Wat is de SGP?

9 minuten leestijd

© ANP

Wat is de SGP?

Partijen

Je leest nu

Wat is de SGP?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 17
  • 7896
Bekijk de collectie Politieke partijen16 verhalen

De partij van mannenbroeders schommelt al bijna een eeuw tussen de twee en drie zetels in de Tweede Kamer. Bij de verkiezingen in 2017 behouden ze er drie. Lijsttrekker Kees van der Staaij is een gelovig man, maar schuwt de moderne tijd niet. Hij heeft een eigen Facebookpagina en trad als eerste SGP’er ooit op in De Wereld Draait Door. Bovendien heeft de SGP de grootste jongerenvereniging van alle partijen. Is de SGP hip?

Samengesteld door Leonard Ornstein

Wat wil de SGP?

Welk heilig boek is leidend voor de SGP?

De Bijbel. Gereformeerden zijn mensen die de Bijbel ‘van kaft tot kaft’ lezen, zij beschouwen het boek als de leidraad voor hun denken en handelen. Zij zijn diepgelovig, de gezinnen zijn groot, de vrouwen gaan meestal gekleed in lange rokken, want een ‘mansbroek’ is aan hen niet besteed. Streng in de leer en streng in het geloof. Het Reformatorisch Dagblad is hun krant en zij hechten aan de aloude gereformeerde traditie. Het is een sober geloof. SGP’ers maken zich sterk voor de zondagsrust, gaan soms drie keer in de week naar de kerk, kijken meestal geen tv en zijn in ethische kwesties zeer conservatief. Hun leven is doordesemd van het geloof. Homoseksualiteit is niet toegestaan.

Netwerk maakt in 1998 deze reportage over de kleine christelijke partijen die er (in tegenstelling tot de grote partijen van Nederland) wél in slagen jongeren aan zich te binden. De RPF en GPV zouden uiteindelijk opgaan in de ChristenUnie. De SGP doet ook lang mee aan fusiegesprekken, maar uiteindelijk komen de partijen er niet uit vanwege het vrouwenstandpunt van de SGP. De SGP heeft nog steeds de grootste jongerenorganisatie van de Nederlandse partijen.

De partij die de standpunten van deze groep het best vertegenwoordigt is de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP): een behoudende, christelijke partij van reformatorische signatuur. Zondag is de dag van kerkbezoek en zondagsrust. Sommige gereformeerde websites anticiperen op de zondagsrust door die dag ‘op zwart’ te gaan. Seks hoort alleen thuis in het huwelijk, abortus en euthanasie mogen onder geen omstandigheid worden toegestaan. De SGP is voor herinvoering van de doodstraf, afschaffing van de Staatsloterij en het bevorderen van ‘de openbare zedelijkheid’.

Als er in 2013 een mazelenepidemie uitbreekt in met name de biblebeltDe Biblebelt (of Bijbelgordel) is de een strook van Zeeland tot Overijssel waar relatief veel strenggelovige ouders wonen die hun kinderen om religieuze redenen niet laten inenten. In mei 2013 was er een grote mazelenuitbraak. De meeste zieken wonen in de Biblebelt, omdat in de rest van Nederland de vaccinatiegraad veel hoger ligt en wie eenmaal gevaccineerd is, is bestand tegen de mazelen. De meest voorkomende geloofsgemeenschap in de Bible Belt zijn de bevindelijk-gereformeerden. De SGP en de ChristenUnie zijn de populairste partijen.  van Nederland doen premier Mark Rutte, oud-minister Els Borst en VVD-senator Heleen Dupuis een oproep aan dominees om gelovigen aan te zetten hun kinderen te vaccineren. SGP-leider Kees van der Staaij vindt dit bemoeizucht. Hij wil dat er een einde komt aan dit soort oproepen. Van der Staaij vindt een vaccinatieplicht “een inbreuk in de persoonlijke levenssfeer". Gereformeerden moeten hierin hun eigen keuze kunnen maken, dwang kan volgens Van der Staaij juist averechts werken.

