Wat is de SP?

15 minuten leestijd

Wat is de SP?

Partijen

Je leest nu

Wat is de SP?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 55
  • 8874
Bekijk de collectie Nederlandse politiek18 verhalen

Het is de partij die al decennialang de tomaat als symbool voert, die na vader Jan nu dochter Lilian Marijnissen als partijleider heeft én de partij met de immer goed gevulde partijkas. De ‘tegenpartij’ van weleer wil niet dimmen en zit overal in het land in gemeente- en provinciebesturen. Hun laatste campagneleus luidt niet voor niets: “Pak de macht! Sluit je aan!”

Samengesteld door Leonard Ornstein

De SP in anderhalve minuut.

Hoe werd de SP opgericht?

Aan de oprichting van de Socialistische Partij kleeft een spannend spionnenverhaal. De SP is voortgekomen uit de CommunistischeHet communisme is een idee dat uitgaat van een gemeenschappelijk bezit van productiemiddelen (bijvoorbeeld machines, gebouwen, land en grondstoffen) waarbij iedereen produceert wat hij kan en alleen de producten gebruikt die hij of zij nodig heeft. In de ideale situatie ontstaat daardoor geen ongelijkheid in de maatschappij en is er geen staat of geld nodig.  Partij Nederland (CPN), een partij die in de vorige eeuw jarenlang nauwlettend in de gaten wordt gehouden door de Binnenlandse Veiligheidsdienst, de AIVDDe AIVD is de afkorting van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, een Nederlandse geheime dienst die inlichtingen verzamelt in binnen- en buitenland om de binnenlandse veiligheid in de gaten te kunnen houden. Het valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Tot 2002 heet deze dienst de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). Ze zijn gevestigd in Zoetermeer, in het voormalige gebouw van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Na de aanslagen van 9/11 wordt het budget van de AIVD fors verhoogd en het aantal medewerkers uitgebreid. Er is ook een militaire tegenhanger van deze dienst, de MIVD, de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. van toen. In 1964 richten twee leden van de CPN het Marxistisch-Leninistisch Centrum (MCL) op, een afsplitsing geïnspireerd op de ideeën van de Chinese communistenleider Mao ZedongMao Zedong (of: Mao-Tse-tung/Mao Tse-toeng) is een berucht, Chinees politicus. Hij is vanaf 1935 partijleider van de Communistische Partij van China (CCP) en leefde van 1893-1976. Onder zijn dictatoriale leiding werd het land omgevormd tot een communistische staat. Door middel van grootschalige, centraal geleide campagnes als de Culturele Revolutie en De Grote Sprong Voorwaarts dwong Mao zijn bevolking één kant op te gaan: de weg van het communisme, van zelfvoorzienende volkscommunes, verplichte partijbijeenkomsten en de verplichte productie van staal. De oude cultuur moest worden vernietigd en de bevolking werd gecontroleerd, geterroriseerd en voorzien van veel propagandamateriaal om de ware communistische leer in het hoofd geprent te krijgen. Het leidde tot grote hongersnoden, massale zelfmoorden en politieke vervolging. . De CPN is hier niet van gediend en zet deze twee leden met hun maoïstische sympathieën – Daan Monjé en Nico Schrevel – uit de partij. De Binnenlandse Veiligheidsdienst stuurt een infiltrant naar de nieuwe partij en deze spion helpt om de MLC op te zetten en uit te breiden. In 1968 wordt de spion ontdekt en wordt hij uit de partij gezet. Ook deze maoïstische club valt in 1970 uit elkaar in twee partijen, één daarvan is de KEN: de Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland, waar Monjé en Schrevel zich bij aansluiten.

© Andere Tijden

De Rotterdamse havenstaking van 1970, een belangrijk moment voor de Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland om zich op de kaart te zetten. Daan Monjé ontpopt zich als grote regelneef achter de schermen.

Deel alinea

De twee mannen krijgen onenigheid en wéér een nieuwe partij volgt: Daan Monjé – van oorsprong pijpfitter in de Rotterdamse haven – richt de Kommunistiese Partij Nederland (KPN) op. Op 22 oktober 1972 wordt de naam van de partij veranderd in de Socialistiese Partij (SP). SP’er van het eerste uur Daan Monjé heeft een groot zakelijk en organisatorisch talent en zorgt ervoor dat de SP professioneel opgezet wordt en er de nodige financiën binnengehaald worden. Zo laat hij de partijkranten verkopen in plaats van ze gratis uit te delen. Zijn officiële functie binnen de SP is organisatie-secretaris, maar door velen wordt hij als de ‘ongekroonde koning’ gezien vanwege zijn grote informele macht en zijn invloedrijke werk achter de schermen.

