Is Nederland een belastingparadijs?

7 minuten leestijd

Is Nederland een belastingparadijs?

Handel

Je leest nu

Is Nederland een belastingparadijs?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 22
  • 5853

Bij belastingparadijzen denken de meeste mensen aan tropische oorden als de Kaaimaneilanden, de Seychellen en Belize: daar stallen multinationals en de rijken der aarde hun geld omdat daar de belastingregels het voordeligst zijn. De laatste jaren wordt steeds vaker gezegd dat ook Nederland een belastingparadijs is. Klopt dat?

Samengesteld door Laurens Bluekens

Wat is een belastingparadijs?

Simpel gezegd is een belastingparadijs een land met een heel voordelig belastingstelsel: je hoeft er weinig belasting te betalen over vermogen, inkomen en winst. Rijke mensen of grote bedrijven kunnen daar makkelijk van profiteren door in het bewuste land een bedrijf op te richten. Althans, op papier. Multinationals en rijke personen richten meestal geen bedrijven in belastingparadijzen op om daar echt iets te gaan maken of doen, ze registreren alleen een bedrijf om gebruik te kunnen maken van die lage belastingtarieven. Er is vaak ook geen personeel in dienst van deze lege bedrijfjes.

Wat gebeurt er in het Nederlandse belastingparadijs? “Het gaat om een transactie op de computer die bedrijven enorm veel geld bespaart.”

Deel alinea

De ‘lege’ bedrijfjes die in belastingparadijzen worden opgericht, worden meestal beheerd door trustmaatschappijen. Dat zijn bedrijven die geld verdienen door buitenlandse bedrijven of personen te helpen om zich te vestigen in belastingparadijzen en hen ook  het ‘runnen’ van deze lege bedrijfjes uit handen te nemen. Om als echt bedrijf gerekend te worden moeten de lege bedrijfjes vaak wel aan een aantal voorwaarden voldoen en het bedrijf wat aankleden (in jargon: het bedrijf moet wel ‘voldoende substantie’ hebben), bijvoorbeeld door één persoon op de loonlijst te zetten, of het simpelweg hebben van een postbus. Bedrijven die alleen op papier in een land gevestigd zijn om het gunstige belastingklimaat, worden daarom ook wel brievenbusfirma’s genoemd.

Hoe werken brievenbusfirma's?   “Twee bedrijven? Dat is wel gek: volgens de Kamer van Koophandel zitten hier 3600 bedrijven.” De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Sommige rijke personen kiezen er wel voor om met hun hele hebben en houden naar een andere plek te verkassen om daar gebruik te maken van de lage belastingen. Sinds jaar en dag verhuizen rijke Nederlanders bijvoorbeeld naar Vlaamse plaatsen die net over de Belgische grens liggen, of bijvoorbeeld naar Monaco.

Rijke Nederlanders vertrekken al decennialang naar België vanwege het gunstige belastingklimaat. “De Nederlandse schatkist loopt daardoor miljoenen guldens mis.”

Er zijn ook rijke Nederlanders die niet verkassen, maar wel gebruik maken van het gunstige belastingklimaat elders.

Prinses Christina heeft de erfenis van haar ouders in een trust ondergebracht en dat vermogen wordt beheerd op het eiland Guernsey, een belastingparadijs.

Belastingparadijs Bermuda

Waarom is er zoveel ophef over belastingparadijzen?

  

Het probleem met het toestaan van het zwarte geld is dat niet meer te achterhalen valt waar het vandaan komt. Het kan van een tandarts zijn, maar ook van een crimineel. 

Deel alinea

Belastingparadijzen maken het mogelijk dat bedrijven of personen belasting ontwijken. Terwijl ze bijvoorbeeld in Nederland hun echte zaken doen, sluizen zij een deel van de winst weg naar een bedrijfje in een belastingparadijs, bijvoorbeeld de Kaaimaneilanden. Weliswaar wordt over de hele winst belasting betaald, maar het ‘echte’ land van vestiging – Nederland – loopt wel een deel belastinginkomsten mis omdat er een ander deel van de winst naar een belastingparadijs is gestroomd.

Jesse Klaver en Peter Kavelaars gaan in discussie over de vraag of Nederland een belastingparadijs is. “Je gaat mij niet vertellen dat er echt mensen werken bij die brievenbusfirma's.”

Zo loopt de Nederlandse schatkist veel inkomsten mis. Dat schiet bij veel mensen in het verkeerde keelgat omdat de meeste burgers en kleine bedrijven gewoon netjes overal belasting over afdragen. Waarom zouden rijke personen of multinationals, die onderdeel zijn van hetzelfde land en gebruik maken van dezelfde voorzieningen die daarbij horen, dat dan niet hoeven te doen? In vergelijking met burgers en kleine bedrijven profiteren multinationals dan onevenredig veel van allerlei fiscale constructies. Gebruikmaken van belastingparadijzen is niet illegaal, maar zorgt om deze reden toch voor veel ergernis.

Een andere kritiek op belastingparadijzen is dat ze gebruikt worden om geld wit te wassen: criminelen kunnen ‘vuil geld’ – bijvoorbeeld verdiend met handel in drugs – in belastingparadijzen vaak probleemloos legaal stallen: ze hoeven aan niemand uit te leggen hoe ze aan dat geld zijn gekomen. Sommige belastingparadijzen hebben ook een bankgeheim, waardoor zij niet verplicht zijn informatie te verstrekken over wie en welke bedrijven bankrekeningen en bedrijven in hun land hebben geregistreerd. Ook worden belastingparadijzen regelmatig in een adem genoemd met fraude en het financieren van terrorisme.

Een aantal Russische bedrijven, gevestigd in Nederland, is gelinkt aan de bouw van en handel in BUK-raketten. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Anderen wijzen weer op de voordelen die belastingparadijzen hebben van de vestiging van de vele lege bedrijfjes. De bedrijven zijn daar met hun activiteiten weliswaar niet echt gevestigd, wel zorgen ze voor werkgelegenheid en inkomsten omdat juristen en financiële experts voor hen allerlei constructies bedenken om uiteindelijk zo weinig mogelijk belasting te hoeven betalen. Bij de trustkantoren die de lege bedrijfjes beheren, werken bovendien ook een hoop mensen. En bedrijven die zich eerst in een land vestigen met alleen een brievenbus, zouden zich ooit met een echte vestiging kunnen melden.

Op het Plein in Den Haag voert ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib actie tegen Nederlandse banken die zich willen vestigen in belastingparadijzen.

"Twee bedrijven? Dat is wel gek: volgens de Kamer van Koophandel zitten hier 3600 bedrijven. "

Rambam

Waarom zou Nederland een belastingparadijs zijn?

Schatrijke multinationals als Starbucks, Apple en Coca Cola en enorm populaire bands als U2 en The Rolling Stones hebben al jaren brievenbusfirma’s in Nederland. Uit een stuk van De Volkskrant in de zomer van 2014 blijkt zelfs dat bedrijven uit de Fortune 500, de vijfhonderd grootste Amerikaanse ondernemingen, in 2010 zo’n 93 miljard euro in Nederland stalden vanwege de aantrekkelijke belastingregels. Dat is meer dan in bekende belastingparadijzen als Bermuda en de Kaaimaneilanden. Van de Fortune 500 zou bijna de helft een brievenbusfirma in Nederland hebben.

Het hoofdkantoor van Starbucks staat in Amsterdam. De winst uit verschillende landen wordt afgeroomd en stroomt deels naar Nederland.

Deel alinea

En uit de Panama Papers, een grote hoeveelheid vertrouwelijke documenten van het Panamese bedrijf Mossack Fonseca die in april 2016 werden gelekt, blijkt ook dat Nederland populair is als belastingparadijs voor multinationals. Uit de documenten blijkt dat Nederland met meerdere multinationals gunstige belastingdeals heeft gesloten en dat criminelen en oliebaronnen graag gebruik maken van de ‘Nederlandse route’.

Voor multinationals is Nederland vooral interessant omdat Nederland geen belasting heft over royalty’sIngewikkeld gezegd zijn royalty’s ‘vergoedingen voor het (doorlopende) gebruik van activa’. Waar het om gaat is dat iemand die iets bedenkt (een schrijver, een dichter, een componist) iedere keer dat zijn werk (een boek, een gedicht, een lied) gebruikt wordt daar een beetje geld voor krijgt. en er ook geen belasting hoeft te worden betaald over dividendDividend is het uitbetalen van een (deel) van de winst van een bedrijf aan de aandeelhouders van dat bedrijf. van dochterondernemingen. Het kabinet-Rutte III kiest er in oktober 2017 voor de dividendbelasting zelfs helemaal af te schaffen. Bedrijven hoeven voortaan geen 15 procent meer aan de Belastingdienst te betalen van het dividend dat zij jaarlijks aan hun aandeelhouders uitkeren.

Nederland is ook interessant omdat het veel belastingverdragen met andere landen heeft en er een grote dienstensector is die bedrijven kan helpen bij het bedenken en opzetten van fiscale constructies. Het Nederlandse belastingstelsel is erop gericht winsten waarover in het buitenland al belasting is betaald, niet nogmaals te belasten.

“Ook de voetbalwereld komt aan bod. Wereldster Lionel Messi zou miljoenen voor de belasting hebben verborgen gehouden.”

Door Nederlandse brievenbusfirma’s zou jaarlijks zo’n 4000 miljard euro stromen en er zouden ongeveer 15.000 brievenbusfirma’s gevestigd zijn in Nederland. In die zin kan Nederland een belastingparadijs genoemd worden – voor rijke personen en multinationals heeft ons land een gunstig vestigingsklimaat. Maar anders dan bekende belastingparadijzen als de Kaaimaneilanden en de Seychellen, is Nederland geen eindbestemming voor het geld van rijke mensen en multinationals, maar meer een doorvoerhaven: als tussenstap in een langere fiscale route die er uiteindelijk in resulteert dat er minder belasting afgedragen hoeft te worden. Op die manier verschilt Nederland van ‘klassieke’ belastingparadijzen en zou je kunnen zeggen dat Nederland geen echt belastingparadijs is, maar meer een voorportaal naar eindbestemmingen waar de fiscale regelgeving nóg aantrekkelijker is. Bovendien betalen alle bedrijven in Nederland belasting – ook de brievenbusfirma’s. Op Bermuda of op de Kaaimaneilanden hoeft meestal helemaal geen belasting te worden betaald.

Het Canadese mijnbouwbedrijf Eldorado Gold, dat in Griekenland goud uit de grond haalt, gebruikt Nederland als tussenstation voor zijn winst.

De discussie of Nederland een belastingparadijs is en of dat wenselijk is, is de laatste jaren goed op gang gekomen. Sommige mensen vinden dat Nederland zich niet zou moeten lenen voor bedrijven die zich hier alleen op papier vestigen om te kunnen profiteren van het voordelige belastingstelsel, terwijl burgers en kleine bedrijven gewoon overal netjes belasting over betalen. Voor hen is het dus een morele kwestie: het is oneerlijk, zeker gezien het feit dat de multinationals wel profiteren van bijvoorbeeld de Nederlandse infrastructuur. Bovendien loopt de Nederlandse schatkist geld mis om het land verder te verbeteren. Anderen wijzen erop dat de brievenbusfirma’s in Nederland juist voor veel werkgelegenheid en extra inkomsten zorgen.

Multinational Apple maakt ook gebruik van de 'Nederlandse route'.

Wat doet de politiek aan belastingontduiking door multinationals?

In februari 2013 neemt de Tweede Kamer een motie aan die is ingediend door PVV-Kamerlid Roland van Vliet. De motie doet het verzoek om de kwalificatie ‘belastingparadijs’ voor Nederland te verwerpen, omdat die term – ondanks onder meer het ‘fiscaal gunstige’ vestigingsklimaat – niet op zijn plaats zou zijn. Naast de PVV stemmen ook de VVD, PvdA, CDA, D66, SGP en 50Plus voor de motie. Minister van Financiën Frans Weekers wijst erop dat de brievenbusindustrie in Nederland voor veel banen en inkomen zorgt. Het boek Het Belastingparadijs. Waarom niemand hier belasting betaalt – behalve u van Martin van Geest en Joost van Kleef en een uitzending van VPRO’s Tegenlicht in maart 2013 zwengelen de discussie verder aan.

Hoe zorgt Apple ervoor dat ze maar 1,9% belasting over de buiten Amerika gemaakte winst betaalt? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Al in 2009 verschijnt Nederland op een Amerikaanse zwarte lijst van belastingparadijzen. Hulporganisatie Oxfam Novib plaatst Nederland eind 2016 zelfs op plaats drie in een lijst van grootste belastingparadijzen ter wereld. Alleen Bermuda en de Kaaimaneilanden staan er boven. Andere Europese landen op de lijst zijn Zwitserland, Ierland, Luxemburg en Cyprus.

In de lente van 2015 kondigt de OESO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, een plan aan om belastingontwijking wereldwijd aan te pakken. Volgens de organisatie moet er een eind komen aan belastingparadijzen en fiscale sluiproutes omdat overheden daardoor jaarlijks veel belastinginkomsten missen. De OESO wil bijvoorbeeld dat bedrijven zich alleen mogen inschrijven in een land als ze daar ook echt economische activiteiten ontplooien: alleen een brievenbus is niet meer voldoende. Voorlopig blijft het bij plannen, want de OESO kan landen niet verplichten bepaalde wetten aan te nemen. In reactie op het plan van de OESO, heeft staatssecretaris van Financiën Eric Wiebes laten weten dat Nederland in de toekomst ‘een deel van de brievenbusmarkt’ zal kwijtraken.

Politici roepen al jaren dat belastingontwijking moet worden aangepakt, maar achter de schermen blijkt het tegenovergestelde te gebeuren. De hele uitzending zien? Kijk op de website van Zembla.

Den Haag treft tot op heden geen ingrijpende maatregelen om de rol van Nederland als fiscaal aantrekkelijke doorvoerhaven voor multinationals te veranderen. Soms lijkt er meer politiek draagvlak te komen voor maatregelen. Naar aanleiding van de Panama Papers stemt een kleine meerderheid van de Tweede Kamer voor een voorstel van de PvdA en GroenLinks om een parlementaire enquêteDe Tweede Kamer kan besluiten een parlementaire enquête te houden. Verschillende Kamerleden vormen dan een enquêtecommissie die een bepaald onderwerp gaat onderzoeken. Als je wordt uitgenodigd door een parlementaire enquêtecommissie ben je verplicht te komen. De Tweede Kamer heeft in het verleden enquêtes gehouden over onder andere de Bijlmerramp, bouwsubsidies en Srebrenica. te houden over belastingroutes die via Nederland lopen. Rondom de publicatie van de Panama Papers belooft minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem dat Nederland in de toekomst “onderdeel wil worden van de oplossing” van belastingontwijking door multinationals via Nederland.

Maar het kabinet-Rutte III neemt meteen aan het begin van zijn regeerperiode in oktober 2017 een omstreden maatregel: de dividendbelasting wordt afgeschaft. Bedrijven hoeven voortaan niet meer 15 procent in te houden van het dividendDividend is het uitbetalen van een (deel) van de winst van een bedrijf aan de aandeelhouders van dat bedrijf. dat ze jaarlijks aan hun aandeelhouders uitkeren. Buitenlandse beleggers gaan er zo'n 1,4 miljard op vooruit door de maatregel die volgens premier Rutte nodig is om het vestigingsklimaat van Nederland aantrekkelijk te houden. Volgens Rutte creëert het kabinet hiermee banen, de linkse oppositiepartijen noemen de maatregel "een cadeautje voor Wall Street". 

In het kort

  • Een belastingparadijs is een land met een heel voordelig belastingstelsel: je hoeft er weinig belasting te betalen over vermogen, inkomen en winst.

  • Bedrijven die alleen op papier in een land gevestigd zijn om het gunstige belastingklimaat, worden ook wel brievenbusfirma’s genoemd.

  • Belastingparadijzen maken het mogelijk dat bedrijven of personen belasting ontwijken.

  • Gebruikmaken van belastingparadijzen is niet illegaal, maar zorgt toch voor veel ergernis: waarom zouden multinationals geen of minder belasting hoeven betalen?

  • Een andere kritiek op belastingparadijzen is dat ze gebruikt worden om geld wit te wassen. Ook worden belastingparadijzen regelmatig in een adem genoemd met fraude en het financieren van terrorisme.

  • Door Nederlandse brievenbusfirma’s zou jaarlijks zo’n 4000 miljard euro stromen en er zouden ongeveer 15.000 brievenbusfirma’s gevestigd zijn in Nederland.

Deel dit venster