Waarom zou je vegetariër worden?

8 minuten leestijd

Waarom zou je vegetariër worden?

Voeding

Je leest nu

Waarom zou je vegetariër worden?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 130
  • 66824
Bekijk de collectie Gezond eten en leven17 verhalen
Bekijk de collectie Groen en duurzaam24 verhalen

In Nederland leven naar schatting een klein miljoen vegetariërs en het worden er meer. Ook zijn er steeds meer mensen die minder vaak vis en vlees eten. Is het gezonder, is het beter voor de wereld? Of juist helemaal niet, zoals ook wel wordt beweerd?

Samengesteld door Gijs de Swarte

"Echt?"

Welke soorten vegetariërs zijn er?

Vegetarisme is zoals bekend het niet eten van vlees en vis, maar er bestaan in de dagelijks praktijk nogal wat gradaties in. De meer consequente vegetariërs eten niet alleen geen vlees en vis, maar ook geen schaaldieren. Ze slaan de insecten over en alle voedingswaren waarin iets van dieren is verwerkt. Veganisten gaan nog een paar stappen verder. Zij eten dat allemaal evenmin maar willen ook geen dierlijke producten gebruiken. Geen bont, leer, wol voor de veganist en bijvoorbeeld ook geen boter, kaas, eieren, melk en honing. Daarbij heb je de geen-vlees-maar-wel-vis-eter. Je hebt mensen die geen vis en vlees eten maar wel melkproducten en eieren. Je hebt parttime vegetariërs en je hebt van alles daar omheen en tussenin.

Poedelnaakt tegen bont.

Een stortvloed van onderzoek is de laatste jaren losgelaten op het verschijnsel dat mensen zich van vlees en vis afwenden. De uitkomsten daarvan variëren wat, maar er zit een duidelijke lijn in. Het aantal vegetariërs in Nederland stijgt en de trend zet duidelijk door. Dat is ook te zien aan de opstomende schappen vleesvervangers in de supermarkt, de toename van het aantal vegetarische restaurants en het verschijnen van steeds meer vegetarische gerechten op de doorsnee menukaart. Ook Febo heeft ondertussen een vleesloze kroket, het Vitaaltje genaamd. Op de website van de snackgigant wordt “de jongste snack” aangeprezen als "nét even anders, minstens zo lekker."

Deel alinea

Ook Febo heeft ondertussen een vleesloze kroket: het Vitaaltje.

Waar komt het vegetarische idee vandaan?

In India volgt in de meeste restaurants na het welkomstwoord steevast de vraag "Veg or non-veg?" En in dat land wordt in de achtste eeuw voor Christus dan ook de oorsprong van het vegetarisme gevonden, onder aanhangers van het Hindoeïsme. Net als bij de oude Grieken later werd er door hen doorslaggevende waarde toegekend aan het dier als levend wezen met een ziel.

In het Westen blijft het vegetarisme lange tijd een nogal marginale beweging. Vlees eten was in Europa niet zomaar altijd voor iedereen weggelegd. Het werd lange tijd dan ook geassocieerd met welvaart en beschaving, en ook met kracht; sterke mensen en sterke naties aten vlees. In 1847 werd in het Engelse stadje Ramsgate de eerste officiële Vegetarian Society opgericht. De veronderstelde goede gevolgen voor de gezondheid, ethische bezwaren tegen het doden van dieren en een algemene hang naar een betere, vredelievender wereld waren belangrijke motieven van het genootschap. En er zat de eerste jaren al meteen enige groei in. De beweging verspreidde zich gestaag door Noord-Europa en ook in Nederland timmerde de vegetariërs flink aan de weg. De Vegetariërsbond werd opgericht en zette zich er onder meer met succes voor in dat steeds meer restaurants ook vegetarische gerechten gingen serveren.

In 1971 werd het Internationaal Vegetariërs Congres in Den Haag gehouden.

Mahatma Gandhi mag in deze ontstaansgeschiedenis natuurlijk niet onbesproken blijven. De Indiase leider was zowel vegetariër als pacifist en wist India na de Tweede Wereldoorlog geweldloos van de koloniale Britse bezetter los te maken. Daarmee werd hij als pacifist en als vegetariër een inspiratiebron voor velen.

En dan zijn er natuurlijk de hippies die in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw onder meer Indiase wijsheden, pacifisme en vegetarisme op magische wijze aan elkaar verbonden en aldus een bijdrage leverden aan het verspreiden van het gedachtegoed. 

