Wie is Connie Palmen?

8 minuten leestijd

© ANP

Wie is Connie Palmen?

Personen

Je leest nu

Wie is Connie Palmen?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 19
  • 5268

Connie Palmen is een schrijfster die grote successen behaalde met boeken als De vriendschap, I.M. en Lucifer. Ze won zowel de AKO (1995) als de Libris Literatuurprijs (2016) en schreef in 2017 het Boekenweekessay. Collega Ronald Giphart zet het haar leven en werk op een rij.

Samengesteld door Ronald Giphart

Connie Palmen debuteert en breekt door met haar roman De wetten (1991), een roman waarvan er in het jaar van verschijning 400.000 exemplaren worden verkocht. Daarna schrijft zij bijna dertig boeken, waaronder De vriendschap (1995), Lucifer (2007) en Jij zegt het (2015). Haar boeken zijn erg populair en ook in het buitenland krijgt Palmen grote bekendheidZe woont tot zijn dood samen met journalist Ischa Meijer (1943-1995), over wie ze de roman I.M. (1998) schrijft. In 2005 presenteert Palmen het VPRO-programma Zomergasten. Vier jaar later trouwt ze met politicus Hans van Mierlo (1931-2010). Na zijn dood schrijft ze haar Logboek van een onbarmhartig jaar (2011). Een week na het winnen van de Libris Literatuurprijs (2016) kondigt ze aan dat ze het Boekenweekessay van 2017 schrijft:

Palmen vertelt hoe zij werd gevraagd om het Boekenweekessay te schrijven.

Hoe is de jeugd van Connie Palmen?

Connie Palmen wordt geboren op 25 november 1955 als Aldegonda Petronella Huberta Maria Palmen in het Limburgse Sint Odiliënberg, een dorp in de buurt van Roermond. Het is een landelijke omgeving, met bossen, korenvelden, weilanden en een rivier. Connie groeit samen met haar drie broers op en ze is one of the boys. Haar moeder heeft naar eigen zeggen “vier jongens en Connie is de ergste!”

"Heel bijdehand, altijd geweest." De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Haar vader is chauffeur van een melkfabriek, haar moeder huisvrouw. Het is een warm katholiek thuis. Haar ouders zijn gelovig maar het zijn geen ‘kwezels’. ‘Vrij denken en doen’ is het credo waarmee Palmen wordt grootgebracht. Kleine Connie is een creatief kind dat graag in de belangstelling staat, ze tekent en speelt toneel (meestal hoofdrollen en als ze die niet krijgt is ze pissig). Vanaf haar kinderjaren is ze bezig met schrijven.

Connie is een erg aanhankelijk kind. Elk afscheid, hoe onbenullig ook, is onoverkomelijk voor haar. Ze is fysiek heel aanhankelijk en wil zich voortdurend in de warmte van een ander lichaam nestelen. Haar moeder is bezorgd over deze aanhankelijkheid: bij Connie is het altijd “groots, definitief, voor altijd, ondertekend”.

In eerste instantie voelt het katholieke geloof voor Connie als een warm bad, maar dit verandert als ze op de mavo van een leraar het werk van J.P. SartreFranse filosoof, schrijver en existentialist (1905-1980) Hij is bij het grote publiek vooral bekend door zijn roman Walging en zijn toneelstukken, en vanwege zijn open, grotendeels platonische relatie met filosoof Simone de Beauvoir. In 1964 weigerde hij de Nobelprijs voor Literatuur. Als filosoof is Sartre vooral bekend als vooraanstaand marxist en als grondlegger van het existentialisme. krijgt te lezen. Sartres existentialismeFilosofie van Sartre die uitgaat van de volledige keuzevrijheid van ieder mens. Volgens het existentialisme is ieder persoon een uniek wezen dat verantwoordelijk is voor zijn eigen pad. Het individu gaat op zoek naar zijn/haar eigen essentie in het leven. De mens heeft dus grote vrijheid om in een betekenisloze wereld op zoek te gaan naar een persoonlijke betekenis. De existentie gaat vooraf aan de essentie. De mens is vrij om te kiezen en kan zijn verantwoordelijkheid nooit afschuiven op de omstandigheden, hoe extreem die ook zijn. komt in de plaats voor God.

"Dat had te maken met het verlangen naar rust."

Op de mavo gaat het leren haar aanvankelijk niet goed af, omdat ze zich – naar later blijkt – enorm verveelt en een buitengewoon hoog IQ heeft. Naar eigen zeggen komt ze zelden iemand tegen die intelligenter is dan zij. Na de mavo gaat ze naar de pedagogische academie en haalt ze tegelijkertijd haar havodiploma. In 1978 vertrekt ze naar Amsterdam om Nederlands en filosofie te studeren. Beide studies rondt ze af, Nederlands cum laude en filosofie ‘bijna cum laude’.

© ANP

Palmen in 1995

Hoe is Connie Palmens debuut in de letteren?

Connies eerste verhaal, De weke krijger, verschijnt in 1988. Het trekt de aandacht van uitgeverij Prometheus. In 1991 komt haar eerste roman uit, De wetten, over de liefde van een vrouw voor zeven mannen die haar de wereld doen begrijpen. Het boek is een succes, ze krijgt lovende kritieken en veel media-aandacht. Kees van Kooten en Wim de Bie verklaren in hun programma Keek op de Week Palmen de liefde en De Bie wil zelfs een afspraakje met haar. Voor De wetten ontvangt Palmen het Gouden Ezelsoor voor het best verkochte literaire debuut van dat jaar en het boek wordt European Novel of the Year 1992. Het wordt in 24 talen vertaald.

© ANP

Connie Palmen ontvangt het Gouden Ezelsoor voor De wetten (1992).

Door haar opvallende publieke optredens, frêle verschijning met piekhaar (‘Ponnie Kammen’ wordt ze door een collega genoemd) en haar charmante Limburgse tongval krijgt Connie al snel de status van bekende Nederlander. In het jaar van haar debuut rijdt er tijdens carnaval in Sint Odiliënberg een aan haar boek gewijde praalwagen mee. In 2008 zal vervoersbedrijf Veolia een trein naar Connie Palmen vernoemen.

Deel alinea

Wat is Connie Palmens relatie met Ischa Meijer?

Bij radioprogramma Een Uur Ischa leert Palmen de journalist Ischa Meijer kennen, die haar nog voor hun ontmoeting – verwijzend naar de mannen in haar roman De wetten – toeroept: “Nummer acht!” Ze krijgen een onstuimige liefdesrelatie, waarin ze elkaar soms ieder kwartier bellen. In zijn column De dikke man noemt Meijer haar “het filosoofje.”

Deel alinea

Audiofragment

Ischa Meijer interviewt Palmen
VPRO - Een Uur Ischa, 5 feb 1991

Twee weken voor Meijer op 52-jarige leeftijd onverwachts overlijdt aan een hartaanval verschijnt Palmens tweede roman De vriendschap (1995). De publiciteitscampagne wordt afgeblazen, maar het verkoopsucces is wederom overweldigend. Drie jaar na Meijers dood publiceert Palmen I.M. (1998), een roman over hun liefde.

Connie Palmen wint de AKO Literatuurprijs in 1995.

Schrijft Connie Palmen autobiografisch?

Connie Palmen maakt in haar boeken veel gebruik van haar eigen leven, ze noemt dit autobiofictie, oftewel een autobiografische fictionele reflectieve stijl. Volgens eigen zeggen beschikt ze over weinig fantasie. Haar hoofdpersonen zijn vaak intelligente vrouwen die hongeren naar kennis en roem. Veel personages uit haar werk zijn herleidbaar tot bestaande figuren, soms zelfs met dezelfde naam. Maar ze zegt ook: “Ik heb ook nog nooit een boek geschreven met als uitgangspunt iets over mijn eigen leven of over een deel van mijn leven uit de doeken te doen. Ik heb mijn lezers nooit beloofd de waarheid neer te zullen schrijven en niets anders dan de waarheid. Integendeel. Het wordt nooit wat met de waarheid.”

In Vrij Nederland schrijft Palmen (1999): “Wat ik zeg door I.M. een roman te noemen, is dat ik de eigenaar ben van de geschiedenis van Ischa Meijer en Connie Palmen, want die geschiedenis, die heb ik zelf gemaakt, die heb ik geschreven, dat is eigen werk. Ik wilde met liefde de dood transformeren van een zinloos lot in een plot met betekenis.” De reacties op I.M. zijn niet mals, er wordt haar verweten dat ze het verlies van Ischa Meijer commercieel uitbuit en dat ze het alleenrecht op hem claimt. Er wordt haar narcisme, machtsvertoon en grootheidswaanzin verweten. De felle kritiek kan de verkoop niet luwen: binnen een paar weken worden er honderdduizend exemplaren verkocht.

Een jaar na de verschijning van I.M. mag Palmen het Boekenweekgeschenk schrijven: De erfenis (recordoplage van 745.000 exemplaren), over ziekte, dood en menselijke relaties. In 2002 verschijnt Geheel de uwe, dat op een meer abstracte manier over het leven en de dood van Ischa gaat.

Deel alinea

Hoe vergaat het Connie Palmen na Ischa in de liefde en de letteren?

In het jaar van haar Boekenweekgeschenk ontmoet Palmen de oud-politicus Hans van Mierlo, die op dat moment net minister van Staat is geworden. Palmen zegt over hem in een interview: “Als je dat geen geweldige man vindt, dan deug je niet of je bent krankzinnig.” Ze krijgen een relatie en trouwen op 11 november 2009, een half jaar voor Van Mierlo’s overlijden vanwege leverfalen. 

Deel alinea

 Connie Palmen kijkt verkikkerd naar haar nieuwe partner Hans van Mierlo (1999).

Zijn dood valt Palmen zwaar. Achtenveertig dagen na zijn overlijden begint ze een dagboek over het rouwproces: een rauw rouwboek. Hierin beschrijft ze “een omslag van het noodzakelijke registreren, naar het bewerken en uiteindelijk literair vormgeven van het werk”. Het is deze omslag waardoor het schrijven van dit boek haar steeds meer gaat bevallen en haar brengt wat haar schrijven altijd brengt: het geluk van het maken. In 2011 verschijnt het onder de titel Logboek van een onbarmhartig jaar, dat in Duitsland een enorm succes wordt. De jaren die volgen zijn doordrenkt van verdriet om het overlijden van Hans. Ze wordt liefdevol opgevangen door vrienden en familie. Ook haalt ze veel troost uit ‘werken’, dat ze niet als werk ervaart, maar als een manier van leven.

"Het gekke is: als je rouwt heb je eigenlijk geen werkelijkheid, in een zekere zin leef je puur in de verbeelding." De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Kan de literatuur Connie Palmen troost geven?

Al van jongs af aan is Connie Palmen bewonderaar van J.P. Sartre en filosofen als Michel FoucaultFoucault was een Franse filosoof (1926-1984). Zijn belangrijkste thema is de relatie tussen macht en kennis en de taal waarin de heersende kennisopvattingen (epistemes) worden uitgedrukt. De epistemes van een bepaalde periode zijn onderdeel van een regime dat macht uitoefent: bepaalde gedragingen worden als abnormaal uitgesloten en dit leidt tot de onderdrukking van bepaalde groepen mensen. Volgens Foucault zijn er op bepaalde momenten in de geschiedenis plotselinge overgangen naar nieuwe vormen van kennis en macht, maar er bestaat geen enkel systeem waarin geen macht wordt uitgeoefend. Bovendien wordt macht niet langer uitgeoefend door een een institutie of een staat, maar functioneert het als een zelfstandig systeem. en Jacques DerridaDerrida (1930-2004) was een filosoof die vooral bekend staat om zijn deconstructivisme, een kritische methode om het menselijk denken te analyseren. Volgens Derrida krijgt een uitspraak of ding zijn betekenis door middel van zijn verschil met andere uitspraken of dingen. Met zijn bekende uitspraak “Il n’y a pas de hors-texte” (er is niets buiten de tekst) bedoelt hij dat ook onze waarneembare wereld zich als een tekst gedraagt: dingen verwijzen altijd naar andere dingen, betekenis ontstaat altijd in de relatie van een ding tot een ander ding, of een uitspraak tot een andere uitspraak. Dit ‘betekenis door verschil’ is oneindig, er is altijd een voorafgaand verschil. , die haar leren dat taal en waarheid elkaar niet altijd verdragen. Woorden zijn nooit toereikend om de werkelijkheid in alle facetten te beschrijven. Identiteit kun je niet verwoorden, leert Palmen. Identiteit verkrijg je door je relaties met en door de verhalen van anderen. Zoals Palmen schrijft:

Deel alinea
"Je bent wat je bent, door wat je voor een ander bent. Een kind voor je ouders, een geliefde voor wie je bemint, een kunstenaar voor je publiek"

Connie Palmen

Palmens werk onderzoekt de kracht van taal. In een interview zegt ze: “In mijn boeken wordt de redding gevonden binnen een terrein waarop de afhankelijkheid voor het personage het minst kwellend en de verworvenheid het grootst is. De wetten, De vriendschap, I.M en De erfenis zijn romans waarin een van de personages dat terrein verovert en dat terrein is dat van de taal.”

© ANP

Connie Palmen draagt een passage voor uit haar logboek van een onbarmhartig jaar.

Dat haar leven zich daarmee voor een deel in openbaarheid afspeelt is volgens Palmen logisch. Toch levert haar dit vanuit sommige hoeken kritiek op. Critici spreken van ‘Het Circus Palmen’. Connie is de eerste om dit te bevestigen, maar ze is er naar eigen zeggen “erg onverschillig onder.”

Over haar publieke optredens zegt ze: “Ik speelt op dat moment een beetje met mezelf. Althans, ik doe dat. Hang óf de clown uit, óf stel mezelf verschrikkelijk aan, óf flirt. Alle dingen waar ik mezelf behoorlijk om kan verachten, zie ik mezelf drievoudig doen voor een groter publiek. Ik heb dat natuurlijk altijd al gedaan, van kinds af aan.”

Hoe denkt Connie Palmen over geluk?

In 2015 verschijnt, na een stilte van acht jaar de roman Jij zegt het, over de relatie van het dichters-echtpaar Ted Hughes en Sylvia Plath. Persoonlijk geluk hangt volgens Connie Palmen af van de relaties die we hebben met de mensen om ons heen. Het is belangrijk om deze, voor zover mogelijk, zorgvuldig te kiezen en zodoende de regie in handen te houden. In een interview zegt ze daarover: “Ik verlies nooit iemand die ik niet wil verliezen, behalve door de dood. Bij mij is het tot de dood ons scheidt, behalve als ik anders beslis.”

"De Libris Literatuurprijs 2016 gaat naar de roman waarin verlangen en gemis, liefde en dood een huiveringwekkend verbond zijn aangegaan."

Connie blijft overtuigd kinderloos, want “wie een leven baart, baart ook een dood. Dat is van een hardheid waartegen je je moet wapenen.”  Ze heeft haar leven aan een monomaan schrijverschap gegeven. Palmen: “Dat is altijd de inzet van mijn bestaan geweest, en het heeft al mijn tijd, energie en engagement opgeslorpt. Tel daarbij mijn totale verlangen naar overgave in de liefde, en het wordt duidelijk: er was geen plaats voor kinderen.”

Deel alinea

Connie Palmen wint de Libris Literatuurprijs 2016 voor het boek: Jij zegt het.

In het kort:

  • Connie Palmen is een creatief, jongensachtig kind dat al snel begint met schrijven. Ze studeert Nederlands en Filosofie. Nederlands rondt ze cum laude af en filosofie ‘bijna cum laude’.

  • Haar eerste verhaal, De weke krijger, verschijnt in 1988. In 1991 komt haar eerste roman uit: De wetten. Het boek is een succes en Palmen ontvangt het Gouden Ezelsoor voor het best verkochte literaire debuut.

  • Connie krijgt een relatie met Ischa Meijer die, twee weken voor het verschijnen van haar tweede roman De vriendschap (1995), overlijdt aan een hartaanval. Drie jaar na zijn dood publiceert Palmen de roman I.M. over hun liefde.

  • Een jaar na de verschijning van I.M. mag Palmen het Boekenweekgeschenk schrijven: De erfenis (recordoplage van 745.000 exemplaren), over ziekte, dood en menselijke relaties.

  • Palmen trouwt in 2009 met de oud-politicus Hans van Mierlo. Hij overlijdt een half jaar later vanwege leverfalen. Ze begint aan een logboek, een rauw rouwboek. Logboek van een onbarmhartig Jaar verschijnt in 2011.

  • In 2015 verschijnt de roman Jij zegt het, over de relatie van het dichters-echtpaar Ted Hughes en Sylvia Plath. Voor deze roman wint Palmen de Libris Literatuurprijs.

Deel dit venster

collection

Schrijvers

Voor NPO Focus schrijft Ronald Giphart mooie portretten van zijn collega-schrijvers, van Harry Mulisch tot Herman Brusselmans. Ook in de reeks: buitenlandse grootheden als Shakespeare, Tsjechov en Roald Dahl.