snelheid van de opname. Pasta wordt langzaam opgenomen en frisdrank bijvoorbeeld snel. Dat kan het hongergevoel en de verzadiging beïnvloeden. Frisdrank bijvoorbeeld is daardoor veel minder verzadigend dan een bord pasta. Een combinatie van suiker en vet maakt voedingsmiddelen extra aantrekkelijk: het is een smaakcombinatie die veel mensen als erg lekker ervaren.

Susanne la Fleur en Mireille Serlie, beiden endocrinoloog en werkzaam bij het AMC in Amsterdam, doen onderzoek naar de reactie van onze hersenen op suiker.  De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Werkt suiker verslavend?

Het is een misvatting dat suiker werkt als een verslavende drug. In rattenstudies is aangetoond dat er een verhoogde afgifte van  dopamineEen stof in de hersenen die ervoor zorgt dat verschillende zenuwcellen met elkaar kunnen communiceren. Dopamine noemen we ook wel het gelukshormoon.  in de hersenen plaatsvindt na inname van een suikerhoudend drankje. Maar die verhoogde dopamine-afgifte in de hersenen is niet specifiek voor een verslaving. Onze hersenen geven namelijk bij alles wat we als leuk en fijn ervaren extra dopamine af, bijvoorbeeld tijdens het luisteren naar je lievelingsnummer, tijdens het bedrijven van de liefde en tijdens het sporten. Suikers zijn geen drugs en ze hebben niet hetzelfde effect op onze hersenen en ons gedrag zoals ‘echte’ drugs dat wel doen.

We moeten minder zoet eten en dat begint bij kinderen. Moet de overheid maatregelen nemen? Hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Sommige mensen denken dat ze wel dik zijn geworden door de verslaving aan suiker en beweren dat suiker hun hongergevoel niet stilt. Maar dat is niet juist. Een verhoging van het bloedglucosegehalte zet de alvleesklierEen orgaan dat ook wel pancreas genoemd wordt en half achter de maag zit. Dit orgaan maakt insuline, glucagon en spijsverteringssappen aan. aan tot het produceren van insulineEen hormoon dat de glucosestofwisseling in het lichaam regelt en ervoor zorgt dat de glucose opgenomen kan worden in onze cellen. . Insuline zorgt ervoor dat glucose uit het bloed opgenomen wordt door de lichaamscellen. Tijdens het eten daalt het ghrelinegehalteGhreline en leptine zijn twee hormonen die een belangrijke rol spelen bij de eetlustregulatie. in het bloed, waardoor de eetlust afneemt. Daarnaast zijn er diverse andere processen en hormonen betrokken bij de verzadiging. We worden dik doordat we meer energie tot ons nemen dan we verbranden, en dat beperkt zich niet alleen tot suikers.

© ANP

De alvleesklier

Wat kan te veel suiker met je lichaam doen?

Suiker heeft de naam een dikmaker te zijn, maar dat is niet helemaal terecht. Het maakt namelijk niet uit waar de calorieën vandaan komen. Calorieën is een ander woord voor energie en die energie wordt geleverd door koolhydraten, vetten, eiwitten en alcohol. Suiker (een koolhydraat) levert vier kilocalorieën per gram en dat geldt ook voor andere koolhydraten zoals zetmeel. Eiwit levert ook vier kilocalorieën per gram, vet zelfs negen kilocalorieën en alcohol zeven kilocalorieën. Een te hoge calorie-inname leidt tot een grotere kans op overgewicht. Door de jaren heen is het aantal mensen met overgewicht gestegen, terwijl de inname van suikers wel stabiel is gebleven: in 1987-1988 aten en dronken we gemiddeld 128 gram suikers per dag en in de periode 2007-2010 was dit 122 gram per dag. Dat komt omdat we méér zijn gaan eten ten opzichte van wat we eigenlijk nodig hebben. Smaakbeleving speelt daarbij ook een rol. Duits onderzoek laat zien dat kinderen met obesitas smaken minder goed herkennen. Dit zorgt ervoor dat zij meer van een bepaalde smaak moeten nemen om het toch goed te kunnen proeven. De resultaten van dergelijke onderzoeken zijn echter nog te schaars om harde conclusies aan te kunnen verbinden.

Oud-politicus Paul Rosenmöller vult glazen water op scholen en kinderopvangcentra en leert kinderen hoeveel suiker er in bepaalde sapjes zit. 

Deel alinea

Aangetoond is dat het nuttigen van suikerhoudende dranken en overgewicht het risico op diabetes type II verhoogt. Bij dit type diabetes is er sprake van insulineresistentie: de cellen worden minder gevoelig voor insuline waardoor de glucose niet meer de cellen in kan en het glucosegehalte in het bloed te hoog blijft. Dit heet suikerziekte of diabetes type II. Dit type diabetes wordt ook wel ‘ouderdomsdiabetes’ genoemd omdat het voorheen vooral voorkwam bij mensen van middelbare leeftijd en ouder. Maar, inmiddels komt het ook voor bij mensen onder de veertig, en zelfs bij kinderen. De symptomen van diabetes type II (zoals vaak moe en dorstig zijn en veel moeten plassen) zijn soms lastig te herkennen en sommige mensen lopen er jarenlang mee rond zonder dat zij het weten. In 2010 hadden zo’n 200.000 Nederlanders diabetes zonder dat ze zich daar bewust van waren. Meer over diabetes type II lees je hier. Hoeveel kinderen in Nederland diabetes type II hebben is niet bekend. Wel blijkt uit Zwitsers onderzoek dat het aantal patiënten met diabetes type II wereldwijd groeit met vijf procent per jaar en er in 2012 4,8 miljoen mensen zijn overleden aan de gevolgen van diabetes.

Hoe verschillen diabetes type I en type II van elkaar?

"Naar schatting lopen ongeveer 40.000 (jonge) kinderen rond met een verwaarloosd gebit."

RTL Nieuws

Het bovenstaande komt naar voren in een onderzoek van RTL Nieuws. De oorzaak van deze aangetaste kindergebitjes is het nuttigen van zoetigheden, de hele dag door. Ouders voorzien hun kinderen soms zelfs ’s avonds na het tandenpoetsen nog van verschillende sapjes of lekkernijen. De bacteriën in de mond zetten die suikers om in zuur, en zuur is slecht voor het tandglazuur en het tandweefsel. Op den duur zullen die zuren gaatjes kunnen veroorzaken. De hoeveelheid suiker die iemand eet zegt niet zo heel veel over de staat van het gebit. Belangrijker is om te kijken naar hoe vaak per dag er wordt gegeten en gedronken: hoe vaker, hoe meer zuuraanvallen, hoe meer schade.

Steeds meer peuters en kleuters lopen rond met een slecht melkgebit. De kinderen snoepen te veel en de ouders zijn te gemakzuchtig.

Hoeveel suiker krijgen we ongeveer binnen?

Gemiddeld eten we per jaar 44 kilogram suiker. 26 kilogram daarvan is door ons zelf toegevoegd of door de fabrikant. Dat is twaalf procent van de kilocalorieën per dag. De van nature aanwezige suikers zijn de overige achttien kilogram per jaar. Dat is negen procent van onze calorie-inname per dag. In het lichaam wordt er geen onderscheid gemaakt tussen toegevoegde suikers en van nature aanwezige suikers: ze worden op dezelfde manier gebruikt in het lichaam en alle soorten suikers leveren dezelfde hoeveelheid kilocalorieën. De overheid houdt regelmatig een onderzoek onder duizenden Nederlanders. Daaruit blijkt dat sinds de eerste meting in 1987 de inname van suiker stabiel is gebleven. Het gebruik van suiker is wel veranderd en verschoven. Waar vroeger de consument zelf suiker in de yoghurt deed, doet de fabrikant dat nu voor ons. Daardoor zijn we ons veel minder bewust van de hoeveelheid suiker die we iedere dag consumeren.  

Marlijn begint iedere dag met een groot glas versgeperste sinaasappelsap omdat dit gezond zou zijn. De consumentenbond beweert echter dat er in sap net zoveel suiker zit als in cola. Is dit waar? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl. 

Deel alinea

De Nederlandse Gezondheidsraad, een wetenschappelijk adviesorgaan van de overheid, heeft geen maximum gesteld aan de inname van (toegevoegde) suikers. Het Voedingscentrum hanteert wel een richtlijn over de omgang met producten die buiten de Schijf van VijfEen model dat de optimale combinatie van producten laat zien die alle voedingsstoffen bevatten voor onze dagelijkse inname De vijf componenten zijn:
* Groente en fruit
* Smeer- en bereidingsvetten
* Vis, peulvruchten, vlees, ei, zuivel en noten
* Brood, graanproducten en aardappelen
* Dranken
 vallen. Dit zijn niet alleen koekjes en chips, maar ook sausjes en vleeswaren. Zij bedachten een vuistregel en deze luidt als volgt: “Kies elke dag niet vaker dan drie tot vijf keer iets kleins buiten de Schijf van Vijf en daarnaast hooguit drie keer per week wat groters.” Welke producten ‘iets kleins’ en ‘iets groters’ zijn, lees je hier. De WHO (World Health Organisation) adviseert in de nieuwe richtlijnen van 2015 om minder dan tien procent van de dagelijkse calorieën uit vrije suikers te halen. Vrije suikers zijn alle suikers die toegevoegd zijn door fabrikanten en suikers die van nature aanwezig zijn in producten als vruchtensap of honing.

© ANP

Suikerbelasting

In België, Frankrijk, Mexico en diverse Scandinavische landen is de zogeheten suikertaks ingevoerd om het aantal mensen met ernstig overgewicht/obesitas terug te dringen. Deze suikerbelasting houdt in dat er meer belasting wordt geheven op dranken waar toegevoegde suikers in zitten en daarmee stijgt de verkoopprijs. In Mexico werpt deze suikerbelasting zijn vruchten af. Daar werd binnen een jaar zes procent minder gesuikerde drankjes verkocht en vier procent meer ongesuikerde drankjes.

Ik vind dat er in Nederland ook een suikerbelasting ingevoerd moet worden.

87%
13%

De familie Bloks wordt gevolgd voor een nieuwe serie van Kassa! Een maand lang zonder suiker.

Wat wordt er gedaan tegen snoepreclame?

Jarenlang strijden gezondheidsorganisaties, kinderartsen en wetenschappers voor een verbod op snoepreclame om kinderen minder te laten snoepen. Zij geloven niet meer in de zelfregulering van producenten en vinden dat de overheid moet ingrijpen. Dat gebeurt in december 2014, althans, dat denkt men. De Reclame Code Commissie verbiedt reclame gericht op kinderen tot en met twaalf jaar. Maar er worden allerlei uitzonderingen gemaakt. Zo worden sommige verpakkingen en productcategorieën uitgezonderd van deze reclamecode.

De eerste snoepreclame was van de broertjes Kellogs. Cornflakes met een suikerlaagje, beter bekend als ‘Frosties’. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Wel wordt er in december 2016 iets anders bereikt. De levensmiddelenindustrie gaat het gebruik van kinderhelden op verpakkingen van koekjes, chips, sappen en andere ongezonde producten sterk verminderen. Hoewel het niet wettelijk wordt geregeld, zijn ook producenten van A-merken overstag gegaan na de grote maatschappelijke druk die er al die tijd op hen werd uitgeoefend. Op verpakkingen van producten voor kinderen onder de zeven jaar mogen helemaal geen kinderhelden meer staan. Kabouter Plop, Dora, Elza uit de Disneyfilm Frozen, Spongebob , Minions, Sesamstraatkarakters en nog vele andere figuren zullen van de verpakkingen verdwijnen. Op verpakkingen van producten voor kinderen van zeven tot dertien jaar mogen de kinderhelden alleen worden afgebeeld als deze producten niet te veel ongezonde ingrediënten, zoals vet en suiker, bevatten.

De presentatoren van Rambam duiken in de wereld van kindermarketing in de levensmiddelenindustrie. Wat mag wel en wat mag niet? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Van Rijn, staatssecretaris van Volksgezondheid, vindt het besluit van de levensmiddelenindustrie een stap in de goede richting. Aan De Telegraaf meldt hij: “Ik vind het belangrijk dat jongeren en hun ouders niet constant geconfronteerd worden met verleidende reclame op ongezonde producten.” Twee maanden voor dit besluit deed voedselwaakhond Foodwatch onderzoek naar de ongezondste kinderhelden. Uit dit onderzoek blijkt dat de figuren uit The Minions met stip op een staan en maar liefst vijftien ongezonde producten aanprijzen met hun gele poppetjes. Frozen eindigt op een tweede plaats met elf ongezonde producten. Buurman en Buurman maken deze top drie compleet: de buurmannen staan alleen op koekjes.

De consumentenbond roept de meidengroep K3 op om hun foto’s niet langer op ongezonde producten te plaatsen, maar hun bekendheid juist in te zetten om ouders te helpen.

In het kort

    • Suikers zijn koolhydraten die uit één of twee bouwstenen bestaan. Suikers zitten niet alleen in snoep, gebak en koekjes, maar ook in veel vlees en vleeswaren, brood of kant-en-klaarmaaltijden. Er zijn geen wettelijke richtlijnen voor de hoeveelheid suiker die een fabrikant aan een product mag toevoegen.
    • Gemiddeld krijgen we zo’n 44 kilo suikers per jaar binnen. Ons lichaam maakt geen onderscheid tussen natuurlijke suikers en toegevoegde suikers. Ze leveren dus dezelfde hoeveelheid kilocalorieën.
    • Het is een misvatting dat suiker werkt als een verslavende drug. De verhoogde dopamine-afgifte in de hersenen is niet specifiek voor een verslaving, dat gebeurt namelijk bij veel dingen die we als lekker, fijn of leuk ervaren.
    • Een slecht gebit, overgewicht en daarmee een verhoogd risico op diabetes type II zijn veelvoorkomende problemen van een te frequente suikerinname. De World Health Organisation (WHO) adviseert iedereen minder dan tien procent van de dagelijkse calorieën uit vrije suikers te halen. 
    • Sinds december 2016 mogen op verpakkingen van producten voor kinderen onder de zeven jaar geen kinderhelden meer staan. Voor kinderen van zeven tot dertien jaar mogen de kinderhelden alleen worden afgebeeld als deze producten niet te veel ongezonde ingrediënten zoals vet en suiker bevatten.

Deel dit venster