Deel alinea

Fractievoorzitter Kees van der Staaij in de Tweede Kamer met een Rembrandt-bijbel (verhalen uit het Oude en Nieuwe Testament, door Rembrandt in beeld gebracht) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen van 2014. 

De SGP stamt uit 1918 en is daarmee de oudste partij in het Nederlandse parlement. De SGP is zelfs de enige Nederlandse partij van vóór de Tweede Wereldoorlog. Alle andere oudere partijen zijn ofwel opgeheven, ofwel gefuseerd of verdergegaan onder een andere naam.

Afgevaardigden van kerkenraden van gereformeerde gemeenten en van acht plaatselijke kiesverenigingen komen 24 april 1918 bijeen in Middelburg om de SGP op te richten. Er wordt direct besloten deel te nemen aan de Tweede Kamerverkiezingen van 3 juli 1918, maar de gloednieuwe partij verovert geen zetels. De SGP wil een strikt volgens Bijbelse normen geregeerd, protestants Nederland en is een reactie op de gematigde koers van de eveneens gelovige ARP (Antirevolutionaire Partij). Zij wijst het politiek bondgenootschap van de ARP met de katholieken af: het katholicisme is volgens de SGP-founding fathers 'afgoderij' en 'een valse godsdienst' die door de overheid moest worden geweerd en bestreden. De partij heeft haar aanhang vooral onder leden van vier orthodox-protestantse kerkgenootschappen: de Gereformeerde Gemeenten, de Oud-Gereformeerde Gemeenten, de Christelijke Gereformeerde Kerk en de orthodoxe vleugel van de voormalige Nederlands-Hervormde Kerk. Voormannen van de SGP waren achtereenvolgens de dominees Kersten en Zandt, Van Dis, dominee Abma, Van Rossum, Bas van der Vlies en Kees van der Staaij.

Deel alinea

Wie is Kees van der Staaij?

Een voorman die de moderne tijd niet schuwt. Lang hebben de vertegenwoordigers van deze partij geen media-optredens gedaan. Inmiddels worden er campagnespotjes op de SGP-website en christelijke websites gezet en heeft politiek leider Van der Staaij een eigen Facebookpagina. Hij verschijnt af en toe op televisie en radio en bezit naast een kalme, inhoudelijke presentatie ook gevoel voor humor. Een scherp debater ook, die in 2016 van Kamervoorzitter Khadija Arib de Thorbeckeprijs voor politieke welsprekendheid krijgt uitgereikt. Voor het eerst in de SGP-geschiedenis durft Van der Staaij het aan om naar DWDD te gaan om over huwelijkstrouw te praten, een belangrijk thema voor de SGP. Na afloop is hij tevreden over zijn optreden: “Onze kernboodschap heeft goed geklonken: bij overspel heb je alleen maar verliezers. Daarom geldt voor alle echtelieden: blíjf investeren in je relatie.”

De SGP is niet bang om politiek achter de voordeur te bedrijven. In 2015 begint Kees van der Staaij een billboardcampagne tegen vreemdgaan en websites als Second Love die overspel faciliteren. Voor het eerst is er een SGP-lijsttrekker te gast bij DWDD. Er ontstaat een verhitte discussie tussen Van der Staaij en Prem Radhakishun. 

Van der Staaij is jurist en werkte bij de Raad van StateEen belangrijke adviseur van de regering over wetgeving en bestuur en tevens de hoogste bestuursrechter van het land. Net als bijvoorbeeld de Algemene Rekenkamer en de Nationale Ombudsman heeft de Raad van State een grondwettelijke taak die onafhankelijk van de regering moet worden uitgevoerd. De regering is volgens de wet verplicht om advies te vragen aan de Raad van State over wetsvoorstellen, ‘algemene maatregelen van bestuur’ en goedkeuring van internationale verdragen. voor hij in 1998 op 29-jarige leeftijd in de Tweede Kamer wordt gekozen voor de SGP. In 2010 wordt hij de nieuwe partijleider. Hij volgt Bas van der Vlies op, die al sinds 1986 politiek leider was van de SGP. Op drie in plaats van twee zetels gokt hij, maar het worden er in 2010 toch weer twee. Bij de verkiezingen van 2012 lukt het Van der Staaij dan toch om drie zetels te veroveren. Bij de verkiezingen in 2017 behoudt hij de drie zetels. Hij is lid van de Oud Gereformeerde Gemeenten Nederland, is getrouwd en heeft twee geadopteerde kinderen uit Colombia. In 2004 schrijft hij daar samen met zijn vrouw Marlies het boek Liefs uit Bogotá. Ons verhaal over adoptie over.

Deel alinea

Welke standpunten verdedigt Van der Staaij?

Zoals bekend is de SGP fel tegenstander van abortus. Dit standpunt is niet controversieel; veel christelijke partijen hebben moeite met abortus. Ook na een verkrachting is abortus niet toegestaan wat de SGP betreft. Partijleider Van der Staaij heeft hierover een opmerkelijke redenering paraat: een verkrachte vrouw wordt gelukkig bijna nooit zwanger. Dit komt omdat zij “volgens wetenschappelijk onderzoek uit de Verenigde Staten” zou beschikken over een intern afweermechanisme in haar buik dat ervoor zorgt dat zij van een verkrachting niet zwanger raakt. Een verspreider van dit soort vruchtbaarheidstheorieën is de Amerikaanse Republikein Todd Akin. Er ontstaat veel commotie over zijn woorden, maar Van der Staaij biedt geen excuses aan voor dit standpunt en herhaalt het nog eens in de media.

Van der Staaij zorgt voor ophef als hij een uitspraak herhaalt van de Amerikaanse senator Todd Akin. Die stelde dat de kans dat vrouwen na een verkrachting zwanger raken erg klein is.

In 2019 ontstaat ophef als Van der Staaij de Nashville verklaring ondertekent. De vertaling van het omstreden Amerikaanse manifest wijst homoseksualiteit af. Ook suggereert het stuk dat homoseksualiteit te genezen valt. Critici noemen het een 'homohaatmanifest'. Van der Staaij neemt geen afstand van zijn steun omdat de SGP 'nooit een geheim gemaakt heeft te staan voor de Bijbelse noties over huwelijk, gezin en seksualiteit'.

Deel alinea

Wat is uniek aan de SGP?

Als enige politieke partij in Nederland mogen vrouwen in de SGP niet meebesturen. Ze mogen tegenwoordig wel lid worden van de partij – en doen dat ook – maar niet meebeslissen. Die afwijzing is ingegeven op religieuze gronden. “Man en vrouw zijn gelijkwaardig, maar niet gelijk”, stelt de partij. “Het is de overtuiging van de SGP dat volgens de Bijbel het regeerambt voorbehouden is aan de man.” De SGP verwijst specifiek naar Korinthe 14:34: “Dat uw vrouwen in de gemeente zwijgen; want het is haar niet toegestaan te spreken, maar bevolen onderworpen te zijn.”

Sinds de jaren negentig is de landelijke SGP-regel dat vrouwen wel mogen meepraten op partijbijeenkomsten maar niet mogen meebeslissen. Als de SGP in 2003 betrokken wordt in de kabinetsonderhandelingen met VVD en CDA, grijpen prominente SGP-leden dat moment aan om de positie van de vrouw te verbeteren binnen de partij. Uit een enquête onder SGP-jongeren blijkt dat 75 procent voorstander is van vrouwen in de politiek. 

Als in 1922 het actief vrouwenkiesrecht (het recht van een vrouw om bij verkiezingen te stemmen op een partij naar haar voorkeur) wordt ingevoerd, wijst de SGP dat af. Pas in 1989 wordt in het beginselprogramma opgenomen dat de vrouw zelf moet bepalen of zij meent wel of niet te moeten gaan stemmen. Het passief vrouwenkiesrecht (het recht om je kandidaat te mogen stellen bij verkiezingen) wijst de SGP nog steeds af.

In 1984 melden zich toch vrouwen aan om lid te worden van de SGP. Dat is mogelijk door een maas in de statuten. Lokale afdelingen mogen hen lid maken, en doen dat schoorvoetend. Deze ‘gedoogpraktijk’ zint het landelijke bestuur niet. De vrouwen mogen meepraten, niet stemmen. In 1993 vaardigt het partijbestuur een regel uit: vrouwen mogen geen lid worden. Zij beroepen zich op de Bijbelse regel dat de man het hoofd is van de vrouw. Dit levert de partij veel kritiek op. Als de SGP in 1994 bij de verkiezingen haar derde Tweede Kamer-zetel verliest, schrijft zij dit verlies onder andere toe aan hun vrouwenstandpunt. In 1996 wordt bepaald dat vrouwen buitengewoon lid kunnen worden.

Deel alinea

Leden van de SGP luisteren naar de toespraak van partijleider Kees van der Staaij op de jaarlijkse partijdag in 2013. De afdelingen van de SGP beslissen tijdens een besloten vergadering of vrouwen (in theorie) op de kieslijsten van de partij kunnen komen.

Wie dagen de SGP voor de rechter?

De Stichting Proefprocessenfonds Clara Wichmann te Amsterdam, de stichting Humanistisch Overleg Mensenrechten te Utrecht en nog drie verenigingen voeren in 2005 een proces betreffende de Wet subsidiëring politieke partijen tegen de SGP en de Nederlandse staat. Zij vinden dat de SGP vanwege de discriminatie van vrouwen binnen de partij subsidiëring en zendtijd ontzegd moet worden en dat de staat in strijd handelt met Artikel 1 – het verbod op discriminatie. Zij beroepen zich ook op het Vrouwenverdrag van de Verenigde Naties over gelijke behandeling van vrouwen.  

Het Proefprocessenfonds Clara Wichmann en andere verenigingen beginnen een proefproces tegen de GP wegens discriminatie, omdat vrouwen niet als partijlid worden toegelaten. Ook de Nederlandse staat wordt aangeklaagd, omdat die deze overtreding van de grondwet gedoogt en de SGP zelfs ondersteunt met subsidie. De SGP beroept zich op de vrijheid van godsdienst. SGP-voorzitter Wim Kolijn zegt dat vrouwen geen partijlid kunnen worden op grond van de "scheppingsorde" die "de man als hoofd der vrouw" aanwijst.

Deel alinea

De SGP wordt veroordeeld door de rechtbank in Den Haag en de Nederlandse staat trekt de subsidie (800.000 euro per jaar) over 2006 in. De Raad van State – de hoogste bestuursrechter in Nederland – beslist in 2007 echter anders: de SGP mag handelen zoals ze handelt. Zo krijg de SGP alsnog de subsidie over het jaar 2006 uitgekeerd. Een belangrijk argument voor de Raad van State is dat vrouwen in Nederland voldoende in de gelegenheid zijn om zich bij een politieke partij aan te sluiten waarin zij wél vertegenwoordigende functies kunnen en mogen vervullen. Een uitspraak die tot veel discussie leidt.

De Raad van State vernietigt het vonnis van de rechter in Den Haag: de SGP heeft toch recht op subsidie. 

De ‘vrouwenkwestie’ blijft een slepende zaak voor de SGP. Want de zaak wordt ook voorgelegd aan de Hoge Raad (in 2010) en vervolgens aan het Europees Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg. Beide uitspraken luiden dat de SGP vrouwen moet accepteren op kieslijsten. Op een partijbijeenkomst op 16 maart 2013 besluit de partij om de formele belemmeringen weg te nemen. Het wordt formeel mogelijk dat vrouwen op kieslijsten van de SGP komen. Het artikel in het beginselprogramma over het niet toekomen van het regeerambt aan vrouwen blijft overeind.

Deel alinea

Waar begint de revolutie?

De revolutie begint in Zeeland. In Vlissingen welteverstaan, waar SGP-lid Lilian Janse-van der Weele zich in 2013 verkiesbaar stelt voor een zetel in de gemeenteraad namens de SGP. Zij maakt hierbij gebruik van haar passief kiesrecht door zich kandidaat te stellen voor een gemeenteraadszetel. Zij wordt hierbij een handje geholpen door haar vader, oud-raadslid van de SGP. Hij stelt haar kandidatuur voor aan zijn medebestuurders, die daarmee instemmen.

Deel alinea

Lilian Janse staat de pers te woord samen met haar vader Cees van der Weele.

Het onvoorstelbare gebeurt: haar Zeeuwse mannenbroeders kiezen haar als lijsttrekker, nadat gebleken is dat geen van de (zes) eerder benaderde mannen beschikbaar is voor de functie. En zo wordt deze 40-jarige huisvrouw en moeder van drie kinderen de eerste gekozen vrouwelijke volksvertegenwoordiger van de SGP. Het landelijk bestuur van de SGP staat niet achter dit besluit, maar erkent de keuze van de afdeling. Janse is en blijft de enige bestuurlijk actieve vrouw in de SGP.

Voor het eerst in de geschiedenis van de SGP stelt een vrouw zich kandidaat voor de verkiezingen.

Hoe staat de SGP er electoraal voor?

De SGP beschikt over drie zetels. Het is een gezagsgetrouwe partij die vaak meestemt met de regering. Bijna als beloning voor dit loyale stemgedrag bezoekt Mark Rutte in 2012 een SGP-congres en spreekt lovende woorden over de betrouwbaarheid van de gereformeerden. Voor de SGP is het voordeel van hun stemgedrag dat er deelakkoorden te sluiten zijn met het kabinet. Als zij meepraten over de staatsbegroting kunnen zij in het spel van wheelen en dealen regelen dat er geen bezuinigingen op de gezinspolitiek worden gedaan, zegt SGP-voorman Kees van der Staaij.

Een oppositiepartij van bijna 100 jaar oud is de SGP, die al sinds 1925 schommelt tussen twee en drie zetels. Net als de ChristenUnie heeft de SGP een trouwe achterban, gelovige kiezers die niet aan ‘zweven’ of ‘partijhoppen’ doen. Traditioneel zijn de agrarische sector, de visserij en de middenstand sterk vertegenwoordigd. Maar ook onder ambtenaren en leidinggevenden in het bedrijfsleven zijn SGP'ers te vinden. De achterban van de SGP is sterk regionaal geconcentreerd. De partij heeft veel aanhang in de biblebelt: in gemeenten als Tholen, Goedereede, Neder-Betuwe, Staphorst, Rijssen-Holten en Urk heeft de SGP traditioneel een sterke positie. Diverse gemeenten hebben een SGP-burgemeester.

Deel alinea

Tholen in de provincie Zeeland, een plaats waar de SGP traditioneel de grootste partij is. 

In SGP-bolwerken als Urk en Spakenburg rukt de PVV op en die partij heeft een sterke aantrekkingskracht op de SGP-kiezer. SGP en PVV delen de angst voor islamisering van Nederland, zijn kritisch over immigranten, zijn bang voor een grote stroom islamitische vluchtelingen en zijn bezorgd dat grote groepen straks niet meer de joods-christelijke wortels van Nederland onderschrijven. Hoewel de SGP vindt dat ontheemden moeten worden opgevangen, stelt Van der Staaij ook nadrukkelijk dat “opvang in eigen regio” (dus niet in Nederland of andere Europese landen) wenselijk is. Van der Staaij noemt expliciet de christenen die op de vlucht zijn voor islamitische terreur. In het SGP-verkiezingsprogramma van 2017 staat een aantal anti-islamvoorstellen die PVV-leider Wilders zeker zal delen. Zo wil de SGP wil een verbod op gezichtsbedekkende kleding in de zorg, het onderwijs en het openbaar. Van gemeenten verwacht de partij terughoudendheid bij het toestaan van moskeeën en minaretten, zodat het publieke domein niet wordt bepaald door islamitische symbolen. Ook is de partij tegen gebedsoproepen vanaf de moskee en wil zij niet dat islamitische feestdagen erkend worden in Nederland.

Deel alinea

Fractievoorzitter Kees van der Staaij presenteert het SGP-verkiezingsprogramma voor de verkiezingen in 2017 in de Waalse Kerk in Den Haag. 

“Trots op traditie, met oog voor de toekomst”, zegt Van der Staaij eind 2016 als hij het verkiezingsprogramma Stem voor het leven voor de verkiezingen van 2017 presenteert. Het leven moet beschermd worden, of dat nu om ‘ongeboren baby’s’ of om ‘kwetsbare ouderen’ gaat. Sowieso moeten gezinnen een extraatje krijgen: ouders zouden bij hun eerste kind een geboortebonus van 1000 euro moeten krijgen en de kinderbijslag wordt per kind met vijftig euro per jaar verhoogd. Er moet 3 tot 4 miljard geïnvesteerd worden in Defensie en veiligheid. Er is in deze onrustige wereld behoefte aan een sterke krijgsmacht. Er moeten meer wijkagenten komen op het platteland, en er zijn ook meer agenten nodig om de spanningen te bezweren die immigratie vanuit islamitische landen met zich meebrengt.

De SGP presenteert het programma voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. "Een fris, klassiek SGP-programma." 

Deel alinea

Wie is het langst zittende Kamerlid ooit?

Dat is Bas van der Vlies (1942), die meer dan 10.000 dagen – om precies te zijn 10599 dagen – Tweede Kamerlid is geweest voor de SGP. Voor hij politicus wordt, is Van der Vlies leraar wiskunde en plaatsvervangend rector van een protestants-christelijke middelbare scholengemeenschap. Zijn eerste stappen in de Tweede Kamer zet Van der Vlies op 10 juni 1981. Bijna 30 jaar later, op 17 juni 2010, verlaat hij de Tweede Kamer. Hij is naast Kamerlid van 1986 tot 2010 ook fractievoorzitter en politiek leider van de SGP. Een strenge man en een hardwerkend Kamerlid, die veel gezag heeft binnen zijn partij en ook gewaardeerd wordt door andere partijen. ‘Het geweten van het Nederlandse parlement’, wordt hij ook wel genoemd. Ook waarschuwt hij regelmatig voor verruwing van de politieke mores. In de wandelgangen worden SGP-politici nog weleens geïnterviewd, maar actieve televisieoptredens beschouwt de partij om religieus-ethische redenen lange tijd als onwenselijk.

Toch vernieuwt Van der Vlies. Hij is in 2005 de eerste SGP-politicus die in een actualiteitenrubriek (NOVA) op televisie verschijnt. Daarna wordt het gebruikelijker om televisieoptredens te doen als SGP’er, maar ze lopen de talkshows en actualiteitenrubrieken zeker niet plat. Op zijn laatste werkdag wordt Van der Vlies door Kamervoorzitter Gerdi Verbeet tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau benoemd namens de koningin. Zijn laatste woorden als Kamerlid zijn toepasselijk: "Soli Deo gloria" (Alleen aan God de eer).

Bas van der Vlies zit in 2008 tienduizend dagen voor de SGP in de Tweede Kamer. Een profiel van de 'grote baas' ("Dat kan ik me nauwelijks voorstellen, want zo bazig ben ik niet").

Deel alinea

In het kort:

  • De SGP is een streng gereformeerde partij. SGP’ers maken zich sterk voor de zondagsrust, gaan soms drie keer in de week naar de kerk, kijken meestal geen tv en zijn in ethische kwesties zeer conservatief.

  • De SGP is de oudste partij in het Nederlandse parlement. In 1918 wordt zij opgericht als alternatief voor de Anti-Revolutionaire Partij. De SGP wil een strikt volgens Bijbelse normen geregeerd, protestants Nederland en wijst de samenwerking van de ARP met katholieken af.

  • Al sinds 1918 schommelt de SGP tussen twee en drie zetels. Bij de verkiezingen in 2017 blijft het aantal zetels van drie staan.

  • Als enige politieke partij in Nederland mogen vrouwen in de SGP niet meebesturen. Ze mogen tegenwoordig wel lid worden van de partij – en doen dat ook – maar niet meebeslissen. In 2005 wordt de partij aangeklaagd wegens discriminatie.

  • In 2013 wordt het formeel mogelijk dat vrouwen op kieslijsten van de SGP komen. De enige bestuurlijk actieve SGP-vrouw is Lilian Janse, lijsttrekker in Vlissingen.

Deel dit venster