Deel alinea

Pacifist en vegetariër Mahatma Gandhi (midden).

Welke argumenten zijn er voor vegetarisme?

Dat zijn er heel wat. Dierenleed is als argument voor vegetarisch eten niet te vermijden. Kortgeleden publiceerde de vooraanstaande Britse krant The Guardian een artikel waarin de vleesindustrie als een van de grootste menselijke misdaden werd beschreven. Strekking van het verhaal: voor zover het bij dieren onthouden van lichamelijke, emotionele en sociale behoeften kostenbesparend is, wordt het in de vleesindustrie gedaan. Zolang het dier niet te vroeg sterft of minder gaat produceren van datgene waarvoor we het nodig hebben, is álles acceptabel. De beelden uit de dagelijkse praktijk zijn voor velen ondraaglijk om naar te kijken. De Nederlandse anti-dierenleedstichting Wakker Dier probeert dan ook een en ander niet al te afstotend te brengen en meldt relatief opbeurend dat vegetariërs in hun leven zo’n 727 dieren laten leven. We eten als volk overigens zo’n 400.000 dode dieren per dag.

Deel alinea

Een koe van de buurtboer of sla uit Nieuw-Zeeland?

En dan hebben we het milieu. Op een enkeling na is iedere beetje wetenschapper er wel van overtuigd dat klimaatverandering echt bestaat en dat het komt omdat er steeds meer broeikasgassen zoals CO2 in de lucht komen. Een populaire deeloplossing daarvoor is om lokaal voedsel te eten. Dat scheelt in transport en dus in de uitstoot van CO2 die vrijkomt bij het verbruik van fossiele brandstoffen. Het blijkt echter dat je nog beter je sla uit Nieuw Zeeland kan laten overvliegen dan je vlees te halen bij de boerderij om de hoek. Bij het houden van vee komen namelijk veel gassen vrij die bijdragen aan het broeikaseffect en klimaatverandering. De belangrijkste zijn kooldioxide (CO2), methaan (CH4) en lachgas (N2O). Herkauwers zoals koeien en schapen produceren methaan als ze voedsel verteren. Uit opgeslagen mest komen methaan en lachgas vrij. Het gebruik van mest en kunstmest op het land leidt ook tot de uitstoot van lachgas. Zowel lachgas als methaan zijn veel sterkere broeikasgassen dan CO2.

"We gaan koeienscheten vangen."

Mocht de klimaatverandering, zoals voorspeld wordt, inderdaad leiden tot het onderstromen van aan zee gelegen gebieden, hongersnood en de totale ineenstorting van pakweg alles, dan heeft vlees eten daar domweg aan bijgedragen. Geruststellender gebracht: klimaatverandering is volgens negenennegentig procent van de wetenschappers echt, en geen goede zaak, en vlees eten helpt niet.

Deel alinea

Kan de planeet de vraag naar vlees aan?

In de seconde dat je deze zin leest zijn er vier baby’s geboren en één bijna. En daarmee zijn we bij een ander zwaarwegende argument van de overtuigde vegetariër. De wereldbevolking groeit in hoog tempo en de beschikbaarheid van drinkwater voldoet nu al niet aan de behoefte. We leren dus allemaal zuinig te zijn met water. Ook omdat het geld kost. En omdat het zuiveren van water energie kost en dus het milieu belast. Het produceren van vlees vraagt echter erg, erg veel water. Voor een kilo rundvlees is ongeveer 15.000 liter water nodig. Voor een kilo varkensvlees is dat 6000 liter voor een kilo kip 4000 liter. We hebben het niet nagemeten maar de conclusies van de serieuze onderzoeken op dit gebied komen in grote lijnen overeen. Voor vlees is vele malen meer water nodig dan voor het produceren van even voedzame of voedzamer granen, groenten en fruit.

Deel alinea

Het produceren van graan vraagt minder water dan het produceren van vlees.

Het gewichtige Britse Institution of Mechanical Engineers (IME) schat dat de vraag naar water tussen nu en 2050 zal verdriedubbelen. Daarvan gaat dan net als nu ongeveer zeventig procent naar de landbouw en veehouderij. Volgens het IME is het daarom belangrijk er rekening mee te houden dat het laten groeien van een kilo aardappelen maar 278 liter water vraagt, een kilo kool 237 liter en een kilo tomaten 214 liter. Als je het over normale boodschappen hebt, doet met 17.000 liter water per kilo alleen chocola het nog slechter dan vlees. "De wereldbevolking blijft groeien en dus ook de vraag naar alles wat de planeet kan opbrengen," vat Joel Cohen van de Amerikaanse Columbia Universiteit een en ander samen. Hij is schrijver van het boek How Many People Can the Earth Support? (Hoeveel mensen kan de aarde onderhouden?) en een van de experts op dit gebied. Volgens Cohen is toenemende watercrisis onvermijdelijk als we zo doorgaan.

Aanhangers van vegetarisch eten dragen ook nog aan dat het produceren van een kilo rundvlees ongeveer vijfentwintig kilo voer kost. Dat voer wordt verbouwd op dezelfde akkers waar ook voor mensen geschikte gewassen kunnen staan. Eten we die direct, dus zonder dat er eerst een dier van moet groeien, dan schiet dat in alle opzichten op: er is dan minder landbouwgrond nodig, het kost minder energie, het levert meer voedsel op en zorgt dus voor minder honger op de wereld. 

Tom Middendorp waarschuwt voor toenemende conflicten door klimaatverandering.

Kortom de vegetariër heeft een leuk setje argumenten tot zijn of haar beschikking. En er komen er nog een paar bij. Zo helpen mensen die geen vis eten overbevissing te beperken. De precieze percentages verschillen maar er worden onmiskenbaar vele vissoorten met uitsterven bedreigd. Ook krijgen dieren ziekten, zeker als ze weinig gevarieerd eten en te dicht bij elkaar moeten leven. En bijvoorbeeld BSE – of we het nu volledig uitspreken als Bovine Spongiforme Encephalopathie, of het wat vrolijker Gekkekoeienziekte noemen – daar kunnen mensen ook mee besmet raken.

Is een vegetarisch dieet gezond?

En daarmee komen we bij het stevig gepropageerde laatste argument voor vegetarisme: het zou gezonder zijn. Daarvoor gaan we maar meteen even bij Harvard langs, tenslotte een van de beste universiteiten ter wereld. Hun Medical School-programma meldt dat we inderdaad globaal kunnen stellen dat een vegetarisch dieet gezond is. Het hangt er wel nogal vanaf waaruit het is opgebouwd. Al was het maar omdat frisdrank, snoep en pizza ook vegetarisch kunnen zijn. Dus, zo noteert Harvard, als je veel verschillende soorten fruit eet, groente, graan, noten en wat bekend staat als 'gezonde vetten' dan zit je tegen het mediterrane dieet aan. En daar leeft men langer. Er zijn, aldus Harvard, ook veel onderzoeken waaruit valt af te leiden dat een vegetarisch dieet het risico op bepaalde vormen van kanker, hart- en vaatziekten, diabetes, obesitas en suikerziekten vermindert. Kort door de bocht: vegetarisch eten, verstandig gedaan, is wat gezondheid betreft een goed idee.

Elles Hart, voorzitter van de Vegetarische Bond: "U kunt aan mijn lichaam zien dat ik echt niks tekort kom."

Deel alinea

Zitten er risico’s aan vegetarisch eten?

De mensen die wat minder positief tegenover het vegetarisme staan, snijden ook nogal eens het gezondheidsaspect aan. En je kunt in het groeiende aantal biologische winkels meestal vrij makkelijk het personeel herkennen dat het vegetarische gedachtegoed misschien wat al te radicaal doorvoert. Diëtisten wijzen er dan ook vaak op dat vegetarisme een zeker risico met zich mee kan brengen. Je moet, zeker als je een strikt vegetarisch dieet volgt, extra goed letten op wat je aan proteïne, vitamine B12, ijzer, zink en gezonde vetten binnenkrijgt. Een slecht idee is het je de hele dag vol te stoppen met vegetarische snacks in de veronderstelling dat je dat, gezien je verder gezonde levensstijl, toch wel kan hebben. Onder de uitermate goede ideeën valt het eten van veel kikkererwten, schrijft de Gezondheidsraad, het wetenschappelijk adviesorgaan voor regering en parlement. In kikkererwten en ook in linzen en spliterwten zit namelijk heel veel van dat wat je door een vegetarisch dieet ontbeert.

De familie Goudswaard eet twee weken lang geen vlees, aardappelen, pasta en brood maar gaat op een dieet van superfoods.

Deel alinea

Zoals er mensen zijn die gezondheid van vegetarisch eten betwisten zijn er ook mensen die vegetarisme als juist slecht voor het milieu waarderen. Verschijnt er een onderzoek dat dat op de een of andere manier onderschrijft dan is het vaak al snel groot nieuws. Misschien omdat het weleens prettig kan zijn in verweer te komen tegen de opgeheven vegetarische vinger of het van binnen knagende schuldgevoel. Een mooi recent voorbeeld van die reflex is het onderzoek van de Amerikaanse Carnegie Mellon Universiteit dat vorig jaar wereldwijd het nieuws haalde. Wetenschappers van die universiteit keken naar zowel de productie als het transport, de opslag en de verkoop van eten. En uit de resultaten van het onderzoek bleek dat vegetarisch eten helemaal niet altijd zo goed is voor het milieu als algemeen wordt aangenomen. Het leidde tot krantenkoppen als “Komkommer slechter dan kip”. En dat leidde vervolgens weer tot een golf reacties van andere wetenschappers, ook die van de betreffende Carnegie Mellon Universiteit, waarin werd gesteld dat de media appels met peren vergeleken. Er was met het onderzoek alleen maar aangetoond dat niet elk plantaardig product altijd beter voor het milieu is dan elk vleesproduct.

"Klimaaverandering kan leiden tot oorlog."

Generaal Tom Middendorp

Is soja verbouwen slecht voor het milieu?

Wel een punt is dat vegetariërs nogal eens soja eten en dat de groeiende sojaproductie negatieve gevolgen heeft. Oerwouden worden er op grote schaal voor gekapt en dat heeft gevolgen voor het klimaat en verdwijnen er beschermde diersoorten. Ook worden er te veel bestrijdingsmiddelen gebruikt voor de teelt. Toename van de sojaproductie is een groot probleem, stelt ook het Wereld Natuur Fonds. Daar moet wel bij gezegd worden dat niet alle vegetariërs soja eten en dat de productie ervan voor verreweg het grootste deel naar de veehouderij gaat: de meeste soja wordt gegeten door dieren.

Het hele item zien? Kijk op de website van Kassa.

Deel alinea

Waarom eten we geen hond?

Als een koe het kon at zij jou ook op. De koe zou geen tijd verspillen aan morele afwegingen. Als ze er al bij nadacht kwam het waarschijnlijk niet verder dan: "Ik heb honger. Jij bent lunch." Het is een van de vaak voorbijkomende argumenten van de nadrukkelijk wel-vleeseters, en het komt neer op: we zijn nu eenmaal carnivoren. Dieren eten zelf ook dieren, staan toevallig lager in de voedselketen dan wij en hebben bovendien minder bewustzijn. Aardig – en onder meer onderzocht door Steve Loughnan van de Universiteit van Melbourne – is hoe we toch altijd wat moeten schipperen met die zienswijze. Als het om een mossel gaat is de aldus geschapen afstand goed op te brengen, maar het wordt moeilijker bij een pasgeboren kuiken, een varken dat je kent, een paard, een poes, een hond, laat staat je hond. En eigenlijk is dat helemaal geen slechte zaak, dat schipperen. Het toont aan dat we een geweten hebben. En we vinden vlees lekker. Maar wat minder vlees eten – daar zijn de meeste voor- en tegenstanders het wel over eens – kan hoe dan ook geen kwaad.

Deel alinea

Niemand wil zijn eigen kat opeten.

In het kort

  • Vegetarisme bestaat al van ver voor de jaartelling en maakt de laatste decennia een groei door. 

  • De redenen voor groei van vegetarisme zijn meer inzicht in het dierenleed in de vleesindustrie, de hoop op een betere gezondheid en het toegenomen milieubewustzijn.

  • Vegetarisch eten is door de bank genomen beter voor het milieu. Vleesproductie vraagt vele malen meer voedingstoffen dan het oplevert en ook veel meer water dan voor het verbouwen van groenten, fruit en granen nodig is.

  • Een vegetarisch dieet kan gezond genoemd worden, maar het is belangrijk de voedingsstoffen die je mist op een andere manier tot je te nemen.

  • Uit onderzoek blijkt dat we “het mindere bewustzijn van dieren” vaak als argument voor wel vleeseten gebruiken. 

Deel dit venster