Wat is GroenLinks?

14 minuten leestijd

© ANP

Wat is GroenLinks?

Verkiezingen

Je leest nu

Wat is GroenLinks?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 47
  • 19782

GroenLinks is lange tijd die kleine partij van pacifisten en milieuactivisten. Paul Rosenmöller maakt de partij groot en salonfähig, maar van regeringsdeelname komt het niet. Na turbulente tijden en een historisch laag zetelaantal van vier zetels behaalt GroenLinks bij de Kamerverkiezingen van 2017 onder leiding van Jesse Klaver veertien zetels.

Samengesteld door Leonard Ornstein

GroenLinks in anderhalve minuut.

Welke troef heeft GroenLinks in handen?

Jesse Klaver. De jonge (1986) idealistische lijsstrekker, die de hele partij meetrekt in een verhippings- en verjongingskuur. Hij geeft politieke bijeenkomsten een nieuw elan door in Klavers woorden ‘op de vetste plekken’ zijn boodschap uit te dragen: “Ik organiseer mijn meetups heel bewust in poptempels als De Melkweg in Amsterdam, Het Paard van Troje in Den Haag en Tivoli in Utrecht: de vetste plekken. Het heeft sfeer, het geluid is goed, je kunt na afloop een biertje blijven drinken. Ik wil bij zulke gelegenheden altijd graag nog even napraten en vragen beantwoorden, maar omdat zoveel mensen een selfie met me willen, komt daar meestal niets van terecht.” Ze worden aangekondigd via Facebook en zijn steevast uitverkocht, die meetups, en Klaver wordt toegejuicht en bejubeld als een popster.

Heeft voorganger Bram van Ojik hooguit te maken met GroenLinksers die hem ‘zeer sympathiek’ of ‘integer’ vinden, Klaver wordt geconfronteerd met vrouwelijke fans die met tranen in hun ogen naar een toespraak van hem luisteren. De JFK van GroenLinks, wordt wel gezegd. Of, een vergelijking met een recenter politiek idool, hij is de Nederlandse versie van de populaire, 45-jarige Canadese premier Justin Trudeau: het crispy witte overhemd, opgerolde mouwen, speeches vol idealen en vergezichten. Twee politieke mooiboys die beiden veel losmaken bij het grote publiek.  

Achter de schermen bij de 'Meetup' van GroenLinks in TivoliVredenburg.

Maar waar staan Klaver en GroenLinks voor?

GroenLinks is een progressieve partij die een eerlijke, duurzame en rechtvaardige samenleving nastreeft. De massaconsumptie van de Westerse mens moet een halt toegeroepen worden en grote investeringen in het milieu zijn hard nodig: “Het doel is een leefbaar milieu en herstel van het ecologisch evenwicht, in het besef dat natuurlijke hulpbronnen eindig zijn." Een ambitieus klimaatbeleid, noemt Klaver het. “Het is tijd voor verandering,” stelt huidig partijleider Jesse Klaver keer op keer.  “Voor een tijd waarin de hoop het wint van de angst, de vernieuwing van de status quo en eerlijk delen van egoïsme”. De Nederlandse economie moet ‘vergroenen’, welzijn moet voorop staan. Schone lucht, het tegengaan van de opwarming van de aarde en het aanpakken van de ‘plastic soep’ (de zeeën vol verpakkingsmateriaal) zijn speerpunten van GroenLinks. Er moet statiegeld komen op kleine blikjes en flesjes, kolencentrales moeten gesloten worden en er moet een speciale minister van Klimaat en Duurzame Energie komen.

In het beginselprogramma staat dat GroenLinks “een rechtvaardige verdeling wil van macht, kennis, bezit, arbeid en inkomen, zowel in Nederland als op wereldschaal.” Ieder mens heeft recht op een behoorlijke bestaanszekerheid, goede huisvesting en toereikende gemeenschapsvoorzieningen. Zo wil de partij drie dagen gratis kinderopvang per week en gaat het kraamverlof voor vaders van twee dagen naar vier weken. Elke werknemer krijgt daarbovenop nog twee maanden betaald ouderschapsverlof. De partij komt in het verzet tegen “uitbuiting en onderdrukking van groepen en volkeren”. Er moet ruimte zijn in de samenleving voor de ‘zachte’ waarden, zoals oog voor het milieu, het helpen van mensen met minder kansen en de vrijheid om te zijn wie je bent. Vluchtelingen moeten op humane wijze worden opgevangen. Mensen moeten weer vertrouwen in elkaar krijgen. GroenLinks is pro-Europees en is voorstander van een hechte samenwerking. Om het in een GroenLinks-slogan uit te drukken: “De EU moet niet alleen om markt en munt draaien, maar ook mens en milieu beschermen.”

"(...) een tijd waarin de hoop het wint van de angst, de vernieuwing van de status quo, en eerlijk delen van egoïsme."

Wat hebben GroenLinks en het CDA gemeen?

Deze partij is net als het CDA een onvervalst fusieproduct: GroenLinks is het mengelmoesje van de Communistische Partij (CPN), de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP), de Politieke Partij Radikalen (PPR) en de Evangelische Volkspartij (EVP). Dat betekent dus dat allerlei politieke ‘bloedgroepen’ samengesmolten worden tot één partij.

Vaak niet het gemakkelijkste begin voor een politieke partij. De aanloop naar de fusie zijn ook al geen gemakkelijke jaren: in de jaren tachtig dalen de linkse partijen in populariteit en in 1986 lijden de vier ‘klein-linkse’ partijen een grote nederlaag. Het zijn de jaren van de populaire, ‘rechtse’ minister-president Ruud Lubbers (CDA), van het geloof in de terugtredende overheid en marktwerking. Een nieuwe maatschappij is aan het ontstaan, en er is behoefte aan een nieuwe, linkse partij. Op 19 mei 1989 nemen de bestuurders van de betrokken partijen het besluit om met elkaar onder de naam ‘Groen Links’ (toen nog met spatie tussen de twee woorden) deel te nemen aan de verkiezingen van 19 september 1989. Zij sluiten een electoraal akkoord met elkaar. De officiële oprichtingsdatum is 24 november 1990, want dan wordt de partij daadwerkelijk opgericht en komt er één partijorganisatie.

© ANP

De presentatie van het akkoord en het programma van Groen Links in Nieuwspoort (30 mei 1989). Ina Brouwer (CPN) en Bas de Gaay Fortman (PPR) zijn verwikkeld in een links onderonsje.

Onzeker en verdeeld zijn de kersverse GroenLinksers. Intern liggen de verhoudingen nog niet vast. Zo hebben PSP-leden een motie aangenomen waarin ze de PSP’ers in de gloednieuwe partij oproepen om een ‘rebels, radikaal-socialistisch geluid’ te laten horen. De CPN, de oudste partij in het Nederlandse politieke bestel heeft moeite om afstand te doen van zijn naam. Bij de oprichting van GroenLinks bedingt de partij nog dat de naam CPN pas op langere termijn zal opgaan in GroenLinks. Maar nadat door allerlei gebeurtenissen het communisme wereldwijd in diskrediet is gebrachtGrote verschuivingen vinden eind jaren tachtig van de vorige eeuw plaats in communistische landen waar de CPN zich voorheen aan spiegelt: de DDR (Oost-Duitsland), Tsjechoslowakije en Roemenië. De Muur in Berlijn valt in 1989 en het socialistisch regime stort in. Dat geldt ook voor Tsjechoslowakije en Roemenië. En dan blijkt er een harde, dictatoriale werkelijkheid achter die communistisch-socialistische regimes schuil te gaan, zichtbaar geworden na deze gebeurtenissen. Het betekent het politieke en morele failliet van het staatssocialisme. en de term ‘communisme’ een bepaald nare bijklank krijgt, doet de CPN afstand van haar naam.

Ria Beckers (1938-2006) wordt gekozen als allereerste partijleider en lijsttrekker voor GroenLinks. Deze lerares klassieke talen is in 1977 de eerste vrouwelijke lijsttrekker in Nederland. Ze leidt dan nog de PPR. Ze wordt gezien als een gedreven, gerespecteerd politica en geroemd om haar heldere betogen waarin ethiek, welsprekendheid en idealisme hand in hand gaan.

De kleine linkse partijen willen als één grote fractie terugkomen in de Tweede Kamer. De lijsttrekker van het nieuwe Groen Links, Ria Beckers, mikt op elf zetels.  

Journalisten die bij het oprichtingscongres van GroenLinks aanwezig zijn op 24 oktober 1990 in het Haagse Congresgebouw, beschrijven het prototype GroenLinkser dat ze aantreffen: "Dertigers en veertigers met verregende kapsels, die een tocht met het openbaar vervoer verraadden (…)". De Internationale wordt niet gezongen, voeten in geitenwollen sokken zijn niet te ontdekken en Leo Platvoet, de aftredende voorzitter van het voorlopige partijbestuur van GroenLinks, draagt voor het eerst van zijn leven een stropdas. De muffige, oud-linkse geur is kortom verdwenen bij die nieuwe club.

Maar liefst drie vrouwen nemen de top-3 van de GroenLinks-lijst in 1989 in: op één staat lijsttrekker Ria Beckers (oud-fractievoorzitter PPR), Andrée van Es (oud-fractievoorzitter PSP) op twee en als derde Ina Brouwer (oud-fractievoorzitter CPN). Een onafhankelijke nieuweling staat op nummer vier van de lijst: Paul Rosenmöller, de Rotterdamse vakbondsleider van wie de partij hoge verwachtingen heeft. De Viva zet de man met de donkere krullenbos meteen in hun eigen verkiezingslijstje voor ‘de mooiste man van Nederland’. Een publicatie waar het beginnende GroenLinks-Kamerlid nog lang op wordt aangesproken. ‘Groen Links komt eraan’, is de leus en gehoopt wordt op elf zetels in de Tweede Kamer. De opiniepeilingen staven deze mooie voorspelling. Maar ook in die tijd konden opiniepeilers er weleens naast zitten. Slechts zes zetels in de Tweede Kamer behaalt GroenLinks in 1989 onder leiding van Ria Beckers. De teleurstelling over de uitslag is groot.

Groen Links-politici volgen de  verkiezingsuitslagen in Utrecht. Van links naar rechts: Andrée van Es, Paul Rosenmöller, Ria Beckers (onder), Pieter Lankhorst, Ina Brouwer en Wilbert Willems.

Welke unieke verkiezingsconstructie bedenkt GroenLinks?

GroenLinks vervolgt haar parlementaire geschiedenis met een unicum: voormalig CPN’er Ina Brouwer en Mohamed Rabbae (is partijloos voor hij zich bij GroenLinks aansluit) vormen een duolijsttrekkerschap in 1994, naar aanloop van de Tweede Kamerverkiezingen in dat jaar. Rabbae is dan nog directeur van het Nederlands Centrum Buitenlanders en is een belangrijke spreekbuis van migranten in Nederland. Met het duo-lijsttrekkerschap geven zij ook gestalte aan het ideaal om niet honderd uur per week met die politieke baan bezig te zijn, maar om er ieder nog een privéleven op te kunnen nahouden én politiek leider te zijn. Een beetje zoals activist Joke Smit het voor zich zag in het feministische ideaal van de 30-urige werkweek: man en vrouw hebben beiden een korte werkweek en kunnen zo de zorg voor de kinderen en het huishouden eerlijk verdelen. Een vrouw en een Marokkaans-Nederlandse migrant als lijsttrekkers van een progressieve partij, mooier (en politiek-correcter, zouden we anno 2017 zeggen…) is bijna niet mogelijk.

In dit verkiezingsspotje van GroenLinks uit 1993 worden de twee lijsttrekkers voorgesteld. 

Maar het wordt geen succes. Er lijkt weinig chemie tussen beide lijsttrekkers te zijn en het duo-lijsttrekkerschap betaalt zich electoraal ook niet uit. De campagne van Rabbae-Brouwer verloopt niet vlekkeloos. Zo vergaloppeert Mohamed Rabbae zich in een interview in NRC Handelsblad. Hij verklaart begrip te hebben voor mensen die het boek De Duivelsverzen van Salman Rushdie willen verbieden. Hij voelt zich persoonlijk beledigd door het boek omdat Rushdie denigrerend schrijft over de profeet Mohammed.

Vijf zetels slepen ze samen binnen, één minder dan in 1989. Rabbae wordt verkozen tot Tweede Kamerlid, Ina Brouwer treedt af en verlaat de politiek. Nadat Brouwer is afgetreden en Rabbae ‘gewoon’ Kamerlid is geworden, is de weg vrij voor de nieuwe partijleider: Paul Rosenmöller. Hij zal lange tijd de invloedrijke voorman van GroenLinks zijn: van 1994 tot en met 2002.

Wie beschrijft zijn GroenLinks-leiderschap als “een mooie hondenbaan”?

Paul Rosenmöller schrijft zijn politieke mémoires in 2003 en ja, de titel is: Een mooie hondenbaan. Als de dertiger in 1989 in de Tweede Kamer komt weet hij “van de haven (daar is hij stakingsleider voor de FNV geweest), en iets van de sociaal-economische politiek” schrijft hij in zijn biografie. “En milieu vond ik wel belangrijk, maar de ‘groene’ Rosenmöller had niet veel meer gepresteerd dan dat hij op z’n zestiende had afgezien van een brommer omdat dat voor het milieu niet zo goed was.” Om daaraan toe te voegen: “Die milieuwinst had ik overigens met mijn vakbondsopeltje al snel en vele malen ongedaan gemaakt”.

© ANP

Paul Rosenmöller en Groen Links voeren actie in Amsterdam tegen de uitlaatgassen van autoverkeer  (1990)

De eerste jaren als Kamerlid voelt hij zich ontheemd. Hij heeft moeite zijn draai te vinden, de ‘onafhankelijke’ GroenLinkser, degene die niet de erfenis van een fusiepartij als CPN of PSP met zich meedraagt. Na een half jaar twijfel en frisse tegenzin, ontpopt Rosenmöller zich tot zichtbaar en aansprekend politicus. Nog wel eentje vol beginnersfouten, zoals de kwestie-Pin-Up Club. GroenLinks besluit tot een frontale aanval tegen dit eerste echte blootprogramma op de televisie onder het motto dat vrouwenlichamen niet geëxploiteerd mogen worden en besluit in de fractievergadering dat ze voor een verbod op het programma zijn. Een hausse aan reactie komt los en Rosenmöller verdedigt in de media het GroenLinks-standpunt. “Wij kozen voor het principiële verzet tegen bloot op de buis. En in plaats van er een punt achter te zetten, gingen we verder op deze doodlopende weg. Pas na een vreselijk optreden bij Sonja Barend zijn we er mee gestopt.”

Voormalig GroenLinks-fractievoorzitter Paul Rosenmöller blikt bij Netwerk terug op het begin van zijn politieke carrière. 

Eind jaren negentig is Rosenmöller op het hoogtepunt van zijn roem. In 1998 ontvangt hij de Thorbeckeprijs voor welsprekendheid, de partij scoort goed bij de Tweede Kamerverkiezingen en gaat van vijf naar elf zetels. De GroenLinks-leider wordt als de onbetwiste oppositieleider gezien.

Hoe heeft de moord op Pim Fortuyn alles veranderd?

Voor het eerst wordt de notoire oppositiepartij GroenLinks ook gezien als potentiële regeringspartij, en Rosenmöller droomt daar graag over mee. Tot twee schokkende, historische gebeurtenissen – één in de Verenigde Staten, één in Nederland – met twee dreunen een eind maken aan die droom, en aan de grote populariteit. Op 11 september 2001 boren twee vliegtuigen zich in de Twin Towers in New York, wat als het begin van het moslimterrorisme in het Westen wordt gezien. Een jaar later is er de politieke moord op LPF-leider Pim Fortuyn in het Hilversumse Mediapark op 6 mei 2002 door milieuactivist (geen GroenLinks-lid) Volkert van der G. Gebeurtenissen die op het eerste gezicht niet direct verband hebben met GroenLinks, maar die niettemin vergaande repercussies hebben voor de partij. 

Rosenmöller ligt de gehele verkiezingscampagne al in de clinch met Fortuyn. Hij lijkt ook de enige van de lijsttrekkers te zijn die straatvechter genoeg is om Fortuyn – altijd ad-rem en brutaal – verbaal de baas te kunnen. Als Fortuyn in een berucht Volkskrant-interview in februari 2002 pleit voor het afschaffen van artikel 1 van de Grondwet, het anti-discriminatieartikel, haalt de GroenLinks-leider naar hem uit in zijn speech op het GroenLinks-congres. “Ik overlegde nog even snel met Femke (Halsema), Marijke (Vos), Tom (van der Lee) en anderen over de kwalificatie die we moesten gebruiken voor de kritiek op Fortuyn. We waren het eens dat we moesten spreken van ‘een gedachtegoed dat niet gewoon rechts is, maar extreem-rechts’. Het was dé quote op televisie.”

© ANP

Rosenmöller in debat met Pim Fortuyn (maart 2002). 

In het verkiezingsdebat dat TweeVandaag organiseert voor de verkiezingen van 2002 weet Rosenmöller grip te krijgen op Fortuyn. De zaal vol studenten in de Erasmus Universiteit zindert, het lukt Rosenmöller om Fortuyn een paar keer te snel af te zijn. Aan het eind van het debat verwijt hij Fortuyn dat hij geen antwoord geeft als hij wordt aangevallen op de inhoud. “U gaat theater maken, daar zit uw zwakte”. Er volgt een groot applaus, Fortuyn is van zijn a propos. Hij wordt boos en wil vertrekken. Later, als Fortuyn vermoord is, komen deze twee aanvankelijke ‘succesmomenten’ als een boemerang terug.

Als een van de weinigen heeft Rosenmöller een scherp antwoord op Pim Fortuyn. Maar de verwijten die hij Fortuyn maakt komen na de moord op de populaire politicus als een "boemerang" bij hem terug. 

Fortuyn is vermoord op 6 mei 2002, Rosenmöller hoort de onheilstijding als hij op campagne is in Enschede. “Het is rampzalig en even sta ik te trillen als een rietje”. Als blijkt dat de moordenaar een milieuactivist is, stroomt er veel haatmail binnen bij GroenLinks.

“De kogel kwam van links”, zegt kersvers LPF-voorzitter Peter Langendam in een interview met Het Parool op 13 mei 2002. Hij acht met name GroenLinks en de PvdA verantwoordelijk voor de sfeer waarin Fortuyn vermoord kon worden. “Een vrijbrief voor de aanhang om alles uit de kast te halen”, vreest de GroenLinks-leider. De doodsbedreigingen, kogelbrieven en haatmail nemen toe na dit interview, en er wordt een dreigbrief op zijn privéadres bezorgd, ook gericht aan zijn vrouw en kinderen. “Het snijdt me dwars door de ziel. Er is geen zwakkere plek denkbaar.” Ook zijn vrouw en kinderen moeten enige tijd beveiligd worden.

In de verkiezingen van 2002 is de LPF de grote winnaar en GroenLinks behaalt 10 zetels, veel minder dan de eerdere, gunstige prognoses. “We hadden steeds meer kiezers voor ons alternatief gewonnen. Zelfs in die turbulente verkiezingscampagne van 2002 liep het goed en leek de kans dat we de sprong konden maken groot. Naar mijn stellige overtuiging was vooral de kogel op de zesde mei er de oorzaak van dat dit doel niet gerealiseerd werd. Het maatschappelijke klimaat sloeg om en richtte zich mede tegen ons”, schrijft Rosenmöller. Als het kabinet met de LPF al na 87 dagen valt en het tijd wordt voor nieuwe verkiezingen, besluit Rosenmöller om op te stappen en wordt Femke Halsema lijsttrekker van GroenLinks.

© ANP

Wie is Femke Halsema?

Ze stapt over van de PvdA naar GroenLinks en wordt meteen als een veelbelovend nieuw talent gezien, zowel in de media als in haar partij. ‘Het leuke meisje van GroenLinks’, is het etiket dat Femke Halsema lang krijgt opgeplakt in de pers.

Femke Halsema komt in 1998 in de Kamer namens GroenLinks. 

Deel alinea

Op 15 november 2002 neemt Halsema het leiderschap over. GroenLinks zit in een moeilijke fase. De partij dreigt weg te zakken en ondervindt veel concurrentie van andere linkse opponenten in de oppositie: de PvdA en de SP. GroenLinks met hun ‘softe’ multiculti-standpunten en hun anti-Fortuynkritiek zit in de hoek waar de klappen vallen. Opeens zijn zij het establishment geworden. Halsema beschrijft deze koude douche treffend in haar boek Pluche: “Na twee verkiezingsnederlagen en een kwetsbare leiderschapswissel is duidelijk dat GroenLinks zich, op straffe van teloorgang, opnieuw moet uitvinden en bewijzen, in de nieuwe politieke verhoudingen die in diezelfde tijd beginnen uit te kristalliseren. En dat is niet zo eenvoudig”.

Onder haar leiding behaalt GroenLinks bij de Tweede Kamerverkiezingen in januari 2003 acht zetels, twee minder dan onder Rosenmöller. En dan is er die persoonlijke noviteit: Femke Halsema is de eerste zwangere fractievoorzitter die met zwangerschapsverlof gaat én zich laat vervangenAndrée van Es (dan nog van de PSP) is in 1988 vóór Halsema de eerste fractievoorzitter die zwanger wordt. Ze is daardoor (hoewel ze dan het enige Kamerlid van de PSP is) enige tijd niet op haar plek, maar durft het niet aan haar zetel op te geven. Vanwege de heersende richtingenstrijd in de PSP heeft ze er geen vertrouwen in dat die zetel naderhand aan haar teruggegeven zou worden.  . Eind 2003 bevalt Halsema van een tweeling.   

Halsema laat GroenLinks een nieuwe koers inslaan: tegen de harde, populistische tijdgeest in, met de leus ‘Knokken voor wat kwetsbaar is’ en later in de keuze voor een links-liberale koers, een om omstreden keuze in haar partij. Vrijzinnigheid is het magische woord, daarmee moet de conservatieve tijdgeest worden bestreden. Zij waagt het om samen met Tweede Kamerlid Ineke van Gent (behorend tot de linkervleugel van de GroenLinks-fractie) in 2006 het manifest Vrijheid eerlijk delen te presenteren met vernieuwende voorstellen voor sociale politiek en hervorming van de verzorgingsstaat. GroenLinks past haar idealen aan aan de huidige tijdgeest, concluderen politicologen Paul Lucardie en Paul Pennings. Deze ideologische lef en Halsema’s scherpe en herkenbare oppositie worden beloond met 10 zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2010.

Halsema's scherpe stijl van oppositievoeren levert GroenLinks tien zetels op bij de verkiezingen van 2010. 

Welke drie affaires achtervolgen GroenLinks?

Tara Singh Varma: Dit GroenLinks-kamerlid veinst terminale kanker te hebben. Aanvankelijk gelooft iedereen het, inclusief haar fractieleden en wordt zij omringd met zorg en aandacht. Tot het TROS-programma Opgelicht in de zomer van 2001 een uitzending wijdt aan haar ‘ziekte’ en blijkt dat zij alles verzonnen heeft. Ook heeft zij allerlei financiële beloftes gedaan uit naam van GroenLinks aan liefdadigheidsorganisaties. Ze is de eerste Surinaamse in het Nederlandse parlement en wordt door haar allochtone achterban liefkozend ‘moeder Tara’ genoemd. De schade voor GroenLinks is groot, GroenLinks-leider Paul Rosenmöller is laaiend over haar leugens. “Ik voelde me enorm belazerd, was boos en moest uitkijken dat ik het vertrouwen in mensen niet ging verliezen.”

GroenLinks-Kamerlid Tara Singh Varma komt in opspraak vanwege het fingeren van een terminale ziekte en het niet nakomen van financiële toezeggingen aan een Indiase stichting.

Wijnand Duyvendak: Het GroenLinks-Kamerlid Wijnand Duyvendak is in zijn jonge jaren milieuactivist en schrijft als hij in de Tweede Kamer zit een boek over zijn verleden, waarin hij verantwoording aflegt over zijn actieverleden. Hij schrijft daarin onder andere dat hij in 1985 betrokken is bij een diefstal van stukken uit het ministerie van Economische Zaken. Ook was hij indirect verantwoordelijk voor bedreigingen aan het adres van ambtenaren. Hij neemt afstand van deze vorm van actievoeren en biedt de betrokkenen excuses aan, maar de ophef is groot. Duyvendak besluit op te stappen als Kamerlid om GroenLinks niet nog meer te schaden. Momenteel is hij overigens weer terug bij GroenLinks als campagneleider van Jesse Klaver.

© ANP

Duyvendak als Kamerlid in 2008.

Mariko Peters: Dit Kamerlid wordt meteen hooggeplaatst op de lijst: nummer vier staat ze bij de verkiezingen in 2006. Buitenlandse Zaken wordt haar portefeuille. Zij raakt door een privérelatie in opspraak, in de tijd dat ze werkte bij de Nederlandse ambassade in Kabul. Namens de ambassade zou zij een subsidieaanvraag van de organisatie van haar vriend aanbevolen hebben bij het Prins Claus Fonds, terwijl ze een liefdesrelatie met hem had.

© ANP

Mariko Peters tijdens Prinsjesdag.

Waar gaat het mis voor GroenLinks?

Een kleine twee jaar, van 2010-2012, is Jolande Sap fractieleider van GroenLinks. Zij is een degelijk Kamerlid en een gerespecteerd financieel woordvoerder, maar heeft moeite om in de voetsporen van Halsema te treden. Vuile handen maken blijkt moeilijk, ondervindt Sap. Dat begint al bij haar eerste omstreden keuze in 2011: onder haar leiding steunt GroenLinks de politietrainingsmissie naar Kunduz (Uruzgan). Het ligt veel gevoeliger bij de GroenLinks-leden dan ze vooraf inschat, bovendien is de GroenLinks-fractie ook verdeeld. Slechts door te dreigen met aftreden, stemt de fractie in met het besluit. GroenLinks is en blijft een partij waarin pacifisten een van de bloedgroepen zijn. En dan is er het tweede, omstreden politieke besluit van Sap: de GroenLinks-fractie steunt in 2012 het zogenaamde Lenteakkoord. Dat is een begrotingsakkoord tussen VVD, PvdA, CDA, D66, Christenunie en GroenLinks, nadat het overleg in het Catshuis is mislukt en het kabinet-Rutte I is gevallen. Om het land bestuurbaar te houden, zo motiveert Sap haar keuze, maar de achterban mort: bezuinigingen zoals de verhoging van de btw en de nullijn voor ambtenaren vallen slecht bij GroenLinksers.

© ANP

GroenLinks-fractievoorzitter Jolande Sap tijdens het overleg over het begrotingsakkoord met VVD, PvdA, CDA, D66 en ChristenUnie. 

Ook raakt Sap verwikkeld in de strijd om het lijsttrekkerschap met het prominente Kamerlid Tofik Dibi. Beiden willen het leiderschap van GroenLinks. Na een bittere, persoonlijke strijd wint Sap het van Dibi. De verkiezingen van 2012 verlopen ronduit slecht voor GroenLinks: slechts vier zetels sleept Sap binnen. Het interne geharrewar en de omstreden besluiten hebben GroenLinks geen goed gedaan. Dan meldt de partijtop na de verkiezingen dat Jolande Sap “onvoldoende draagvlak” heeft binnen de partij. Sap trekt haar conclusies en stapt in oktober 2012 op als fractievoorzitter. Eén incident duikt – terecht of onterecht – steeds op als het om Saps beeld in de media gaat, en dat is het ‘stekker-incident’: 

"Zo doet u dat, meneer Wilders, zo gaat de stekker eruit."

Zij gaat uit de politiek en wordt opgevolgd door oudgediende Bram van Ojik, die de rust terugbrengt in de partij en de oude, linksere koers weer oppakt. Hij is een gerespecteerde ‘tussenpaus’ en maakt de weg vrij voor de huidige politiek leider: Jesse Klaver.

Lijsttrekker Jesse Klaver op het congres van GroenLinks.

Wat is 'economisme'?

Politiek ziet Klaver, zo zegt hij in Vrij Nederland, als “een ideeënstrijd. Je moet zoveel mogelijk mensen zover krijgen dat ze jouw ideeën steunen. Daar is verleidingskunst voor nodig. Je moet zo aantrekkelijk mogelijk laten zien waar je voor staat.”

Zijn toon en boodschap slaan aan onder een nieuwe, jonge generatie: hij vertegenwoordigt een nieuwe maatschappelijke onderstroom die zich verzet tegen het ‘ieder voor zich’-denken en de uitwassen van het marktdenken. Klaver is tegen wat hij het ‘economisme’ noemt – het doorgeschoten rendementsdenken bij de overheid, in de zorg en in het onderwijs – en durft zijn persoonlijke verhaal te vertellen, de geschiedenis van de jongen die een Marokkaanse vader en een half-Indonesische moeder heeft en die is opgegroeid in een eenoudergezin in een volkswijk in Roosendaal. Een man van net dertig die droomt over het veranderen van de wereld, of tenminste Nederland. En dan liefst wel met GroenLinks in het kabinet. De uitslag is goed: in maart 2017 behaalt de groene club 14 zetels.

In het kort:

  • GroenLinks is een progressieve partij die een eerlijke, duurzame en rechtvaardige samenleving nastreeft. De massaconsumptie van de Westerse mens moet een halt toegeroepen worden en grote investeringen in het milieu zijn hard nodig.

  • De partij is net als het CDA een onvervalst fusieproduct: GroenLinks is het mengelmoesje van de Communistische Partij (CPN), de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP), de Politieke Partij Radikalen (PPR) en de Evangelische Volkspartij (EVP).

  • GroenLinks-leider Paul Rosenmöller wordt eind jaren negentig als onbetwiste oppositieleider gezien. Maar de felheid waarmee hij Pim Fortuyn in 2002 bestrijdt komt na de moord op de populaire politicus "als een boemerang" terug. Rosenmöller wordt bedreigd en besluit op te stappen.

  • Zijn opvolger is Femke Halsema. Haar scherpe en herkenbare oppositie wordt beloond met 10 zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2010.

  • Tussen 2010 en 2012 maakt GroenLinks een paar omstreden keuzes: de partij steunt een politietrainingsmissie in Afghanistan en steunt bezuinigingen die slecht vallen bij de achterban. De partij zakt naar vier zetels.

  • Jesse Klaver is de nieuwe troef van GroenLinks. De jonge (30) idealistische lijsstrekker trekt de hele partij mee in een verhippings- en verjongingskuur en bij de verkiezingen van 2017 behalen ze 14 zetels.

Deel dit venster

collection

Politieke partijen

Dit venster maakt deel uit van een serie over de politieke partijen van Nederland. Lees en kijk alles over de geschiedenis, de standpunten en de kopstukken van alle partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn.