Wat is het CDA?

15 minuten leestijd

© ANP

Wat is het CDA?

Binnenland

Je leest nu

Wat is het CDA?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 19
  • 6888
Bekijk de collectie Nederlandse politiek18 verhalen

Het CDA is na een onwennige periode in de oppositiebanken terug op het vertrouwde regeringspluche, waar het doorgaans op plaatsnam sinds de oprichting in 1980. Een schets van de opkomst, de neergang en de voorzichtige wederopstanding in 2017 onder partijleider Sybrand Buma.

Samengesteld door Leonard Ornstein

Hoe is het CDA ontstaan?

Het Christen Democratisch Appèl (CDA) is een fusiepartij die ontstaat in 1980 tussen de roomse Katholieke Volkspartij (KVP), de gereformeerde Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en de hervormde Christelijk-Historische Unie (CHU). Het kost aanvankelijk veel moeite om het CDA te vormen: de leiders van KVP, ARP en CHU kunnen het niet goed eens worden met elkaar. De katholieke hoogleraar Piet Steenkamp is de geestelijk vader van het CDA. Hij vertelt: "Ik persoonlijk was heel ongeduldig. Als je zelf ergens heel diep van overtuigd bent en anderen lopen er minder warm voor, zij maken dus geen haast, dan begrijp je dat bijna niet. Aan de andere kant zag ik natuurlijk in dat de drie partijen rekening moesten houden met hun achterbannen waar de tegenstellingen ten opzichte van de gesprekspartners groot waren, denk maar aan gebieden als Friesland en Brabant."

In 2016 overlijdt CDA-oprichter Piet Steenkamp op negentigjarige leeftijd. Volgens CDA-leider Sybrand Buma was Steenkamp van onschatbare waarde. "Het belangrijkste is zijn geduld, en dat hij zichzelf wegcijferde." 

De vorming van het CDA vindt plaats ten tijde van het Kabinet-Van Agt. Dries van Agt is tussen 1977 en 1982 drie keer op rij minister-president. Al drie jaar vóór de officiële fusie in 1980 komen KVP, CHU en ARP met een gezamenlijke lijst voor de verkiezingen van 1977. Van Agt is de lijsttrekker van deze federatie van de drie confessionele partijen. Hij behaalt 48 zetels, één meer dan de drie partijen gezamenlijk hebben gehaald in de verkiezingen ervoor.

Na de mislukte formatie van 1977 met de PvdA kiest Van Agt voor Hans Wiegel, de toenmalig leider van de VVD. Ze spreken af in restaurant Le Bistroquet op het Lange Voorhout, tegenover het Binnenhof. Een perfecte plek voor een discreet diner dat toch gezien moet worden. Zich bespied wetende zoeken ze naar mogelijkheden om een centrumrechtse coalitie tot stand te brengen en komen tot overeenstemming. Van Agt zet hiermee de PvdA (die haar hand in de formatie overspeelt) op MachiavellistischeNiccolò Machiavelli (1469 –  1527) was een Italiaanse diplomaat, politiek filosoof, militair strateeg, historicus, dichter, toneelschrijver en humanist. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van de moderne politieke wetenschappen. In zijn optiek kan alleen een sterke staat zijn burgers beschermen. Als er in deze tijd wordt gesproken over ‘ Machiavellistische machtspolitiek’  dan wordt ermee bedoeld dat er macht wordt uitgeoefend zonder al teveel overleg of democratie. Het doel heiligt de middelen, vond Machiavelli. wijze buitenspel, terwijl de de sociaaldemocraten net een prachtige uitkomst hebben behaald van 53 zetels (tien zetels winst, voor die tijd een ongekend aantal).

Van Agt is een rooms-katholiek, die uit de KVP afkomstig is en 'houdt van de goede dingen des levens'. Hij is niet alleen dol op wielrennen, hij geniet ook van af en toe een slokje en van een behoorlijke maaltijd. Van Agt, een geslepen machtspoliticus, beheerst de kunstjes van het theater van de politiek: "Bij openbare optredens speelde hij de antipolitieke politicus, de man die niet zo nodig hoefde," schrijft historicus Han van der Horst.

© ANP

Dries van Agt neemt het premierschap over van PvdA'er Joop den Uyl.

Wat is Bestek ’81?

Van Agt is een belangrijke CDA-premier die zijn stempel zet op de christendemocratische politiek die hij bedrijft. Hij wordt gezien als gematigd progressief, totdat hij zich ontpopt als de grote tegenspeler van PvdA-voorman Joop den Uyl. Met name op het gebied van abortus is hij een tegenstander van de progressieve partijen. Zo is het CDA voor sluiting van de eerste Nederlandse abortuskliniek Bloemenhove en ook op andere gebieden zet hij de progressieve partijen de voet dwars. Het komt regelmatig tot conflicten.

Het kabinet gaat voortvarend aan de slag. Beroemd is Bestek ’81, een nota uit 1978 waarin Van Agt en Wiegel grote bezuinigingen aankondigen. Door de oplopende werkloosheid, relatief hoge inflatie en een stijging van de overheidsuitgaven vindt het eerste Kabinet-Van Agt dat er forse maatregelen nodig zijn. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog moet Nederland flink bezuinigen. Het bedrijfsleven krijgt een lastenverlichting en in de sociale zekerheid en op de gezondheidszorg moet veel bezuinigd worden. Ook de arbeidsvoorwaarden bij de overheid moeten worden versoberd.

Oud-minister van Financiën Frans Andriessen blikt in Twee Vandaag terug op zijn initiatief Bestek '81. Andriessen trad af toen zijn plan niet werd aangenomen door het kabinet.

Het plan stuit op hevig verzet in de samenleving en van de uitvoering komt weinig terecht. Het kersverse CDA begint in moeilijke, sobere tijden aan regeren. Jaren waarin het gist in de maatschappij en alle zeilen moeten worden bijgezet. Zo krijgt de partij te maken met oplopende jeugdwerkloosheid, hevige krakersrellen in Amsterdam en de angst voor de kernbom. Daarbovenop komen nog de treinkaping bij De Punt door Molukse vrijheidsstrijders (ook wel gezien als terroristen) en oproer bij de kroning van koningin Beatrix (de leus van de krakers: 'geen woning, geen kroning'). De partij van het gezag, de loyaliteit aan het koningshuis en van het christelijke geloof heeft de revolutionaire tijdgeest van de jeugd bepaald niet mee.

Krakersrellen in Amsterdam. Het CDA heeft de tijdsgeest niet mee. 

Waar komt de uitspraak “We rule this country?” vandaan?

Dit zou gezegd zijn door het CDA-Kamerlid Joost van Iersel. Het is veel geciteerd in de media, meestal om aan te tonen dat het CDA zich Nederland toe-eigent en een zelfingenomen bestuurderspartij is. Met bijbehorende gedachten als: CDA’ers willen koste wat kost op het pluche zitten en zijn gezagsgetrouw. Ze rekenen op de macht in Nederland. Lang krijgt de partij door haar christelijke achtergrond de trouwe en onvoorwaardelijke steun van een grote groep gelovige kiezers. Als je kijkt naar zetelaantallen, dan haalt het CDA tussen 1977 en 1993 ongeveer een derde van de stemmen in Nederland. Het is de centrale speler in het politieke spel. Jarenlang kan niemand om deze grote partij heen. Buigt het CDA naar links, dan kan zij een centrumlinkse coalitie vormen met de PvdA. Buigt het CDA naar rechts, dan kan zij een centrumrechtse coalitie vormen met de VVD.  

CDA-Kamerlid Van Iersel stelt later dat hij met zijn uitspraak onjuist is geciteerd. Hij zegt dat zijn woorden “We just run the country" verkeerd zijn overgenomen door journalisten. Dat klinkt toch genuanceerder dan “We rule this country”.

Waar gelooft het CDA in?

De christelijke beginselen zijn uiteraard een leidraad voor het CDA-denken en handelen. De mens is de beheerder - de 'rentmeester' - van de door God geschapen wereld. Ook de overheid dient zich dusdanig te gedragen. De natuur en het milieu moet gerespecteerd en beschermd worden, zodat 'de vruchten van de schepping aan allen ten goede zullen komen'. In 1977 komen KVP, ARP en CHU met een fraaie gezamenlijke verkiezingsleus: "Niet bij brood alleen." Daarmee wil de federatie beklemtonen dat naast de materiële zaken ook de ethische vragen van belang zijn. "Niet bij brood alleen" is een fragment van een Bijbeltekst.De hele zin in de Bijbel luidt: "Er is geschreven, dat de mens bij brood alleen niet zal leven, maar bij alle Woord Gods," zo antwoordt Christus op de verzoeking van de duivel. De gedachte is: bij het Woord van God moeten we leven, ook in de politiek. Het is ook een Bijbelse gedachte dat geld en goed ons leven niet mogen beheersen.

Deel alinea
"De mens is de beheerder - de 'rentmeester' - van de door God geschapen wereld. Ook de overheid dient zich dusdanig te gedragen."

De website van het CDA geeft in deze tijd goed weer wat zij belangrijke thema's vinden, zoals "waarden & traditie", "familie & gezin" en "zorg voor elkaar". Het CDA, zo staat te lezen, wil onze waarden en tradities beschermen en doorgeven in opvoeding en onderwijs. Van nieuwkomers wordt respect gevraagd voor onze waarden, onze cultuur en onze taal. Families zijn het fundament van deze samenleving en de zorg voor elkaar wordt steeds belangrijker; in de familie of in kleinschalige voorzieningen in de buurt.

Het CDA-verkiezingsprogramma voor 2017 wordt gepresenteerd, met op de achtergrond enkele typische CDA-waarden. 

Het CDA hecht veel belang aan de joods-christelijke traditie, en aan waarden die Nederlanders met elkaar verbinden. In het verkiezingsprogramma 2017 is uitgelegd hoe het CDA dat ziet: "Wij zijn een open, democratische rechtsstaat, waar ieder mens meedoet, rechten en plichten kent en oog heeft voor de ander. Dat is wie we zijn en dat is waar we voor staan. Die traditie moeten we koesteren en verdedigen." Het CDA is een gezagsgetrouwe partij in het midden van midden van het politieke spectrum. Haar uitgangspunten zijn vrij conservatief, met een belangrijke sociale component: barmhartigheid en oog hebben voor de minderbedeelden hoort bij een christelijke politiek. De kern van de aanhang van het CDA bestaat uit katholieke, hervormde en gereformeerde kiezers, al stemmen ook niet-christelijke kiezers op de partij. De partij haalt haar stemmen vooral uit de regio, en scoort minder goed in de (grote) steden.

Welke oud-CDA-premier roept nog steeds controverse op?

Dries van Agt. De CDA’er leidt drie kabinetten en is daarvoor minister van Justitie (1971-1973) voor de KVP. Zijn scherpe tong brengt hem nog regelmatig in de problemen. In 1972 veroorzaakt van Agt grote opwinding als hij voorstelt om 'De Drie van Breda', drie beruchte oorlogsmisdadigers in de Tweede Wereldoorlog, vrij te laten. Hij wil een advies opvolgen van de Hoge Raad en de bijzondere strafkamer van de Rechtbank Amsterdam, die beiden stellen dat aan de drie oorlogsmisdadigers gratie moet worden verleend. Langer vasthouden dient in het strafrecht geen enkel doel meer. Ze zijn immers geen gevaar voor de samenleving meer, het nationaal-socialisme bestaat niet meer en de misdaden uit de oorlog zullen ze niet opnieuw begaan. Rationele, juridische overwegingen. Maar wat de juristen onderschatten, is dat de samenleving nog lang niet klaar is voor gratie, nog geen dertig jaar na het einde van de oorlog. Er ontstaan felle, emotionele discussies binnen en buiten de Tweede Kamer over Van Agts voornemen om gratie te verlenen. De parlementariërs besluiten ervan af te zien. Zij nemen een motie aan waardoor Van Agt gedwongen wordt de vrijlating niet door te laten gaan.

Tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer pleiten joodse organisaties tegen de mogelijke vrijlating van 'De Drie van Breda'. 

Vandaag de dag is Dries van Agt geen vergeten naam. Integendeel, hij roert zich behoorlijk. Zo spreekt hij zich in 2010 uit tegen een samenwerking van CDA en VVD met de PVV van Geert Wilders. Van Agt keurt het kabinet van Rutte en zijn partijgenoot Maxime Verhagen af, die van 2010-2012 regeren met gedoogsteun van de PVV.

En dan is er de kwestie-Israël. Hoewel hij als Nederlandse premier in zijn tijd aanvankelijk sympathie heeft voor de staat Israël, wordt hij na zijn politieke carrière steeds kritischer op dit land en de achterstandspositie van de Palestijnen. Hij maakt een transformatie door tot fel criticaster van Israël en groot voorvechter van de Palestijnse zaak. Die activistische houding leidt ook tot enige controverse binnen zijn eigen CDA. Onder anderen de latere partijleider Maxime Verhagen is een groot vriend van de staat Israël.

Waarom zijn de kruisraketten een splijtzwam binnen het CDA?

Kruisraketten zijn hét onderwerp waar Nederland in de jaren tachtig van de vorige eeuw massaal tegen demonstreert. Een divers publiek komt op de been: ouders nemen hun kinderen mee, mensen die nooit demonsteren zijn zo bezorgd en bang dat zij de straat op gaan. Er is veel angst voor een kernoorlog en die angst is niet onterecht: Nederland zit middenin de Koude Oorlog.De Koude Oorlog is de periode, in de tweede helft van de 20e eeuw, waarin er gewapende vrede is tussen de communistische landen enerzijds en de kapitalistische landen anderzijds. Nederland zit in het kapitalistische blok dat wordt geleid door de Verenigde Staten. Het communistische blok wordt geleid door de voormalige Sovjet-Unie en China. Tussen de twee blokken bestaat veel angst en wantrouwen en er is steeds de dreiging van kernwapens: wie van de twee gaat die als eerste inzetten? De kwestie is of er in Nederland 48 kruisraketten geplaatst kunnen worden. In oktober 1985 worden 3,7 miljoen handtekeningen aan premier Lubbers aangeboden tegen de plaatsing van kruisraketten.

Het Komitee Kruisraketten Nee (KKN) haalde 3.743.455 handtekeningen op tegen de plaatsing van kruisraketten. Premier Ruud Lubbers (CDA) spreekt op de slotmanifestatie, maar het wordt hem niet makkelijk gemaakt.

Veel demonstranten keren minister-president Lubbers de rug toe als hij over de plaatsing spreekt op een demonstratie tegen kernwapens. Het CDA steunt de plaatsing van kruisraketten, maar er zijn ook CDA'ers die tegen de komst van kruisraketten zijn. Zij geven slechts voorwaardelijk steun aan de coalitie. Twee van hen (Dijkman en Scholten) keren zich later af van de partij.

Waarom was Ruud Lubbers zo succesvol?

Een opeenvolging van mannen aan de macht, dat is het CDA lange tijd. Ruud Lubbers, die in 1982 Van Agt opvolgt, wordt in brede kring gezien als een van de effectiefste en behendigste premiers van Nederland. Hij is charismatisch en heeft een groot politiek vernuft. Zijn woordgebruik is legendarisch onnavolgbaar. Zo introduceert hij het begrip 'concentrische cirkels' en maakt hij ellenlange redeneringen, die slechts weinigen helemaal kunnen volgen. Ruud Shock is een van zijn bijnamen, omdat hij rigoureus bezuinigt en erin slaagt de overheidsfinanciën op orde te brengen. Op Buitenlandse Zaken positioneert hij zijn even rechtlijnige als gezaghebbende partijgenoot Hans van den Broek, met wie Lubbers later de nodige interne conflicten krijgt.

Lubbers bemoeit zich graag met de Europese samenwerking, tot ergernis van minister Hans van den Broek (Buitenlandse Zaken). De hele aflevering zien? Kijk op anderetijden.nl

Trouw aan de NAVO en de EU, is voor beiden het devies. Samen spelen ze een belangrijke rol bij de totstandkoming van het Verdrag van Maastricht (1992). De soms tegenstribbelende achterban wordt ondertussen met ijzeren hand geregeerd door CDA-voorzitter Piet Bukman. De maatregelen van het Kabinet-Lubbers veroorzaken veel onrust in de samenleving, maar dankzij het stringente bezuinigingsbeleid komt Nederland wel uit de economische crisis van de jaren tachtig.

Een beroemde verkiezingsleus van het CDA dateert uit 1986: "Laat Lubbers het karwei afmaken." Een beetje gepikt van Ronald Reagan die dan president is in de Verenigde Staten: "Let’s finish the job." Het CDA verslaat de PvdA nipt: CDA 54 zetels, PvdA 52 zetels. Het CDA besluit opnieuw met de VVD verder te regeren: het Kabinet-Lubbers II (1986-1989). Daarna volgt nog een derde kabinet, met Wim Kok (PvdA) als minister van Financiën.

Lubbers' manco is zijn opvolging, die verloopt moeizaam. De protestantse hardliner Elco Brinkman wordt naar voren geschoven. Hij wil een rechtsere koers varen dan Lubbers en bekritiseert het Kabinet-Lubbers-Kok ("het speelkwartier is voorbij"). Lubbers slaat terug en kondigt aan bij de komende verkiezingen niet op Brinkman, maar op de nummer drie op de lijst te gaan stemmen, Ernst Hirsch Ballin. Het CDA lijdt een grote verkiezingsnederlaag – van 54 naar 34 zetels – en Elco Brinkman treedt af. Het eerste Paarse kabinet (1994-1998) gaat van start en het CDA komt voor het eerst in de oppositie.

"Het is beter als het CDA met een andere leider een nieuwe start maakt."

Wie is de Harry Potter van de Nederlandse politiek?

Dat is Jan Peter Balkenende, de CDA-leider met het kenmerkende bloempotkapsel en bril. Hij is financieel woordvoerder van de fractie. Onverwachts wordt hij gekozen tot fractievoorzitter. De wat stuntelige, maar degelijke CDA-lijsttrekker voert goed campagne in 2002. Het CDA is een buitenstaander. De partij maakt geen deel uit van het impopulaire tweede Paarse kabinet. Door de komst van die nieuweling uit de wetenschap krijgt het CDA het vertrouwen van het grote publiek terug. Hij hoort niet bij die verfoeide 'Haagse kliek'. Bovendien heeft Balkenende Pim Fortuyn nooit hard aangevallen. Hij is zorgvuldig uit het vaarwater van de populaire LPF-leider gebleven en dat betaalt zich uit bij de verkiezingen van 2002. Het CDA is uit zijn as herrezen: met 43 zetels wordt de christelijke partij de grootste en Balkenende premier.

Het wonderlijke premierschap van Jan Peter Balkenende, is de veelzeggende titel van het boek dat Vrij Nederland-journalisten over de atypische, rap pratende minister-president hebben geschreven. In zijn begintijd in de Nederlandse politiek wordt Balkenende in de media getypeerd als een verdwaalde professor die per ongeluk premier wordt. Zijn start is woelig. Het eerste kabinet dat zijn naam draagt is het kabinet met de LPF en de VVD, het Kabinet-Balkenende I. Door de chaotische samenwerking met de LPF struikelt het kabinet van schandaal naar schandaal tot het na amper drie maanden valt in oktober 2002. Al snel is Balkenende zelf voer voor satirici. Zijn ouderwetse kapsel, gereformeerde Zeeuwse achtergrond, de gelijkenis met Harry Potter en zijn Zeeuwse moeder wordt een running gag in satirische programma’s als Kopspijkers en Koefnoen.

CDA-premier Balkenende is een geliefd mikpunt van de satirici van onder meer Koefnoen. 

Balkenende groeit op in Zeeland, in Capelle. Vader Jan Pieter Balkenende sr. is directeur van een zaadhandel in graan en peulvruchten. Een gereformeerd gezin met drie jongens. Moeder is bij de kinderen en actief in verenigingen als de Christen Jonge Vrouwen en het Rode Kruis, vader zet zich in voor de NCRV en het gereformeerde jeugdwerk. Zijn moeder is onderwijzeres, maar stopt met lesgeven als ze trouwt. Het gezin en het verenigingsleven zijn voortaan haar wereld. Balkenende wordt geboren in 1956, drie jaar na de grote watersnoodramp die Zeeland treft. Het gezin gaat naar de kerk en de jongens bezoeken de zondagsschool. Zijn vader is lang lokaal bestuurder voor de ARP, de Anti-Revolutionaire Partij, een van de voorlopers van het CDA.

Jan Peter Balkenende kijkt met liefde terug op zijn jeugd. "We gingen heel respectvol met elkaar om," zegt hij in een interview in HP De Tijd (2001). Hij heeft nooit gepuberd en zegt dan al dat hij "door waarden wordt gedreven". Balkenende is bij uitstek de kenner van zijn eigen partij. Hij zit zestien jaar voor het CDA in de gemeenteraad van Amstelveen en wordt in 1984 stafmedewerker van het wetenschappelijk bureau van het CDA. Ideologisch gezien is hij een conservatieve CDA'er: zo stemt het Balkenende als Kamerlid in 2000 tegen het homohuwelijk.

Premier Balkenende met de Amerikaanse president George W. Bush. 

Tussen 2002 en 2010 zijn de Kabinetten-Balkenende I, II, III en IV aan de macht. Balkenende komt op de proppen met het grote thema 'normen en waarden', dat eerst wat spottend wordt ontvangen. Maar in 2017 blijkt het nog steeds hetgeen te zijn dat de campagne domineert.

In 2010 scoort het CDA heel slecht. De partij lijdt een historisch verlies en komt uit op 21 zetels. Balkenende stapt uit de landelijke politiek.

Welke fout maakt het CDA?

Een opvallend kabinet is de coalitie VVD en CDA in 2010, dat gaat regeren met gedoogsteun van de PVV. Veel CDA'ers zien dit niet zitten. De meerderheid steunt uiteindelijk de gedoogconstructie, maar van harte gaat het niet. Het kabinet valt al na anderhalf jaar. De mislukte samenwerking met de PVV zal het CDA nog lang achtervolgen. 

Partijleider is op dat moment Maxime Verhagen. Een van de meest turbulente congressen uit de geschiedenis van het CDA is het congres in 2010 in Arnhem. Centraal staat de vraag of het CDA moet gaan regeren met gedoogsteun van de PVV. Demissionair minister van Verkeer en Waterstaat, de CDA’er Camiel Eurlings, neemt het op ongebruikelijke wijze op voor Verhagen: hij salueert achter de microfoon en betuigt hem bijna schreeuwend, op persoonlijke wijze zijn steun. Emotionele, opstandige taferelen die we niet gewend zijn van het CDA. 

"We moeten beseffen dat Geert Wilders, gedoopt met waterstofperoxide, Geert 'Judas' Wilders is."

Andere CDA-prominenten zijn mordicus tegen. Waarom het CDA bijna ontploft en de samenwerking met de PVV misgaat, wordt in het venster 'Waarom mislukte regeren met PVV-steun?' beschreven.

Maar het taaie CDA overleeft het desastreuze regeringsavontuur. Al eind 2015 geeft de huidig politiek leider Sybrand Buma aan niet opnieuw te gaan regeren met de PVV. Op het congres van zijn partij in Utrecht spreekt Buma over "de ruwe toon van Geert Wilders, die al vol hoogmoed op basis van de peilingen van vandaag coalities aan het vormen is". Volgens Buma maakte Wilders in 2010 een puinhoop van het regeren. "Hij liep weg toen het moeilijk werd, en hij maakt ruzie met iedereen." De CDA-leider krijgt luid applaus van de congresgangers. 

Hoe keert het CDA terug op het regeringspluche?

Het herstel van normen en waarden staat in de campagne van 2017 centraal bij het CDA, net als in de tijd van voormalig premier Balkenende. Opvallend voorstel in aanloop naar de verkiezingen is het herintroduceren van het Wilhelmus op scholen (staand gezongen, uit respect voor het koningshuis). En majesteitsschennis moet strafbaar blijven. Partijleider Sybrand Buma: "Je hebt een aantal symbolen en het koningshuis is daar één van. Dat beledig je niet, want dan beledig je ons allemaal."

Buma wil een restrictiever vluchtelingenbeleid, meer geld naar Defensie en invoer van de sociale dienstplicht. In 2016 schrijft hij het boek Tegen het cynisme. Voor een nieuwe moraal in de politiek, waarin hij het verval van familiewaarden en het doorgeschoten individualisme betreurt. Buma: "Assertiviteit en spontaniteit worden veel meer gewaardeerd. Maar die kunnen omslaan in botheid, zeker in de anonimiteit van de digitale wereld."

Het CDA in anderhalve minuut. Een animatie van Nieuwsuur in aanloop naar de verkiezingen van 2017. 

Buma is voormalig justitiewoordvoerder en is binnen het CDA rechts te noemen. Op die wijze manoeuvreert hij de partij terug naar het centrum van de macht. Hij voert vanaf 2012 oppositie tegen het kabinet-Rutte II en het gaat af en toe hard tegen hard tussen premier Rutte en hem. Die afstandelijke strategie legt Buma geen windeieren: bij de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2017 wint de partij zes zetels en komt op een aantal van negentien.

Het brengt het Christen-Democratisch Appèl na een formatieperiode van 208 dagen - de langste ooit - terug op het pluche, tezamen met de VVD, D66 en de ChristenUnie in het kabinet-Rutte III. Volgens Buma is dat pluche echter niet langer heilig: ”Het is het CDA niet om de macht te doen. De tijd is voorbij dat regeren een doel was.” In mei 2019 vertrekt Buma als fractieleider van het CDA. Hij wordt burgemeester van Leeuwarden. Kamerlid Pieter Heerma wordt de nieuwe fractievoorzitter. Hij ziet zichzelf niet als toekomstig partijleider van het CDA. "Ik sta hier niet uit een enorme persoonlijke ambitie, maar vooral uit plichtsbesef." 

In het kort:

  • Het kost aanvankelijk veel moeite om het CDA te vormen: de leiders van fuserende partijen KVP, ARP en CHU kunnen het niet goed eens worden met elkaar. De vorming van het CDA vindt plaats in aanloop naar het Kabinet-Van Agt in 1977.

  • De christelijke beginselen zijn uiteraard een leidraad voor het CDA-denken en handelen. De mens is de beheerder - de ‘rentmeester’ - van de door God geschapen wereld. Ook de overheid dient zich dusdanig te gedragen.

  • Ruud Lubbers, die in 1982 Van Agt opvolgt, wordt in brede kring gezien als een van de effectiefste en behendigste premiers van Nederland. Na drie kabinetten onder Lubbers komt het CDA voor het eerst in de oppositie terecht.

  • Jan Peter Balkenende is de CDA-leider met het kenmerkende bloempotkapsel en bril. Hij brengt het CDA terug in het centrum van de macht en leidt vier kabinetten. 

  • De mislukte samenwerking met de PVV in 2010 zal het CDA nog lang achtervolgen. Maar in 2017 brengt partijleider Sybrand Buma het CDA weer op het regeringspluche. Buma verruilt in 2019 de Haagse politiek voor het burgemeesterschap in Leeuwarden. Pieter Heerma wordt de nieuwe CDA- fractievoorzitter.  

Deel dit venster

collection

Politieke partijen

Dit venster maakt deel uit van een serie over de politieke partijen van Nederland. Lees en kijk alles over de geschiedenis, de standpunten en de kopstukken van alle partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn.