Wat is de PVV?

16 minuten leestijd

© ANP

Wat is de PVV?

Binnenland

Je leest nu

Wat is de PVV?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 40
  • 20683
Bekijk de collectie Politieke partijen17 verhalen

Geert Wilders is oprichter, fractievoorzitter, lijsttrekker en boegbeeld van de PVV ineen. De partij en de partijleider worden meer gegoogeld dan welke andere partij of politicus ook. De zwaarst beveiligde man van Nederland grossiert in gepeperde uitspraken, liefst afgegeven per tweet, en wekt zowel haat als bewondering op.

Samengesteld door Leonard Ornstein

Uit welke partij is de PVV voortgekomen?

De oorsprong van de PVV ligt in de VVD, zou je kunnen stellen. Geert Wilders is immers jarenlang lid van de Tweede Kamerfractie van de VVD en hij begint zijn politieke loopbaan in 1990 als fractiemedewerker en speechschrijver van die partij. Binnen de toenmalige VVD-fractie geldt Wilders als behoudend en als een groot bewonderaar van Ayaan Hirsi AliAyaan Hirsi Ali is een Nederlandse politica van Somalische afkomst, inmiddels woont en werkt ze in de Verenigde Staten. Ze groeit op in een islamitisch gezin in Somalië en vlucht op haar 23e naar Nederland als haar ouders haar dreigen uit te huwelijken aan een neef in Canada. Ze krijgt politiek asiel in Nederland. Hirsi Ali wordt atheïst en ontpopt zich als geducht criticaster van de islam. Hirsi Ali is eerst actief voor het wetenschappelijk bureau van de PvdA, maar stapt in 2002 over naar de VVD en wordt Tweede Kamerlid. Ze is fel tegen besnijdenis, uithuwelijken en de islam en wordt in Nederland net als Wilders met de dood bedreigd. Zij moet ook zwaar beveiligd worden. Er ontstaat in de Tweede Kamer en daarbuiten discussie over haar Nederlanderschap, een debat waarin toenmalig minister van Vreemdelingenzaken en Integratie én mede-VVD’er Rita Verdonk zich keert tegen haar eigen partijgenoot Ayaan Hirsi Ali. In 2006 stapt Hirsi Ali op als Tweede Kamerlid en besluit zij ook Nederland te verlaten. Zij emigreert naar de VS en gaat daar voor een neoconservatieve denktank werken.   . Zij ziet hem ook als haar maatje en bondgenoot. Hij wordt in die tijd steeds kritischer op de islam. In een interview zegt hij: “De islam is niet achterlijk, zoals Fortuyn zei, maar de politieke cultuur in Arabische en islamitische landen is wel achterlijk, middeleeuws zelfs, als het gaat om mensenrechten, vrouwen en homo’s.” Hij vervolgt in hetzelfde interview: “We hebben meer dan één miljoen moslims in ons land. Zo komt je eigen cultuur in het gedrang. Om de integratie niet nog moeilijker te maken, moeten we zwaar op de rem gaan staan bij het toestaan van vreemdelingen.”

"Nederland moet later deze eeuw geen kalifaat maar een koninkrijk zijn en blijven." VVD-prominenten kennen Kamerlid Geert Wilders niet meer terug. 

Deel alinea

In 2004 botst Wilders met de fractieleider van zijn partij, Jozias van Aartsen. De toenmalige VVD-voorman kan er niet langer mee leven dat de eigengereide Wilders op verschillende onderwerpen een eigen koers vaart.

Wilders begaat een politieke doodzonde door de fractiediscipline te ontduiken en gaat zelfs verder dan dat: hij draagt zijn eigen standpunten uit. Tussen Van Aartsen en Wilders botst het met name over Turkije. Het onvoorwaardelijke 'nee' van Wilders over de toekomstige toetreding van Turkije tot de Europese Unie gaat de VVD-fractie te ver. Maar ook Wilders reageert scherp op de aanpak van zijn fractievoorzitter: “Ik laat mij niet de mond snoeren door de partij. Ik zal altijd blijven zeggen wat ik ergens van vind. Ik neem dit hoog op en beraad mij op mijn positie. Desnoods ga ik alleen verder.” En niet lang daarna stapt na veel getrouwtrek en media-aandacht Wilders uit de VVD-fractie. We noteren 2 september 2004 als Geert Wilders zich als onafhankelijke fractie in de Tweede Kamer laat registreren. De Groep-Wilders is de officiële naam. Vanaf nu gaat hij bouwen aan een eigen politieke groepering in de Nederlands politiek. Veel verwachten zijn teleurgestelde voormalige VVD-vrienden er niet van, zo blijkt:

Wilders besluit uit de VVD-fractie te stappen, na lang overleg met partijleider Gerrit Zalm en fractievoorzitter Jozias van Aartsen. Hij behoudt zijn zetel in het parlement en wil een nieuwe rechtse beweging opzetten.

Tussen 2004 en 2006 vormt Wilders een eenmansfractie die wordt aangeduid als de 'Groep Wilders'. In maart 2005 publiceert hij zijn 'Onafhankelijkheidsverklaring', waarin hij de visie uiteenzet waarop hij zich politiek baseert. Tegelijk met de publicatie van dit document richt hij de Vereniging Groep Wilders op. Het oprichten van deze vereniging is een vereiste om deel te nemen aan Tweede Kamerverkiezingen. Op 22 februari 2006 schrijft Wilders zijn partij in bij de kiesraad onder de naam de Partij voor de Vrijheid (PVV). De keuze van die naam legde hij in het Algemeen Dagblad uit: de naam is een knipoog naar een eerdere Partij van de Vrijheid (PvdV), een in 1946 opgerichte conservatief-liberale partij. In 1948 ging deze Partij van de Vrijheid op in de VVD door een fusie. 

Geert Wilders en zijn partijgenoten juichen na het zien van de RTL-prognose (acht zetels) op de uitslagenavond van de Partij voor de Vrijheid in Den Haag tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2006. Uiteindelijk zou de PVV zelfs negen zetels behalen. 

Wat is de ideologie van de PVV?

De partij is populistisch, met zowel conservatieve, liberale, rechtse als linkse standpunten. De PVV is geen one issue-partij, zij richt zich niet op één politiek onderwerp of één beperkte doelgroep. Er zijn wel typische PVV-thema’s te benoemen, zoals de angst voor de islamisering van Nederland, de weerstand tegen ‘linke hobby’s’ als kunstsubsidie en het verzet tegen een ruimhartig vluchtelingenbeleid. De PVV verwoordt de eigen thema’s glashelder, beeldend en in vaak controversiële bewoordingen. Zo spreekt Wilders over een “tsunami” aan vluchtelingen, heeft hij het over een “islamitische invasie van testosteron-bommen met baarden” en zijn moskeeën “haatpaleizen”.

De partij hangt ook standpunten aan die door linkse partijen gedeeld worden, zoals lagere huren en het vasthouden aan een AOW van 65 jaar. Uniek voor de PVV is dat de partij alle ontwikkelingshulp wil stopzetten en geen geld meer in windmolens, kunst en omroepen wil steken. Op monetair gebied moet Nederland af van de euro en terugkeren naar de gulden. Nederland moet uit de EU en de partij is voor directe democratie: “Burgers krijgen macht”.  In haar laatste verkiezingsprogramma ‘Nederland weer van ons!’ stelt de partij dat “miljoenen Nederlanders schoon genoeg hebben van de islamisering van ons land. Genoeg van de massa-immigratie en asiel, terreur, geweld en onveiligheid.” De partij wil er nul asielzoekers bij en sluit de grenzen voor immigranten uit islamitische landen. Islamitische hoofddoekjes moeten worden gebannen uit publieke functies, radicale moslims moeten preventief worden opgesloten. Alle moskeeën en islamitische scholen moeten worden gesloten en de Koran moet worden verboden. De financiële paragraaf is uiterst summier: elf posten met daarachter een miljardenbedrag.

© ANP

'Nederland weer van ons' is de verkiezingsslogan van de PVV in 2017

Over Wilders’ politieke kleur en hoe hij en zijn partij geduid moeten worden, zijn al vele artikelen, columns en ook boeken gewijd. Politiek historicus Koen Vossen werpt interessante vragen op over het fenomeen-Wilders in zijn boek Rondom Wilders, portret van de PVV. Hij schrijft: “Is Wilders een nieuwe, moedige verzetsheld in de strijd tegen het islamo-fascisme of vertegenwoordigt zijn partij juist een nieuw soort fascisme?” En: “Beschermt hij de Nederlandse cultuur of bezoedelt hij juist het imago van Nederland?” De definitieve antwoorden op deze twee vragen zijn nu nog lastig te formuleren. Het zijn bovendien ook kwesties waarover heel verschillend gedacht wordt, bekeken door een PVV-sympathisant of een PVV-hater. Iets ertussenin lijkt er niet te zijn. Geert Wilders roept zowel weerzin als verering op. 

Deel alinea

Wat maakt de PVV anders dan andere partijen?

De PVV is officieel geen partij, want er zijn slechts twee leden: alleen de persoon Geert Wilders staat geregistreerd als lid en de Stichting Groep Wilders. De PVV hoeft geen verantwoording af te leggen aan de leden. Ze hebben dus ook geen partijcongressen, geen partijblad en geen afdelingen. Sympathisanten kunnen wel doneren aan de partij. Geert Wilders geeft als reden op om geen leden te hebben dat ze “LPF-achtige toestanden”Hiermee wordt gedoeld op de chaotische situatie die ontstond bij de LPF, de Lijst Pim Fortuyn, na de dood van hun lijsttrekker Pim Fortuyn. Negen dagen na de moord op Fortuyn op 6 mei 2002 zijn de Tweede Kamerverkiezingen. De partij krijgt in één klap 26 zetels en een bonte verzameling LPF’ers, velen van hen onervaren politici, komen zonder de bindende figuur van Fortuyn in de landelijke politiek terecht. Ze maken deel uit van het kabinet Balkenende I met vier ministersposten en vijf staatssecretariaten, maar het kabinet is geen lang leven beschoren. Mede door de grote, interne partijperikelen lukt het de LPF niet om te regeren en om de partij succesvol te laten voortbestaan. Vier jaar later is de LPF al niet meer vertegenwoordigd in de Tweede Kamer, een jaar later gebeurt hetzelfde in de Eerste Kamer. willen voorkomen, evenals infiltratie van extreemrechts. De partij is volledig rondom Geert Wilders opgebouwd.  Hij is oprichter, fractievoorzitter, lijsttrekker en boegbeeld. Het dominante thema na 2006 is het vijandbeeld van de islam, die voor de derde keer in de geschiedenis Europa wil proberen te onderwerpen. Hij vreest een “tsunami van islamisering”.

Deel alinea

Hoe doet de PVV het in het land?

In 2011 doet de PVV voor het eerst mee aan de Provinciale Statenverkiezingen. De partij wordt bij deze verkiezingen meteen de vierde partij van Nederland en in Limburg zelfs de grootste. In de Eerste Kamer heeft de PVV sinds 2015 negen zetels. De PVV doet bij de gemeenteraadsverkiezingen mee in twee steden: Den Haag en Almere. In Rotterdam wil de PVV niet de concurrentie met Leefbaar Rotterdam aangaan, vandaar dat daar geen lokale PVV-afdeling zit. Aanvankelijk neemt Wilders zitting in de gemeenteraad van Den Haag, maar dat kost al snel te veel tijd dus deze functie moet hij opgeven. Wilders wordt gezien als iemand die graag de controle wil houden over de partij, die een paar vertrouwelingen om zich heen verzamelt (Fleur Agema, Martin Bosma) en van zijn fractie absolute loyaliteit eist.

"Wilders heeft zes of zeven keer de Droomvlucht gedaan. Daar is-ie aan verslaafd, het is zijn manier om de realiteit te ontlopen." Kijk de hele uitzending op NPO.nl

Zijn politieke stijl is direct en persoonlijk. In de politieke arena schroomt Wilders niet om het zwaarste middel in te zetten: de motie van wantrouwen tegen de regering. Hij heeft er al vele ingediend. Hij profileert zich als de buitenstaander van de Haagse kaasstolp, als de leider die weet wat er onder het volk leeft en die niets moet hebben van de elite of de grachtengordel. Een van Wilders’ belangrijkste communicatiemiddelen is het gebruik van Twitter. De PVV-voorman geeft weinig persconferenties, laat zich bijna nooit interviewen op televisie en laat van zich horen via tweets, die de media overnemen omdat dit zijn voornaamste wijze van communiceren is. Verkiezingsdebatten doet hij mondjesmaat en zegt hij ook af, omdat hij er geen belang bij heeft om kritisch ondervraagd te worden en de media-aandacht te moeten delen met de andere lijsttrekkers.

Deel alinea

Waarom moet Wilders beveiligd worden?

Meteen na zijn vertrek uit de VVD-fractie, moet Wilders al beveiligd worden: sinds oktober 2004 leeft hij met permanente beveiliging. De politicus krijgt doodsbedreigingen vanwege zijn harde standpunten over de islam. Twee dagen na de moord op filmmaker Theo van Gogh, op donderdag 4 november 2004, wordt ontdekt dat Wilders doelwit is van een geplande aanslag. Op de computer van Mohammed B. - Van Gogh’s moordenaar - worden plannen gevonden voor een aanslag op de uitgesproken ex-VVD’er, die ook nog eens politiek bevriend is met islamcritica Ayaan Hirsi Ali. Ook staat Wilders op de vierde plaats van een dodenlijst van terreurorganisatie Al Qaida. Deze zeer serieuze dreigingen vormen de opmaat voor jarenlange schuiladressen waar Wilders en zijn vrouw verblijven. Zij hebben te maken met persoonlijke en permanente beveiliging. Op 23 oktober 2015 stuurt Wilders een tweet om zijn beveiligers te bedanken. Hij beleeft op dat moment het wrange jubileum van precies 11 jaar permanente beveiliging. Zijn tweet: "Maar ik leef gelukkig nog. Waarvoor veel dank".

Sinds november 2004 mag Wilders geen stap meer mag zetten zonder beveiligers. Hoe is het om zo te leven?

Hoe precair de veiligheidssituatie van Wilders is, blijkt ook in 2017, na de recente ontdekking van een lek in de beveiliging bij de dienst Bewaken en Beveiligen (DBB) - de organisatie die topbeveiligers in dienst heeft die bedreigde politici en leden van het Koninklijk Huis bewaken, waaronder Geert Wilders. Drie medewerkers zijn geschorst omdat zij banden zouden onderhouden met de onderwereld. Twee van hen zijn al geschorst in 2015, maar dit is niet eerder naar buiten gebracht. Een van hen is de directe beveiliger van Wilders. De verdachte feiten zijn witwassen en het lekken van vertrouwelijke informatie. Geert Wilders is laaiend over het feit dat hij pas zo laat over de lekken binnen de dienst hoort en heeft zijn campagne-activiteiten in de buitenlucht opgeschort, omdat hij zich niet veilig genoeg voelt.

Deel alinea

Wilders wordt tijdens het flyeren omringd door beveiligers. 

Welke afsplitsingen achtervolgen de PVV?

Na interne ruzies zijn meerdere PVV’ers opgestapt en een eigen fractie begonnen. Sommigen klappen in de media uit de school over de slechte sfeer die er heerst binnen de PVV, de almacht van hun partijleider en de krappe beleidsvrijheid die ze ervaren. Kleine inkijkjes in een partij die geen pottenkijkers toelaat:

20 maart 2012: Hero Brinkman stapt op, uit onvrede met ‘de koers van de partij’.

3 juli 2012: Groep Hernandez/Kortenoeven, reden: kritiek op fractieleiding. Hernandez spreekt van ‘Noord-Koreaanse toestanden in de PVV-fractie’.

5 juli 2012: Jhim van Bemmel vertrekt uit de fractie omdat hij door de PVV niet op de nieuwe kandidatenlijst wordt geplaatst. 

29 oktober 2013: Louis Bontes wordt uit de fractie gezet.

20 maart 2014: Roland van Vliet vertrekt vanwege uitlatingen van de fractievoorzitter.

21 maart 2014: Joram van Klaveren stapt op uit onvrede over ‘de koers van de partij’.

Ex-PVV'ers vertellen over de leiderschapsstijl van Wilders. "Hij heeft een hekel aan persoonlijke gesprekken." Kijk de hele uitzending op NPO.nl

Waarom willen CDA en VVD niet meer met de PVV?

Dat komt door een kabinet uit het verleden, waarin de PVV een minderheidsregering steunt, een unieke constructie. Dit speelt in 2010: de PVV geeft gedoogsteun aan het kabinet Rutte-I (2010-2012), bestaande uit de minderheidsregering van VVD en CDA. De PVV heeft 15 zetels gehaald in de verkiezingen en die zetels zijn hard nodig om tot een meerderheid te komen van 75 zetels of meer. De PVV werkt mee aan deze VVD-CDA-constructie in ruil voor een flinke invloed op het integratie- en immigratiestandpunt van het kabinet. Zowel intern bij het CDA alsook bij de VVD is er onbehagen en misnoegen over de samenwerking met de PVV en de afhankelijkheid van Wilders’ steun. Tijdens de begrotingsbehandelingen in 2012 besluit de PVV opeens om de steun aan het kabinet in te trekken. Dit ervaren VVD en CDA als buitengewoon oncollegiaal. Het kabinet Rutte-I valt. Inmiddels stellen zowel CDA als VVD dat zij niet meer met de PVV willen regeren, ook in de toekomst niet. Zij achten de PVV een onbetrouwbare coalitiepartner. Lees meer over deze kwestie in het venster Waarom mislukte regeren met PVV-steun?

Deel alinea

Wie zijn Henk en Ingrid?

Henk en Ingrid is een doorsnee Nederlands stel dat voor het eerst genoemd bedacht wordt door Geert Wilders als hij in 2010 zijn politieke programma presenteert. Hij komt op voor ‘Henk en Ingrid’, voor hen is zijn beleid bedoeld. Hij ziet dit stel (met twee kinderen, wonend in een Vinexwijk en met een modaal inkomen, vullen De Telegraaf en RTL het plaatje verder in) als zijn referentiekader.

Henk Kooiman (72) uit Lekkerkerk, die een leven lang in de bouw werkte, erkent dat hij het goed heeft. Hij heeft een huis, een boot en een caravan en gaat vaak op vakantie met zijn vrouw. Vluchtelingen of migranten kennen ze eigenlijk niet. "Hier in de polder hebben we nog geen enkele moskee." Toch stemt Kooiman PVV. In deze video legt hij uit waarom.

Het duo ‘Henk en Ingrid’ en wat hen zou bewegen levert veel media-aandacht, serieuze artikelen, grappen en columns op. Het is het prototype van de Nederlander die ontevreden is en die zijn eigen land niet meer herkent. D66-leider Alexander Pechtold is fervent tegenstander van PVV-leider Wilders en hij schrijft zelfs een boek over het duo: Henk, Ingrid en Alexander (2012), waarin hij in gesprek gaat met mensen die bij de vorige verkiezingen (die van 2010) op de PVV stemden. Een vraag trouwens die voor elke politieke partij zeer relevant is, en dus ook voor de PVV, want: welke kiezers spreekt de PVV aan? Lang was de analyse in de media dat met name laagopgeleide Nederlanders, degenen die zich in de steek gelaten voelen door gevestigde politici, potentiële PVV-kiezers zijn. Burgers die bang zijn voor de nieuwe tijd: bang voor de negatieve effecten van globalisering, bang voor de ‘islamisering’ van Nederland door de Turkse en Marokkaanse arbeidsmigranten van vroeger en hun nazaten, bang voor de islamitische asielzoekers uit Syrië en andere brandhaarden in de wereld.

Deel alinea

PVV-campagnevoerders in het centrum van Roermond.

Dat beeld klopt niet helemaal meer. Al in de peilingen van de Tweede Kamerverkiezingen 2006 scoort de PVV heel goed bij de Scholierenverkiezingen, waar 150.000 scholieren aan meedoen: zestien zetels (het ‘ware’ zetelaantal in de Tweede Kamer bedroeg negen zetels). De negen zetels zijn te danken aan een combinatie van stemmers: drie zetels levert de stemmen van het voormalige LPF-electoraat de PVV op, vier zetels snoept de PVV af van voormalige CDA- en VVD-stemmers, één zetel is afkomstig van kiezers die in 2003 niet gestemd hebben, en één zetel komt van voormalige linkse kiezers (PvdA, GroenLinks en SP). Deze bonte mengelmoes aan stemmen laat al zien hoe gevarieerd het PVV-electoraat toen al was.

Inmiddels blijkt uit diverse kiezersanalyses dat de kiezers van de PVV divers zijn, zo trekt de partij zowel laag- als hoogopgeleide burgers. Het was lange tijd een taboe om er voor uit te komen dat je PVV-stemmer was, dat taboe is anno 2017 behoorlijk geslecht. Bij de Kamerverkiezingen van 2017 behaalt de PVV 20 zetels.

Waarom de PVV-campagne met weinig middelen toch heel effectief kan zijn. Kijk de hele documentaire Wilders' wereld op NPO.nl

In het kort:

  • Geert Wilders is jarenlang lid van de Tweede Kamerfractie van de VVD en hij begint zijn politieke loopbaan in 1990 als fractiemedewerker en speechschrijver van die partij. In 2004 botst Wilders met fractieleider Jozias van Aartsen. Hij stapt uit de fractie en richt uiteindelijk de PVV op.

  • Typische PVV-thema's zijn de angst voor de islamisering van Nederland, de weerstand tegen ‘linke hobby’s’ als kunstsubsidie en het verzet tegen een ruimhartig vluchtelingenbeleid.

  • De PVV is officieel geen partij, want er zijn slechts twee leden: alleen de persoon Geert Wilders staat geregistreerd als lid en de Stichting Groep Wilders. De PVV hoeft geen verantwoording af te leggen aan de leden.

  • Sinds oktober 2004 leeft Wilders met permanente beveiliging. De politicus krijgt doodsbedreigingen vanwege zijn harde standpunten over de islam.

  • Lang was de analyse in de media dat met name laagopgeleide Nederlanders, degenen die zich in de steek gelaten voelen door gevestigde politici, potentiële PVV-kiezers zijn. Inmiddels blijkt uit diverse kiezersanalyses dat het kiezerspotentieel van de PVV divers is en zowel laag- als hoogopgeleide burgers trekt.

  • Bij de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2017 behaalt de PVV 20 zetels.

Deel dit venster