De drie grote mannen achter de SP zijn naast Daan Monjé ook Hans van Hooft (eerste voorzitter SP) en schrijver Koos van Zomeren. Uit een portret van het televisieprogramma Andere Tijden (‘Daan en zijn onderdanen’) rijst het beeld op van een omstreden man, eentje die door de huidige SP’ers wordt doodgezwegen. Oud-verzetsman Monjé is namelijk naast inspirerend en charmant, ook polariserend en een echte ‘machtsdenker’.  Een gevleugelde uitspraak van hem is volgens een oude strijdmakker: "Vertrouwen is goed, controle is beter." Monjé raakt in 1984 in onmin met de rest van het dagelijks bestuur van de SP na een conflict over Monjés omstreden steun aan stakende Britse mijnwerkers. Hij sterft in 1986, het is dan niet meer goed gekomen tussen de SP-oprichter en het partijbestuur.

Andere Tijden gaat op zoek naar de man die in de jaren zeventig de grondlegger werd van de Socialistische Partij: Daan Monjé. De hele aflevering zien? Kijk op de site van Andere Tijden

De SP boekt zijn eerste successen op lokaal niveau: de partij wint in 1974 drie zetels in Oss en twee in Nijmegen in de gemeenteraad en bouwt in de jaren erna een sterke lokale infrastructuur op. Lang is de partij een lokale partij en een echte actiepartij. Pas in 1994 wordt de SP met de leus ‘Stem tegen, stem SP’ gekozen in de Tweede Kamer met twee zetels en starten Jan Marijnissen (fractievoorzitter) en Remi Poppe hun carrière in de landelijke politiek.

SP-lijsttrekker Jan Marijnissen in 1998.

Wie is mister SP?

De kenners van de SP-geschiedenis zullen wellicht Daan Monjé zeggen (zie hierboven), maar de alom bekende Mr. SP is natuurlijk Jan Marijnissen. Hij volgt eigenlijk de klassieke, socialistische levensloop: vlak voor zijn HBS-examen haakt hij af en wordt arbeider. Een socialist ziet het als een lovenswaardig doel om een écht vak te leren, één waarbij je leert om met je handen te werken in plaats van in de boeken te zitten. De jonge Jan Marijnissen wordt bank-constructiewerker en lasser in verschillende fabrieken.

Waarom wilden al die SP'ers allemaal arbeider worden? De hele aflevering zien? Kijk op de site van Andere Tijden

Deel alinea

Marijnissen (1952) is een geboren en getogen Ossenaar. In 1975 is hij als 23-jarige het jongste raadslid van Nederland: de SP’er komt in de gemeenteraad van Oss én is betrokken bij de oprichting van de SP-afdeling aldaar. In 1987 wordt Marijnissen het eerste Provinciale Statenlid van de SP, in Noord-Brabant. Marijnissen is sinds 1988 voorzitter van de SP. Hij legt ook de nadruk op het landelijker maken van zijn partij. De SP moet meer zijn dan een federatie van plaatselijke afdelingen. Het moet een partij worden met een duidelijk landelijk programma, landelijke activiteiten en een landelijk gezicht. En zo geschiedt.

Marijnissen is jarenlang het gezicht van de SP. Kalm, welbespraakt en met overwicht is hij van 1994 tot 2008 SP-fractievoorzitter. Hij leidt met strakke hand de fractie en bouwt een goed geoliede partij op met een groot ‘actiekader’: een potentieel aan leden die tijd en energie steken in hun partij en straat, marktplein en havenkade opgaan om actie te voeren voor hun SP.

In 1996 ziet SP-voorman Marijnissen in dat de SP verder moet denken, vooruit moet. Hij schrijft in zijn boek Tegenstemmen: "De SP zit nu twee jaar in de Tweede Kamer en de tijd lijkt rijp om als partij een volgende stap te zetten: de stap van ‘een tegenstem’ naar ‘een tegenwicht’ zodat ‘een tegenmacht’ kan ontstaan." Het motto dat bij zijn biografie op de SP-website staat is veelzeggend: "We zijn weliswaar maaksels van onze eigen geschiedenis, maar we kunnen zelf ook geschiedenis maken." Naast politicus is Marijnissen ook schrijver van maar liefst acht boeken over de maatschappij en politiek, onder andere Samenleven kan je niet alleen (1993), Effe Dimmen! Een rebel in Den Haag (1998) en Kijk op deze tijd (2013). 

Fraai verkiezingsspotje van de SP uit 1989: een profiel van Jan Marijnissen over onder meer de succesvolle strijd die hij voerde tegen milieuvervuiling door het bedrijf Diosynth in Oss. 

Wat vormt Jan Marijnissen in zijn jonge jaren?

Een liefdevolle jeugd in een harmonieus gezin waar zijn broer onlosmakelijk bij hoort, zo typeert Marijnissen zijn jonge jaren. Marijnissen groeit op met een broertje met het syndroom van Down: Chris. ‘Chrisje’ wordt de jongen genoemd, hij is anderhalf jaar ouder dan zijn broer Jan. Marijnissen schrijft in een column: "Pas vier weken na zijn geboorte vertelde de dokter in zijn spreekkamer mijn moeder dat er iets aan de hand was: 'Het is een mongooltje.' Mijn moeder heeft de hele weg naar huis gehuild. Ze vertelt het weleens. De klap kwam hard aan voor mijn vader en moeder. Zijn lichamelijke gebreken waren talrijk, zijn geestelijke vermogens reikten waarschijnlijk niet hoger dan dat van een vierjarige. Ik zie ons nog naast elkaar op de keukentafel zitten, terwijl onze moeder ons om de beurt een hap eten toediende."

De Marijnissen in Brabant zijn een goed katholiek gezin dus dat betekent elke zondag naar de kerk, eerbied voor de sacramenten en permanent leven binnen de zuilDe verzuiling zorgde ervoor dat de maatschappij onderverdeeld werd in verschillende stromingen. Zo bestond er de katholieke zuil, protestantse zuil, socialistische zuil en liberale/neutrale zuil. Iedere zuil had zijn eigen kerk, krant, omroep, vakbond, politieke partij, scholen, ziekenhuis, sportverenigingen, winkels en bedrijven. De katholieken bijvoorbeeld, stuurden hun kinderen naar een katholieke school, lazen 'De Volkskrant' en keken naar de KRO. Ongeveer zestig jaar later gebeurde het tegenovergestelde en startte de ontzuiling. Na de ontzuiling hoefde men zich niet langer aan de voorschriften van een bepaalde zuil te houden en mochten zij hun eigen keuzes maken. Radio en televisie speelden daarbij een grote rol: iedereen kon luisteren en/of kijken naar de zender van een andere zuil en daarmee kennismaken met de ideeën en opvattingen van die zuil. . "'Als Chris Jan sloeg, en hij kon heel hard slaan, dan sloeg Jan nooit terug,' zei mijn moeder altijd." Leven met een broertje met Down drukt onherroepelijk een stempel op het gezin, en op Jan Marijnissen zelf. Chris is sterk, agressief en onberekenbaar en is op zijn elfde thuis niet meer te handhaven. Hij komt in een tehuis terecht. Marijnissen schrijft over die pijnlijke bezoeken aan zijn broer: "Het frappante is dat hij onze moeder als enige lijkt te kennen. Zodra hun blikken elkaar kruisen is-ie meteen uitzinnig van vreugde, en bij haar vertrek gaat-ie in een hoekje op de grond zitten, met z’n handen voor zijn ogen. Elk afscheid is steeds weer even bitter."

Chris overleeft zijn ouders en overlijdt in 2015 op 64-jarige leeftijd. Marijnissen haalt deze persoonlijke geschiedenis aan omdat het hem vormde in zijn gedachtegoed. Hij legt de verbinding tussen het leven van zijn geestelijk gehandicapte broer en een maatschappelijk fenomeen als georganiseerde solidariteit. "Solidariteit is een van de kernwaarden van onze beschaving, naast het recht op een menswaardig bestaan en het besef dat we allemaal gelijkwaardig zijn. De solidariteit is het onmisbare sluitstuk, omdat we weten dat we weliswaar gelijkwaardig zijn, maar daarmee zeker niet gelijk." De overheid moet voor de burger zorgen, heeft een plicht de kwetsbare burger op te vangen. Marijnissen signaleert in vele schriftelijke en mondelinge bijdragen het gevaar van het afkalven van de welvaartsstaat en de risico’s die de zakelijke, afgeslankte overheid voor de burger vormen.

SP-voorman en oud-lasser Jan Marijnissen last tomaten. 

Deel alinea
"Solidariteit is het onmisbare sluitstuk, omdat we weten dat we weliswaar gelijkwaardig zijn, maar daarmee zeker niet gelijk."

Jan Marijnissen

Wat is de ideologie van de SP?

De SP-standpunten vinden hun wortels in het socialismeHet socialisme is tegenwoordig vooral een verzamelterm voor ideologieën of politieke stromingen die de (economische) gelijkheid van iedereen voorop stellen, streven naar geen of kleine klassenverschillen en daarbij een sterke rol zien weggelegd voor de staat. . Belangrijke SP-thema’s zijn: het recht op werk, recht op een fatsoenlijk inkomen of een goede sociale uitkering, recht op goed en gratis onderwijs en recht op goede gezondheidszorg. De website van de SP geeft goed weer waar de partij voor staat. De thema’s zijn duidelijk, zoals: ‘De zorg is geen markt’, ‘Een fatsoenlijk en betaalbaar thuis’ en ‘Voor internationale solidariteit’.

Deze onderwerpen zijn een meer praktische uitwerking van een principe. Als we naar de SP-principes kijken, staat in de kernvisie van de partij dat drie begrippen leidend zijn: menselijke waardigheid, de gelijkwaardigheid van mensen en de solidariteit tussen mensen. Drie waarden die volgens de SP wezenlijk en onmisbaar zijn voor menselijke beschaving en vooruitgang. Onder menselijke waardigheid wordt in de uitleg van de SP verstaan: het respect van de ene mens voor de andere mens, het recht om in vrijheid mee te beslissen over de inrichting van de samenleving, bestaanszekerheid voor iedereen, en een eerlijke kans voor ieder mens om persoonlijk geluk na te streven. De gelijkwaardigheid van mensen houdt in een fundamentele erkenning dat iedereen gelijkwaardig is. Dat vereist wel de aanwezigheid van brede tolerantie in de hele samenleving en de afwezigheid van elke vorm van discriminatie en achterstelling. Solidariteit tussen mensen moet georganiseerd worden, zodat ieder mens daadwerkelijk een eerlijke kans gegeven wordt bij het streven naar een gelukkig leven.

Deel alinea

'Geen winst over de rug van patiënten': ook in 2017 is de zorg weer een speerpunt in de campagne van de SP. 

Het kapitalismeKapitalisme is een vorm van economie waarin grond en bedrijven in handen zijn van ondernemers die als doel hebben zoveel mogelijk winst te maken. Er is een vrije markt en ondernemers concurreren met elkaar. De idee is dat een particuliere ondernemer geld investeert, zelf productiemiddelen (bijvoorbeeld land, grondstoffen, machines) aanschaft en gebruik maakt van arbeiders in loondienst, om een zo hoog mogelijke winst te maken. Een deel van de winst wordt geherinvesteerd en zo is het mogelijk aan kapitaalvermeerdering te doen. De principes van het kapitalisme zijn beschreven door de Schotse filosoof Adam Smith (1723-1790). is en blijft een obstakel in de weg naar een rechtvaardige maatschappij. Uit de kernvisie: "Door middel van een rationele en concrete analyse van het kapitalisme en de effecten ervan op mens en maatschappij zijn wij in staat onze strijd voor een betere wereld effectief te maken. Onze morele verontwaardiging over alle gemiste kansen voor zo'n betere wereld levert ons de betrokkenheid, de energie en de strijdwil."

Nog steeds is solidariteit een belangrijke pijler in het SP-gedachtegoed. In een toespraak die Jan Marijnissen op 17 maart 2016 houdt voor het Ds. Visscherfonds, geeft hij het begrip een eigentijdse inhoud: "Solidariteit is geen vrijblijvende zaak. Sprekende over het vluchtelingenvraagstuk komen we al snel op solidariteit. Idem met betrekking tot het klimaatvraagstuk. Zonder solidariteit in tijd en plaats komen we er nooit uit, en worden we als mensheid speelbal van de geschiedenis. Solidariteit is welbegrepen eigenbelang, voor iedereen. Maar het is ook een product van onze beschaving. De geschiedenis en de tegenwoordige tijd leren ons dat een samenleving waarin solidariteit verankerd is, welvarender is, en de mensen gelukkiger zijn."

Voormalig partijleider Emile Roemer verwoordt het zo bij het SP-congres waar de SP-Kandidatenlijst 2017 voor de Tweede Kamer wordt gepresenteerd (14 januari 2017): "De meeste mensen willen hetzelfde. Jong of oud. Man of vrouw. Wit of zwart. Een vaste baan met een fatsoenlijk inkomen. Betaalbare zorg zonder eigen risico. Goed onderwijs waar je een vak leert en aandacht en gelijke kansen krijgt. Een huis dat betaalbaar is en in een veilige wijk staat. De meeste mensen willen leven in een land waar we niet wegkijken maar omkijken naar elkaar. Ik ben er trots op om bij een partij te horen die nooit wegkijkt van problemen."

De Hokjesman gaat op onderzoek in de volkse beweging die van onderaan is opgebouwd en langzaam opstuwt naar de hoogste regionen van de parlementaire macht: de SP. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl


Copyright: De Hokjesman, VPRO 28-2-2013

Waarom was de SP altijd overal tegen?

Tegen de marktwerking in de zorg. Tegen de privatisering van publieke diensten. Tegen het paarse kabinet. Tegen het neoliberalisme. Tegen de topsalarissen. Tegen de commercialisering. Tegen de flexcontracten. Tegen de publieke hufterigheid en de ‘ieder voor zich’-mentaliteit. En dit is een summiere tegen-opsomming. Lang is de SP een ‘tegenpartij’, een protestpartij. Langs de zijlijn voeren ze actie en stellen zij misstanden in de maatschappij, op de arbeidsmarkt en op internationaal terrein aan de kaak. Toch klopt dit beeld niet meer. De SP bestuurt lokaal al vanaf 1974 mee, inmiddels zijn er overal in het land in de gemeentebesturen volop SP-wethouders, dus op lokaal niveau staat de SP daadwerkelijk 'met de poten in de modder'. En meebesturen betekent: beleid uitvoeren, voorstellen bedenken, compromissen sluiten. Alleen op landelijk niveau heeft de SP nog nooit in een kabinet gezeten. SP-ministers zijn er dus nooit geweest; de SP was en is landelijk een oppositiepartij.

SP-lijsttrekker Jan Marijnissen en milieuactivist Remi Poppe – die tweede op de lijst staat – dragen een bord naar de presentatie van hun verkiezingsprogramma in Nieuwspoort.

Deel alinea

Wat hoort bij het activistische karakter van de SP, is dat de partij zeer bedreven is in het voeren van campagne. Zij hebben een goed gevulde partijkas, besteden veel tijd en aandacht aan campagnevoeren en zijn in 2007 in de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen een hit met humoristische filmpjes waarin Jan Marijnissen de kiezer zogenaamd persoonlijk toespreekt in een viral movie. Door een nieuwe techniek kan tijdens de campagne een volledig gepersonaliseerd filmpje worden gemaakt en verzonden en dat valt in de smaak bij het grote publiek. De SP heeft goed begrepen dat social media en humor invloedrijke middelen zijn om grote groepen kiezers te bereiken.

 In 2006 loopt de SP voorop als het gaat om online campagnevoeren. "Dat verwacht niemand, dat je meteen je eigen naam op de voorruit van Jan Marijnissens auto ziet staan."

Wat zijn opvallende SP-acties?

Ons Medisch Centrum: een opvallend initiatief dateert al van jaren geleden: 1975. In dat jaar richt de SP een lokale huisartsenpraktijk op, Ons Medisch Centrum, in Oss, Nijmegen en Zoetermeer. Doel is dat de huisartsen (die in loondienst zijn) op een laagdrempelige manier naar de gezondheid van werknemers kijken. En ook om preventiemaatregelen onder de aandacht te brengen bij arbeiders onder het motto ‘voorkomen is beter’. Gezondheidsproblemen die door de artsen worden vastgesteld, en die veroorzaakt worden door slechte arbeidsomstandigheden, worden aan de kaak gesteld bij directies van fabrieken en op de bouwplaatsen.

Stop de uitverkoop van de beschaving: een succesvol manifest in 2001 tegen het doorgeschoten marktdenken en de terugtredende overheid, gedragen door een aantal bekende Nederlanders (Mies Bouhuys, Karel Glastra van Loon, Freek de Jonge, Dorien Pessers). Voor een belangrijk deel werd het manifest geïnitieerd door de SP, die een jaar eerder een actie organiseerden onder dezelfde naam. Jan Marijnissen staat ook prominent bij de ondertekenaars van het manifest. Het manifest is gekoppeld aan een brede discussie in de samenleving en roept veel bijval op. Uit het manifest: "In de afgelopen twintig jaar heeft zich in Nederland, evenals in veel ons omringende landen, een stille revolutie voltrokken: de overheid heeft zich teruggetrokken om ruimte te maken voor de markt, de verzorgingsstaat is ingeruild voor een waarborgstaat, en de samenleving als geheel is sterk geëconomiseerd. Het marktdenken, dat voorheen slechts een beperkt deel van het maatschappelijk verkeer beheerste, is alomtegenwoordig geworden." Het manifest heeft veel invloed in de publieke discussie en zorgt er ook voor dat een nieuwe groep (journalisten, kunstenaars, wetenschappers) zich aangetrokken voelt tot de SP.

© ANP

SP-sympathisanten Karel Glastra van Loon (1962-2005) en Bob Fosko presenteren een cd voor de verkiezingscampagne van de SP.

Deel alinea
"Het marktdenken, dat voorheen slechts een beperkt deel van het maatschappelijk verkeer beheerste, is alomtegenwoordig geworden."

Manifest 'Stop de uitverkoop van de beschaving'

Rookworst: Tijdens de kabinetsformatie is het politiek gebruik dat de koning (toen nog koningin Beatrix) alle fractieleiders van de politieke partijen op haar paleis ontvangt. We schrijven 1994. Toenmalig SP-leider Jan Marijnissen neemt voor de majesteit drie rookworsten mee om duidelijk te maken dat de vier grote partijen een “eenheidsworst” vormen. Hij vertelt erover: "Voor het eerst van mijn leven zie ik een lakei in levenden lijve. Gert SchutteGert Schutte (1939) is vanaf 1981 fractievoorzitter van de GPV, het Gereformeerd Politieke Verbond. Dit is een partij die later de Christenunie gaat heten. De GPV is een van de kleinere partijen in de Tweede Kamer, vaak bestaande uit maar één of twee leden als fractie. is er ook. Hij is vóór mij aan de beurt. We praten niet met elkaar, we kennen elkaar immers nog niet. Ik hoor hem en de lakeien denken: 'Wat moet dat met die worsten?' Maar niemand vraagt iets."

Effe dimmen! Uitroep van Jan Marijnissen in 1997, nadat Tweede Kamervoorzitter Frans Weisglas de SP-fractievoorzitter vraagt zijn interruptie kort te houden. Marijnissen reageert verontwaardigd, omdat hij tijdens het debat nog niet één keer heeft geïnterrumpeerd. Daarna roept hij tegen Weisglas: "Even dimmen, ja. Even dimmen." Dit wordt een gevleugelde uitspraak, waarmee een discussie over omgangsvormen in de Tweede Kamer aangezwengeld wordt.

SP-fractievoorzitter zorgt in 1997 voor een relletje als hij "Even dimmen!" tegen de Kamervoorzitter zegt.

Waarom is de tomaat het symbool van de SP?

De tomaat is het symbool van protest: wie het totaal niet eens is met de spreker, kan een rotte tomaat gooien: TEGEN! De tomaat staat op posters, wanten, truien en bierviltjes van de SP. De partij verwoordt het zo op hun eigen website: "De tomaat zit boordevol gezonde vitaminen maar is ook een geducht protestwapen tegen slecht politiek toneel." De SP roept zichzelf in 1993 uit tot ‘tegenpartij’ en de tomaat past daar perfect bij. In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 1994 kiest de partijleiding officieel voor dit symbool en de bijbehorende leus is dan ook: ‘Stem tegen, stem SP’. 

Deel alinea

Het is een krachtig beeld: de tomaat hoort bij de SP, zoals de rode rozen bij de PvdA. En in economische barre tijden brouwen actievoerende SP’ers tomatensoep om uit te delen aan sympathisanten. Marijnissen ontwikkelt zelfs in 2006 samen met wijlen culinair recensent Johannes van Dam een eigen diervriendelijke en biologische tomatenSoeP, die in het assortiment van de soepfabriek van Van Dam is opgenomen. Ook de expositie ‘Ode aan de tomaat’ kan niet ontbreken in de SP-agenda: de SP Roosendaal start hiermee de gemeenteraadsverkiezingen van 2010.

"De tomaat zit boordevol gezonde vitaminen maar is ook een geducht protestwapen tegen slecht politiek toneel."

SP

Waar moeten we de SP internationaal plaatsen?

"Nederland is geen eiland en Europa is geen fort. Internationale solidariteit dient de basis te zijn van het buitenlands beleid. We moeten de internationale rechtsorde bevorderen, in het belang van vrede, veiligheid, welvaart en welzijn van alle wereldburgers. Samenwerken over de grenzen verbindt landen en verkleint de kansen op conflicten," zo zegt de partij. Maar de SP is geen internationalistische partij in de klassieke zin van het woord. De SP kijkt allereerst vanuit het Nederlandse perspectief naar het buitenland en is minder georiënteerd op internationale betrekkingen dan de meer gevestigde linkse partijen. Zo is de partij zeer kritisch over Europa, de NAVODe NAVO heet voluit de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie en is een samenwerkingsverband tussen verschillende Europese landen en de Verenigde Staten om de vrede en veiligheid in Europa te waarborgen. Het is opgericht na de Tweede Wereldoorlog in 1949. De NAVO is een militair verdrag dat wederzijdse verdediging en samenwerking van de legers van de westerse landen regelt en was oorspronkelijk bedoeld als tegenkracht tegen de communistische landen in het Oostblok, ‘het communistische gevaar’. en militaire interventies. Harry van Bommel is jarenlang boegbeeld en gezaghebbend Tweede Kamerlid en geeft het SP-buitenlandbeleid een eigen stem. De SP is tegen de interventies in Kosovo, Irak en Afghanistan. Het is een buitenlandbeleid omgeven door voorbehouden.

© ANP

Harry van Bommel, buitenlandwoordvoerder van de SP in de Tweede Kamer. Na de verkiezingen van maart 2017 vertrekt hij (na achttien jaar dienst) uit de Kamer. 

Deel alinea

Wie is de achterban van de SP?

De SP is van het volk, niks Randstad of grachtengordel. Het hoofdkantoor van de SP zit in Amersfoort, zo ongeveer de meest doorsnee plaats van Nederland. "Volks" met "scherpe randjes", dat wil de SP zijn volgens SP-voorzitter Ron Meyer. De SP heeft al vanaf het begin een actieve harde kern en trouwe leden. De SP snoept kiezers weg bij andere linkse partijen als de PvdA, maar er zijn ook bedreigingen. Net als andere partijen heeft ook de SP te maken met zwevende kiezers, en met SP-kiezers die zich hebben afgewend van de partij en die zich hebben aangesloten bij die andere protestpartij met glasheldere boodschap: de PVV. De SP kan getypeerd worden als een links-populistische partij, Wilders’ PVV als een rechts-populistische partij. De SP-kiezer is redelijk op leeftijd: – bijna zestig procent van de SP-kiezers is boven de vijftig. Ze zijn vaker vrouw dan man en hebben meestal een lage of middelbare opleiding, heeft onderzoeksbureau Ipsos voor de komende verkiezingen uitgezocht. Ze zijn bovendien niet erg geïnteresseerd in politiek. Een pittige klus voor de SP om die groep kiezers effectief te bereiken.

Wat Nederland zou moeten zijn, hoe de samenleving eruit moet zien is een hot topic deze komende Tweede Kamerverkiezingen, waarin de kwesties asielzoekers en de inburgering van allochtonen meespeelt. Ron Meyers ideaal is de ‘heem-samenleving’, het Oudhollandse woord dat 'thuis' betekent of 'geborgenheid': "Waar mensen omkijken naar elkaar, waar gezag is dat je ter discussie mag stellen en dat dan weer bevestigd wordt. Maar waar je elkaar ook moet kunnen begrijpen en dus dezelfde taal moet spreken. Waar nieuwkomers bij mogen komen die meedoen."

© ANP

'Ludiek' is doorgaans het toverwoord bij SP-acties. 

Deel alinea

Hoe komt de SP zo rijk?

De SP heeft een uniek systeem: de afdracht aan de partij. Dit houdt in dat het salaris dat SP’ers in de Tweede Kamer, maar ook in de gemeenteraden en andere bestuursorganen verdienen, door de partij wordt ‘afgeroomd’ naar een modaal niveau. Het verschil gaat naar de partijkas. Het principe hierachter is dat de SP vindt dat een volksvertegenwoordiger een baan als alle andere is en je er niet rijk van moet worden. Wie een publieke functie namens de SP inneemt, wordt geacht afdracht te doen. De SP int deze afdracht al jaren en SP-bestuurders moeten van tevoren instemmen met deze ‘partijbelasting’. Uiteraard is er over deze ‘SP-belasting’ en hun bemoeienis met privéfinanciën ook ruzie geweest en duiken er af en toe SP-bestuurders op die zich ertegen verzetten (zoals in 2016 nog Björn Lugthart, SP-wethouder in Rijswijk, die weigert de gegevens uit zijn belastingaangifte openbaar te maken aan het landelijk SP-bestuur. Het gaat hem overigens meer om zijn financiële privacy dan om de afdracht, want daar heeft hij eerder als gemeenteraadslid wel aan meegewerkt). De bekendste afdracht-affaire is toe te schrijven aan het wijlen oud-SP-Kamerlid Ali Lazrak. Hij weigert eind 2003 de afdracht af te staan. Hij wordt uit de SP gezet, maar gaat nog bijna drie jaar door als eenmansfractie. 

"Als ik op een zijspoor word gezet, monddood word gemaakt, de ruimte niet krijg om te functioneren en dan ook nog claim je 5000 euro van mijn salaris, dan denk ik: waarom zou ik dat doen, eigenlijk?"

De afdrachtsregeling is deels een verklaring voor de rijkdom van de SP. Rond de vijf miljoen euro (spaargeld, lopende rekening, kasgeld) bezit de SP, zo berekent het Algemeen Dagblad na bestudering van de jaarrekening 2015. De totale reserves van de partij zijn 10,3 miljoen euro. De SP is een stuk vermogender dan andere politieke partijen. Subsidies, contributies, donaties en dus de inning van de afdracht vormen de bouwstenen waardoor de SP-kas gevuld wordt.

Deel alinea

Hoe ziet de vernieuwing van de SP eruit?

Het grootste verkiezingssucces boekt de SP in 2006 bij de Tweede Kamerverkiezingen: onder leiding van Marijnissen sleept de partij 25 zetels binnen, een grote overwinning. Het lukt ondanks het hoge zeteltal ook deze keer niet om in de regering te komen. Voornamelijk omdat toenmalig CDA-leider Balkenende niet wil regeren in een kabinet met een linkse meerderheid: een CDA-PvdA-SP-coalitie. Ook de VVD ziet het niet zitten om met de SP samen in een kabinet te zitten. Weer een periode in de oppositie breekt aan, ditmaal met een grote fractie met veel nieuwe gezichten in de Tweede Kamer. Een pragmatische SP, die niet alleen maar ‘tegen’ is, maar ook met eigen voorstellen komt. Meest opvallende eigen plan dat nu speelt is het oprichten van een Nationaal Zorgfonds zonder eigen risico.

Jan Marijnissen kampt met gezondheidsproblemen en stopt in 2008 als fractieleider, maar blijft op afstand wel betrokken bij de partij.

Het afscheid van Jan Marijnissen als partijvoorzitter van de SP. Ron Meyer is zijn opvolger. 

Deel alinea

Agnes Kant krijgt de moeilijke taak om Marijnissen op te volgen als fractieleider en als gezicht van de partij. Het zijn grote schoenen om te vullen, na zestien jaar charismatisch, succesvol leiderschap van Marijnissen. Al binnen twee jaar treedt Kant af na een teleurstellend resultaat bij de gemeenteraadsverkiezingen. Emile Roemer volgt haar op. Ook hij is net als Kant onderhevig aan kritiek over zijn functioneren binnen en buiten de SP. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2010 en 2012 haalt de partij beide keren vijftien zetels, fors minder dan de 25 zetels in 2006. 

In 2015 vindt een unicum plaats bij de SP: een strijd om het voorzitterschap. SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen neemt het op tegen Ron Meyer, vakbondsbestuurder en SP-fractievoorzitter in Heerlen. Meyer wordt gesteund door de partijtop, hij wint uiteindelijk met 59 procent van de stemmen, Gesthuizen krijgt nog een verrassende 41 procent van de partij achter zich.

Meyer had de steun van het bestuur, maar toch stemden lang niet alle SP'ers op hem. 

Bij de presentatie van de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer in augustus 2016 staat een opvallende nieuwkomer op nummer drie: Lilian Marijnissen, inderdaad, dochter van. Ze is politicologe, al vanaf 2003 raadslid voor de SP in de gemeenteraad van Oss en voorheen werkzaam bij de FNV waar ze grote acties tegen de marktwerking en bezuinigingen in de zorg organiseert. In 2017 komt ze zoals verwacht in de Kamer.

In december van dat jaar stapt Emile Roemer op als fractievoorzitter. Ook zijn derde Tweede Kamerverkiezingen als lijsttrekker zijn teleurstellend verlopen, met één zetel verlies. "Ik vind het de juiste tijd om het stokje over te dragen aan de nieuwe lichting. Mijn deel van de missie zit erop. Ik wil niet bekend staan als de politicus die te laat wegging," zegt Roemer. Twee fractieleden melden zich als opvolger: Sadet Karabulut en Lilian Marijnissen. De fractie kiest voor Lilian Marijnissen. Zij treedt in de voetsporen van haar vader als SP-leider en heeft hoge verwachtingen waar te maken. 

In het kort:

  • Daan Monjé – van oorsprong pijpfitter in de Rotterdamse haven – richt de Kommunistiese Partij Nederland (KPN) op. Op 22 oktober 1972 wordt de naam van de partij veranderd in de Socialistiese Partij (SP).

  • De SP boekt zijn eerste successen op lokaal niveau: de partij wint in 1974 drie zetels in Oss en twee in Nijmegen in de gemeenteraad en bouwt in de jaren erna een sterke lokale infrastructuur op.

  • Jan Marijnissen is jarenlang het gezicht van de SP. Kalm, welbespraakt en met overwicht is hij van 1994 tot 2008 SP-fractievoorzitter.

  • Belangrijke SP-thema’s zijn: het recht op werk, recht op een fatsoenlijk inkomen of een goede sociale uitkering, recht op goed en gratis onderwijs en recht op goede gezondheidszorg. ‘Volks’ met ‘scherp randjes’, dat wil de SP zijn volgens de huidige SP-voorzitter Ron Meyer.

  • Lange tijd staat de SP bekend als tegenpartij, maar tegenwoordig is dat beeld niet meer terecht. Lokaal bestuurt de partij al vanaf 1974 mee, inmiddels zijn er overal in het land in de gemeentebesturen volop SP-wethouders.

  • De SP is een rijke partij dankzij het zogenoemde afdrachtssysteem: het salaris van SP-politici wordt door de partij ‘afgeroomd’ naar een modaal niveau.

Deel dit venster

collection

Politieke partijen

Dit venster maakt deel uit van een serie over de politieke partijen van Nederland. Lees en kijk alles over de geschiedenis, de standpunten en de kopstukken van alle partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn.