Wat is de VVD?

17 minuten leestijd

© ANP

Wat is de VVD?

Verkiezingen

Je leest nu

Wat is de VVD?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 24
  • 12733

Deze partij wil dat we allemaal ‘normaal’ doen en migranten die de Nederlandse normen en waarden niet onderschrijven moeten maar ‘oppleuren’. Dat is klare taal voor de partij die lang de club is geweest van de parelkettinkjes en corpsballen. In maart 2017 lukt het de VVD voor de derde keer op rij om de grootste partij van Nederland te worden. Hoe is deze partij eigenlijk ontstaan?

Samengesteld door Leonard Ornstein

De VVD in anderhalve minuut.

Waarom moeten we ‘normaal' doen volgens de VVD?

Het is een kwalificatie die Mark Rutte meermaals bezigt. Het begint bij een venijnig debatje tijdens de Algemene Beschouwingen in 2011 tussen Geert Wilders en Mark Rutte, waarin Wilders de minister-president toebijt: "Doe even normaal, man." Rutte reageert onmiddellijk: "Wat nou normaal? Doe lekker zelf normaal joh, tjonge jonge." Een veelvuldig herhaald incident, ‘even normaal doen’ begint een eigen leven te leiden.

Aanvaring tussen premier Mark Rutte en Geert Wilders

Deel alinea

De harde taal gaat door. Zo zegt Rutte bij de presentatie van zijn verkiezingsprogramma voor de verkiezingen van 2017 dat Turken en Marokkanen van de derde generatie die moeite hebben met de Nederlandse normen en waarden zich moeten afvragen of ze hier wel willen blijven. En migranten die zich niet willen aanpassen aan de Nederlandse normen en waarden? “Pleur op!”, reageert Rutte.

De VVD voelt de hete adem van de PVV in de nek, met hun sterke, scherpe anti-moslim en anti-immigratiestandpunten die in goede aarde vallen bij een deel van het Nederlandse kiezerspubliek, en ook bij potentiële VVD-stemmers. Rechts inhalen wil en kan hij de PVV niet, maar er in de buurt blijven wil hij wel. 'Normaal.doen.' wordt de campagneleus van de VVD, waarin de altijd lachende minister-president wordt aangehaald als voorbeeld van optimisme. VVD’ers zijn optimisten, is de boodschap. Grote zorg onder Nederlandse kiezers is de polarisatie in de samenleving, het verdwijnen van de Nederlandse identiteit en het onfatsoen. Dit is het liberale verkiezingsantwoord op die zorgen.

© ANP

“VVD'ers zijn optimisten.”

Hoe kun je de VVD anno nu typeren?

De Volkspartij voor Vrijheid en Democratie is een rechtse partij, maar met op ethisch gebied progressievere standpunten. Zo is de partij voorstander van het homohuwelijk en van euthanasiewetgeving. De VVD is medebouwer van de sociale verzorgingsstaat zoals die na 1945 is ontstaan. Wel met de liberale kanttekening erbij dat de burgers ook een eigen grote verantwoordelijkheid dragen voor het vormgeven van hun leven en niet te veel moeten leunen op de staat. Daarom streeft zij naar lagere overheidsuitgaven en een kleinere rol voor de staat dan bijvoorbeeld de PvdA.

De VVD is van oudsher sterk Atlantisch (op de Verenigde Staten) georiënteerd. Ten tijde van de Koude OorlogDe Koude Oorlog is de periode waarin er gewapende vrede is tussen de communistische landen enerzijds en de kapitalistische landen anderzijds in de tweede helft van de 20e eeuw. Nederland zit in het kapitalistische blok dat wordt geleid door de Verenigde Staten. Het communistische blok wordt geleid door de voormalige Sovjet-Unie en China. Tussen de twee blokken bestaat veel angst en wantrouwen en er is steeds de dreiging van kernwapens: wie van de twee gaat die als eerste inzetten?  is de partij de krachtigste verdediger van de NAVODe NAVO heet voluit de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie en is een samenwerkingsverband tussen verschillende Europese landen en de Verenigde Staten om de vrede en veiligheid in Europa te waarborgen. Het is opgericht na de Tweede Wereldoorlog in 1949. De NAVO is een militair verdrag dat wederzijdse verdediging en samenwerking van de legers van de westerse landen regelt en was oorspronkelijk bedoeld als tegenkracht tegen de communistische landen in het Oostblok, ‘het communistische gevaar’. , het Noord-Atlantisch bondgenootschap en van een sterke defensie. De VVD is voorstander van verdediging van de internationale rechtsorde en steunt steeds inzet van Nederlandse militairen in VN- of NAVO-verband. Ook zijn zij vóór Europese samenwerking en diverse liberalen spelen een prominente rol op Europees gebied. De VVD is wel kritisch over de verdere uitbreiding van de Unie, de Brusselse bureaucratie en te veel EU-invloed op beleid in de afzonderlijke EU-lidstaten: zij willen minder invloed op Nederland van 'superstaat' Europa.

Deel alinea

Politiek leider is sinds 31 mei 2006 Mark Rutte. De VVD verovert bij de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 41 zetels en is de grote winnaar: het zijn tien zetels meer dan bij de verkiezingen daarvoor. Bij de verkiezingen van 2017 verliest de VVD zetels, maar ze blijven de grootste partij met 33 plaatsen in de Tweede Kamer. In de Eerste Kamer heeft de VVD 13 zetels en in beide Kamers is de VVD de grootste fractie. De VVD is sinds oktober 2010 regeringspartij. In 2007-2010 zit de partij in de oppositie, na daarvoor ruim twaalf jaar te hebben geregeerd. 

Wie is Mark Rutte?

De opgewekte historicus is nakomertje uit een gezin met een handelstraditie. Hij ziet het liberalisme voor een groot deel als economische vrijheid en buitenlandse, politieke reizen als handelsmissies. Hij is niet van de grote woorden en ideologieën. Eigenlijk zijn het “Doe zelf normaal man,” dat hij Wilders toebijt in een venijnig debat en zijn 'Brief aan alle Nederlanders' in de verkiezingscampagne van 2017 waarin hij ook oproept tot 'normaal' gedrag, een uiting van wie hij is. De titel van het verkiezingsprogramma voor 2017 luidt 'Zeker Nederland'. Rutte zal geen grote ideologische vergezichten schetsen of een ideeënstrijd aangaan. Hij is meer van de praktische politiek.

Op 16-jarige leeftijd komt hij bij de JOVD terecht, de jongerenorganisatie van de VVD. Het is 1983 en de VVD is populair onder jongeren door de aansprekende lijsttrekker Ed Nijpels.

© ANP

Portret van Mark Rutte.

Deel alinea

Het gezin waarin Mark Rutte opgroeit heeft een oorlogsverleden. Zijn vader Izaäc Rutte woont in Nederlands-Indië en zit daar in de handel. Hij trouwt met Petronella Dilling. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt Izaäc Rutte krijgsgevangen door de Japanners. Petronella komt met haar drie kinderen in een ‘Jappenkamp’ terecht, kamp Tjideng, waar angst, ondervoeding, mishandeling en wreedheden aan de orde van de dag zijn. Een jaar nadat het kamp bevrijd is, overlijdt Petronella en hertrouwt Izaäc Rutte met haar dertien jaar jongere zusje: Hermina. Hij krijgt met haar nog vier kinderen.  Drie worden geboren in Indonesië, het laatste kind Mark komt in 1967 in Den Haag ter wereld. Zijn ouders en de schare aan veel oudere broers en zusters hebben het vaak over Indonesië, het land waarnaar ze verlangen.

Bij de JOVD leert hij debatteren, netwerken, ruzies beslechten en doet hij politieke vriendschappen op. Rutte werkt na zijn studie geschiedenis bij Unilever, maar blijft ook na zijn JOVD-tijd betrokken bij de partij. Een kritische VVD’er is hij, een die sterke uitspraken niet schuwt. Zo zegt hij in 2004 dat de VVD een ‘sleets merk’ is met een hoog gehalte aan ‘parelkettingen’. “We zijn nog te veel de partij van Wassenaar, rijke mensen en asociaal beleid.”

Kantelpunt in zijn politieke carrière is de lijsttrekkersstrijd die losbarst in 2006 tussen hem en Rita Verdonk (de derde tegenstrever Jelleke Veenendaal maakt geen schijn van kans). Het is voor het eerst dat de VVD niet de partijleider aanwijst, maar de leden laat kiezen. Een experiment voor meer inspraak en meer openheid. Het gaat hard tegen hard, en de meer populistische, daadkrachtige Rita Verdonk (‘IJzeren Rita’) is ongekend populair bij het volk.

“Ik ben niet links, ik ben niet rechts, maar ik ben recht door zee.”

Maar Mark Rutte heeft de steun vanuit alle lagen van de partij, de VVD die hij zo goed kent en waarvan hij in zijn jonge jaren JOVD-voorzitter is geweest. Hij wint nipt. De onderlinge strijd tussen hen en binnen de VVD duurt voort tot Rutte Verdonk in 2007 uit de fractie zet. Ze blijft in de Tweede Kamer als onafhankelijk lid en richt Trots op Nederland (ToN) op, dat bij de verkiezingen geen zetel haalt. Verdonk verdwijnt uit de politiek.

Waarom zijn de liberalen van oudsher niet zo goed georganiseerd?

Liberalen zijn niet zo van de verenigingen, zeggen ze zelf met enige trots. Ze hebben van nature niet veel met een hechte partijstructuur en met maatschappelijke organisaties en instituties die verwant zijn aan een politieke partij, zoals bijvoorbeeld de vakbond met de PvdA en de kerk met de christelijke partijen. Individuen zijn het, een partij van ondernemers en vrijbuiters.

Het is dan ook niet zo verbazingwekkend dat de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) geen stokoude partij is. Alhoewel het politieke liberalisme al veel ouder is – in 1814 komt het politieke liberalisme als stroming op, de totstandkoming van de liberale Grondwet in 1848 wordt ook als beginpunt gezien – is de VVD pas ontstaan in 1948. “Het liberalisme is de drager van de vooruitgang,” stelt partijleider Pieter Oud tijdens de oprichtingsvergadering van de VVD. Paradoxaal genoeg is deze grondlegger van de VVD afkomstig uit de PvdA. Zijn vooroorlogse partij, de Vrijzinnige Democratische Bond (VDB), is na de Tweede Wereldoorlog opgegaan in de Partij van de Arbeid, opgericht in 1946. Een brede volkspartij is het ideaal en daarom fuseren verschillende partijen tot één PvdA, waaronder dus de vrijzinnige democraten. Oud heeft daar altijd al bedenkingen over gehad. Hij voelt zich niet thuis bij de PvdA.

Een andere liberaal, Dirk Stikker, is ook verwikkeld in een politieke identiteitsstrijd. Hij is leider van de Liberale Staatspartij (LSP), en hij vernoemt zijn partij na de oorlog tot Partij van de VrijheidPVV-leider Geert Wilders weet van het bestaan af van deze oer-Partij van de Vrijheid en besluit als hij de VVD de rug toekeert om zijn eigen nieuwe partij te vernoemen naar deze partij. De PVV, oftewel de Partij voor de Vrijheid wordt geboren in 2006. , die bestaat van 1946 tot 1948. De partij van Dirk Stikker sluit zich aan bij de net opgerichte VVD en Stikker wordt de eerste voorzitter van de VVD, Oud de fractievoorzitter.

© ANP

Dirk Stikker

De term ‘liberaal’ wordt bewust weggelaten uit de naam van de partij, omdat hij besmet is geraakt. Na de Tweede Wereldoorlog koppelen veel mensen het liberalisme aan de economische crisis en werkloosheid van de grote crisis van de jaren dertig. Hoewel het dus niet zo wordt genoemd, zijn de uitgangspunten van de nieuwe partij wel degelijk liberaal. Zo staat er in het eerste partijprogramma dat “een zo groot mogelijke vrijheid van de mens, zowel in geestelijk en staatkundig als in materieel opzicht (…) een onmisbare voorwaarde is.” Wel worden er grenzen gesteld aan deze individuele vrijheid: een doorgeslagen individualisme zou ten koste van de vrijheid van een ander kunnen gaan. De liberale politici van het eerste uur zetten ook hun handtekening onder wetten die de sociale rechtvaardigheid moeten bevorderen. Bekende voorbeelden van sociale, liberale wetgeving zijn het Kinderwetje Van Houten (1874) dat kinderarbeid verbiedt, de Ongevallenwet (1901) en de Woningwet (1901).

De nieuwe, liberale partij doet in 1948 mee aan de verkiezingen van de Tweede Kamer en behaalt in één klap acht zetels. De VVD wordt prompt gevraagd om mee te regeren. Het kabinet Drees-Van Schaik wordt gevormd met de KVP de PvdA en de CHU. Lang is de VVD een kleine partij: nog tot 1971 heeft de VVD een bescheiden aantal Kamerzetels van zestien. Daarna groeit de partij gestaag. In 2010 bereikt de VVD een electoraal hoogtepunt, want in dat jaar wordt het de grootste partij van Nederland met 31 zetels en krijgt Nederland na bijna honderd jaar weer een liberale minister-president: Mark RutteRuttes voorganger is Pieter Cort van der Linden (1846-1935). Het kabinet-Cort Van der Linden regeert tussen 1913-1918 en slaagt erin om Nederland door middel van een neutrale politiek door de Eerste Wereldoorlog te loodsen. Het is een extraparlementair kabinet, wat betekent dat er geen Regeerakkoord aan ten grondslag ligt, maar een Regeringsprogramma: een lijst van maatregelen die de betrokken bewindslieden met elkaar hebben afgesproken. .

Deel alinea

Kabinet Drees-Van Schaik op het bordes van Paleis Soestdijk in 1948.

Waar staat de VVD voor?

In de beginselverklaring van de VVD staan vijf belangrijke uitgangspunten:

Deel alinea
"Vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid van mensen."

Vrijheid beleef je alleen wanneer je ook besef hebt van verantwoordelijkheid, vinden liberalen. Een mens moet de gevolgen van zijn daden zelf dragen. Kan een mens zichzelf niet redden, dan moet hij geholpen worden. Onder verdraagzaamheid verstaat de VVD dat "de ware vrije mens ook anderen vrij laat." En verdraagzaamheid tussen verschillende groepen is noodzakelijk. De VVD verwerpt de klassenstrijd en de terreur van minderheden of meerderheden. Want: we moeten in gemeenschapsverband kunnen leven. De rol van de overheid moet niet te groot zijn, is de klassiek liberale gedachte. De overheid moet dan ook een zo groot mogelijke geestelijke, staatkundige en maatschappelijke vrijheid waarborgen voor iedereen. Sociale rechtvaardigheid moet bevorderd worden en iedereen krijgt gelijke kansen. Daarmee bedoelt de liberaal: gelijke ontwikkelings- en ontplooiingskansen, die je als individu zelf moet grijpen. Tot slot: mensen zijn niet gelijk, wel gelijkwaardig. Over deze uitgangspunten is weinig discussie binnen de partij. Liberalen zijn geen ideologische scherpslijpers, zeggen VVD’ers zelf.

Wat is het Liberaal Democratisch Centrum?

In de jaren zestig staan bij de VVD de autoriteiten nog hoog in het vaandel. Er heerst een sfeer van ‘je plaats kennen’ en de monarchie is onaantastbaar. Een bourgeoisiepartijEen partij met voornamelijk welgestelde leden en/of aanhangers. De bourgeoisie is een sociale klasse bestaande uit rijkere burgers. . De gemiddelde VVD’er heeft niet veel op met de vernieuwingsgolven die die tijd kenmerken. De bevoorrechte burgers voelen er niks voor om hun maatschappelijke status op te geven. Toch borrelt het intern. In 1962 wordt het Liberaal Democratisch Centrum (LDC) opgericht om de VVD een progressievere richting in te sturen.

Als reactie hierop verlaten enkele leden van de rechtervleugel de partij. Door onderlinge verdeeldheid is de invloed van het LDC op de VVD niet heel groot. Toch zal in de geschiedenis van de VVD regelmatig een groepje leden proberen om de VVD een meer sociaal-liberale koers te laten varen, maar de hardcore liberalen winnen steeds het pleit. Een aantal van hen verlaat in de jaren zestig de VVD en is betrokken bij de oprichting van D66 in 1966. De VVD blijft tot begin jaren zeventig de partij van de rijkere middenstanders: de ondernemers, advocaten en artsen. Wie het wel lukt om de tot dan toe wat elitaire VVD om te vormen is Hans Wiegel.

© ANP

Hans Wiegel in de oppositiebanken.

Deel alinea

Als de jeugdige partijleider aantreedt in 1971 is zijn streven om een bredere groep bij de VVD te betrekken: ook de middengroepen en de geschoolde arbeiders zijn potentieel VVD-electoraat. Wiegel is charismatisch en welbespraakt en zoekt de confrontatie met PvdA-leider en minister-president Joop den Uyl. Dat leidt tot spraakmakende debatten. Wiegel weet de media te vinden, en de media hem. 

In het eerste kabinet-Van Agt (1977-1981) is Wiegel minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier. Na zijn periode als minister, en een korte tijd in de Tweede Kamer, vertrekt Wiegel uit de landelijke politiek om in 1982 commissaris van de Koningin in de provincie Friesland te worden. Vanuit Friesland kan hij het niet laten om de landelijke politiek en zijn partijgenoten te becommentariëren, wat hem de bijnaam Het orakel uit Ljouwert (Fries voor Leeuwarden) oplevert.

In 1999 doet Wiegel als Eerste Kamerlid nog veel stof opwaaien als hij tegen het correctief referendum stemt. Dit is een belangrijk voorstel van D66, de partij waarmee de VVD op dat moment in de regering zit in het tweede paarse kabinet (VVD, PvdA en D66). Het leidt tot een kabinetscrisis, maar niet tot de val van het kabinet.

“Tegen.”

Wie was de Jesse Klaver van de VVD?

Ed Nijpels is 32 jaar als hij in 1982 VVD-partijvoorzitter wordt en Hans Wiegel opvolgt. Een knappe man met lange lokken, populair bij de vrouwen, al wordt ook vermoed dat hij op mannen valt.

© ANP

Ed Nijpels

Deel alinea

De jonge lijsttrekker krijgt in die jaren naast vele liefdesbrieven ook weleens damesslipjes opgestuurd, onthult hij in een recent interview met Vrij Nederland. Nijpels: “Alles wat de gemiddelde popster te verduren krijgt, heb ik ook meegemaakt.” Het Veronica-liberalisme, wordt het hippe liberalisme van Nijpels genoemd. ‘Ed Raket’ luidt zijn koosnaam. De leus waarmee hij de verkiezingen ingaat in 1982 is ook al zo modieus: “Gewoon jezelf kunnen zijn.” Het is ook gericht tegen het drammerige, wereldverbeterende en paternalistische van links. Nijpels organiseert net als de jonge GroenLinks-voorman Jesse Klaver zijn eigen ‘meet-ups’: grote bijeenkomsten in disco’s en op marktpleinen met veel jongeren waar ook André Hazes optreedt.

Het handelsmerk van Ed Nijpels: beide duimen omhoog. De hele aflevering zien? Kijk op anderetijden.nl

Zijn campagne slaat aan en de VVD gaat van 26 naar 36 zetels bij de verkiezingen van 1982, dankzij VVD-stemmende, jonge kiezers. Het is te danken aan deze verkiezingswinst dat de VVD kan regeren: het kabinet Lubbers (1982-1986) ontstaat, waarin VVD en CDA zitten.

Welke markante fractievoorzitter schrijft al in 1997 een boek over de verhouding moslims en Nederland?

Dat is Frits Bolkestein, de erudiete, eigenzinnige fractievoorzitter die zijn partij in 1994 en 1998 naar grote overwinningen leidt. In die Paarse jarenMet ‘paarse jaren’ worden de jaren 1994-1998 en 1998-2002 bedoelt waarin twee opeenvolgende ‘paarse’ kabinetten aan de macht zijn. Ze worden geleid door PvdA-leider en minister-president Wim Kok en de PvdA, VVD en D66 maken deel uit van deze kabinetten. Frits Bolkestein is dan politiek leider van de VVD. De gezamenlijke afkeer van de lange machtspositie van het CDA maakt dat deze kabinetten in deze samenstelling mogelijk is. want lang konden PvdA en VVD niet samen regeren vanwege het gepolariseerde klimaat en de links-rechtstegenstellingen. onder leiding van de oud-Shell-topman maakt hij de VVD agendabepalend met zijn toespraken over migratie en het minderhedenbeleid, zijn boek Moslim in de Polder en mengt hij zich over allerlei onderwerpen veel in het publieke debat. Een on-Nederlands politicus, wordt wel over hem gezegd, geen bruggenbouwer of man van de halfslachtige compromissen, hij is meer van de goed onderlegde polemiek en het benoemen van problemen.

© ANP

Frits Bolkestein

Deel alinea

Bolkestein heeft een vooruitziende blik. Als een van de eersten is hij kritisch over de multiculturele samenleving (hij spreekt al in 1997 over het "verschrompelende" contact van minderheden met de Nederlandse samenleving), verklaart het minderhedenbeleid failliet en pleit voor het formuleren van Nederlandse normen en waarden.

“Ik vind dat het onderwerp bespreekbaar moet zijn.”

De PvdA verwijt hem in die tijd populisme en het aanwakkeren van nationalistische gevoelens en ook binnen de VVD is hij niet onomstreden. Al is vriend en vijand het erover eens dat hij de VVD kundig en met visie geleid heeft. Bolkesteins stevige uitspraken en opinies roepen nog altijd veel reacties op, zoals onlangs zijn advies aan 'bewuste' joden in Nederland dat er geen toekomst voor hen is in dit land. Zij kunnen volgens hem beter overwegen te emigreren naar Israël wegens het groeiend antisemitisme in Nederland.

Wat hebben Jip en Janneke met de VVD te maken?

2002 is een bepalend jaar voor veel gevestigde partijen, zo ook voor de VVD. Hans Dijkstal ziet de volksopstand onder leiding van Pim Fortuyn niet aankomen. Hij is bezig met regeringsmacht, met coalities en heeft geen zin in confrontaties met de brutale nieuwkomer Fortuyn. De gematigde, kalme Dijkstal biedt islamcritici alle ruimte om zich rechts van de VVD te nestelen. Zich scherper profileren op dit terrein wijst hij af, evenals het bezigen van ‘Jip en Janneke’-taal. Hij negeert de tip van VVD-voorzitter Bas Eenhoorn om zich in eenvoudiger taal uit te drukken. De VVD wordt vereenzelvigd met het establishment, met politici die niet weten wat er leeft onder ‘het volk’, waardoor de VVD ook kwetsbaar wordt voor de populistische aanval van LPF-lijsttrekker Pim Fortuyn. Dijkstal heeft daar geen antwoord op, hij ontwijkt de LPF het liefst in debatten.

Deel alinea

Gesprek na een tv-debat tussen Jan-Peter Balkenende (CDA), Hans Dijkstal (VVD) en Pim Fortuyn (LPF).

Na de moord op Fortuyn wordt de VVD afgestraft. De partij gaat van 38 naar 24 zetels, veel oorspronkelijke VVD-stemmers hebben gestemd op de LPF. Dijkstal treedt af, Gerrit Zalm – twee keer minister van Financiën – volgt hem op. Zijn stijl is aanvallender, Jip en Janneke-taal is aan hem wel besteed: “Nederland is vol,” stelt hij. Het VVD-hoofdbestuur schrijft na 2002 een rapport over de oorzaken van de nederlaag, met de veelzeggende titel Minder partij, meer maatschappij. De VVD heeft zich veel te veel op ‘Den Haag’ en te weinig op de samenleving gericht en is een geïsoleerde bestuurderspartij geworden.

Welke affaires zijn er geweest bij de VVD?

Ironisch genoeg is de partij van Law and Order de partij waarvan de bestuurders en politici het meest in aanraking komen met het strafrecht. De VVD is in 2018 voor de zesde keer op rij koploper in de Politieke Integriteitsindex die Vrij Nederland jaarlijks opstelt. Het hoofdbestuur van de VVD stelt met instemming van Rutte in mei 2013 een integriteitscode op voor VVD-politici en -bestuurders. Naar aanleiding van de incidenten en affaires wil het bestuur het ‘integriteitsbewustzijn’ binnen de partij vergroten. Rutte houdt in 2015 op het voorjaarscongres van de VVD een toespraak waarin hij te betrappen is op normen en waarden – niet bepaald een VVD-thema. Rutte hekelt de ‘grote dikke ik-mentaliteit’ in Nederland, het idee dat iedereen alles maar kan maken en recht heeft op allerlei voorzieningen.

De VVD-affaires op een rij:

  • Een week na de start van het kabinet Lubbers (1982-1986), moet VVD-staatssecretaris Charl Schwietert aftreden omdat hij heeft gesjoemeld met zijn curriculum vitae.
  • Minister Ivo Opstelten en staatssecretaris Fred Teeven van Justitie en Veiligheid treden af vanwege het verkeerd informeren van de Tweede Kamer over de Teeven-dealDit is een afspraak (schikking) die Fred Teeven in zijn vorige leven als Officier van Justitie sloot met een drugscrimineel. Ivo Opstelten meldt aan de Tweede Kamer dat de Staat de crimineel bijna 2 miljoen gulden heeft betaald in ruil voor informatie. Dit blijkt niet te kloppen: het bedrag is veel hoger: het gaat om 4,7 miljoen gulden (ruim 2 miljoen euro). Het verkeerd informeren van de Kamer (de Tweede Kamerleden) geldt als een politieke doodzonde: daarom moesten de beide bewindslieden aftreden. Als een minister aftreedt, volgt normaliter ook zijn of haar staatssecretaris. De gedachte erachter is dat een nieuwe minister zijn eigen staatssecretaris moeten kunnen kiezen.  .
  • Ard van der Steur, de opvolger van Ivo Opstelten, besluit zelf af te treden vanwege diezelfde affaire na een debat in de Tweede Kamer, nadat weer nieuwe informatie is vrijgekomen over de schikkingsdeal met de drugscrimineel.
  • Tweede Kamerlid Mark Verheijen en Johan Houwers moeten de Tweede Kamer verlaten wegens integriteitskwesties.
  • Gedeputeerde van Noord-Holland Ton Hooijmaaijers is veroordeeld voor ruim 2 jaar cel voor omkoping, valsheid in geschrifte en witwassen door de Hoge Raad.
  • De Roermondse wethouder Jos van Rey is door de Rotterdamse rechtbank veroordeeld tot 240 uur taakstraf wegens het lekken van informatie bij de sollicitatieprocedure voor de burgemeester van Roermond en voor corruptie.
  • Halbe Zijlstra is nog maar een paar maanden minister van Buitenlandse Zaken als hij alweer moet aftreden. Zijn verhaal over een eerdere ontmoeting met president Poetin van Rusland blijkt namelijk niet waar te zijn.  
Deel alinea

Welke twee beroemde VVD’ers verlaten na veel rumoer de partij?

Geert Wilders en Ayaan Hirsi Ali zijn beiden VVD-Kamerlid en vertrekken beiden (los van elkaar) na veel tamtam uit de partij. In 2004 raakt Wilders in conflict met de VVD-leiding omdat hij tegen de toetreding van Turkije tot de Europese Unie is en dat openlijk uit. In september 2004 stapt hij uit de VVD en begint zijn eigen partij. Ayaan Hirsi Ali wordt min of meer gedwongen door haar eigen partijgenoot Rita Verdonk om op te stappen. Verdonk is op dat moment minister van Vreemdelingenzaken en Integratie en betwist het Nederlanderschap van Hirsi Ali: zij is gevlucht uit Somalië en genaturaliseerd in 1997. Het tv-programma Zembla onthult in mei 2006 dat Hirsi Ali gelogen heeft over haar vluchtverhaal tegen de IND en een andere achternaam en geboortejaar heeft opgegeven. Zij heeft dus foutieve informatie verstrekt. Verdonk wil dat onderzocht wordt of Hirsi Ali haar Nederlanderschap wel mag behouden.

© ANP

Deel alinea

De Hoge Raad concludeert dat Hirsi Ali  "vooralsnog geacht wordt het Nederlanderschap niet te hebben verkregen." Deze conclusie leidt tot veel tumult. Er volgt een langdurig, emotioneel debat tot diep in de nacht over de kwestie tussen de Tweede Kamer en Verdonk. De Tweede Kamer neemt in meerderheid een motie aan, waarin zij aandringen op nader onderzoek naar de juistheid van deze conclusie van de Hoge Raad. Die motie wordt aangenomen, Verdonk zegt toe dit te zullen uitvoeren. Verdonks conclusie is uiteindelijk dat Hirsi Ali Nederlander mag blijven omdat zij op basis van het Somalisch naamrecht gerechtigd is om de naam van haar grootvader te dragen (Ali, in plaats van haar vadersnaam Magan), maar dan moet de Somalisch-Nederlandse politica wel een mea culpa-verklaring ondertekenen, waarin zij toegeeft en betreurt dat zij Verdonk verkeerde informatie heeft gegeven.

De rigide opstelling van Verdonk tegen haar eigen partijgenoot leidt tot veel intern geharrewar in de coalitie van CDA, VVD en D66. Die laatste partij zegt de steun op aan het kabinet. Op 30 juni 2006 valt het kabinet Balkenende II, na wat wel ‘De Nacht van Verdonk’ wordt genoemd. Het kabinet is de verliezer in het geheel, maar ook Hirsi Ali: zij maakt bekend te stoppen als Tweede Kamerlid en Nederland te verruilen voor de Verenigde Staten.

Waarom wil de VVD niet meer met de PVV regeren?

In 2010 komt er na de verkiezingen een minderheidskabinet van CDA en VVD, dat slechts met gedoogsteun van de PVV een meerderheid van stemmen heeft. De zetels van de PVV zijn dus van groot belang voor het slagen van de CDA-VVD-coalitie. Na anderhalf jaar regeren onderhandelen de drie partijen over bezuinigingsvoorstellen. Ze zijn al zeven weken in het Catshuis aan het vergaderen en hebben al bijna de bezuinigingsdoelstellingen bereikt, als Geert Wilders abrupt besluit uit de onderhandelingen te stappen, tot grote woede van de VVD en het CDA. Wilders zegt later dat een woedende Rutte in zijn oor fluisterde: “Ik ben zeer gemotiveerd dat partijtje van jou tot op de laatste zetel af te breken.” Het kabinet Rutte I valt, de PVV is persona non grata geworden voor zowel de VVD als het CDA (en niet alleen voor deze twee partijen). Het kabinet is dus gevallen in 2012 en het is weer campagnetijd. De VVD onder leiding van Mark Rutte voert een harde campagne gericht tegen de SP en de PvdA.

“De PvdA heeft geen standpunten.”

Rutte doet een aantal beloftes: iedereen duizend euro erbij en geen geld meer naar Griekenland. Beloftes die hij later moet breken, wat door tegenstanders ‘kiezersbedrog’ wordt genoemd. De harde campagne ten spijt vormen de rivalen in verkiezingstijd VVD en PvdA samen het kabinet-Rutte II. Dat kabinet haalt de eindstreep van 15 maart 2017. Als startpunt van de daaropvolgende campagne gaat Rutte in een interview in De Telegraaf door het stof over de verbroken verkiezingsbeloftes van de vorige campagne. “Duizend euro voor werkend Nederland, niet morrelen aan de hypotheekrenteaftrek en geen geld meer naar de Grieken. Laat ik daar volstrekt helder over zijn: ik zeg daar sorry voor.” Om in datzelfde interview ook meteen zijn ambitie te ontvouwen: “Ik ga door. Ik voel een ongelooflijke drive om door te gaan.”

Deel alinea

Mark Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom op het binnenhof in Den Haag na onderhandelingen over de coalitievorming.

In het kort:

  • Het liberale verkiezingsantwoord van de VVD op de zorgen van de kiezers in 2017: “Normaal.Doen.” De partij haalt er 33 zetels mee binnen.

  • De VVD staat voor: vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid van mensen.

  • Mark Rutte rondt een studie geschiedenis af, en leert hij bij de JOVD (jongerenpartij van de VVD) debatteren, netwerken en sluit hij politieke vriendschappen.

  • De VVD wordt opgericht door Pieter Oud van de PvdA en Dirk Stikker van de Partij van de Vrijheid. Een liberale partij zoals de VVD is van nature niet verbonden aan maatschappelijke organisaties en instituties.

  • Hans Wiegel, Ed Nijpels, Frits Bolkestein en Hans Dijkstal bepalen de veranderende focus van de VVD, bijvoorbeeld door het aantrekken van jeugdige kiezers en aanhangers uit de middenklasse.

  • De VVD kent veel rumoer in de partij zoals de Teeven-deal en het vertrek van zowel Wilders als Hirsi Ali.

  • De VVD wil, na een mislukt minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV, niet meer met die partij regeren.

Deel dit venster

collection

Politieke partijen

Dit venster maakt deel uit van een serie over de politieke partijen van Nederland. Lees en kijk alles over de geschiedenis, de standpunten en de kopstukken van alle partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn.