Waarom zetten we Nederland niet vol windmolens en zonnepanelen?

14 minuten leestijd

Waarom zetten we Nederland niet vol windmolens en zonnepanelen?

Gezondheid

Je leest nu

Waarom zetten we Nederland niet vol windmolens en zonnepanelen?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 27
  • 10207

De aarde warmt op, de poolkappen smelten en de zeespiegel stijgt. Het klimaat verandert, en daar moeten we met z'n allen iets aan doen. Grote boosdoeners van de klimaatverandering zijn fossiele brandstoffen zoals kolen, gas en olie. Windmolens en zonnepanelen geven wél schone energie. Dus: waarom zetten we Nederland er niet vol mee?

Samengesteld door Mira Zeehandelaar

Wat is er mis met het klimaat?

Ons klimaat verandert: 2016 is het warmste jaar ooit. Sinds het begin van de weermetingen (in 1880) is de gemiddelde temperatuur nog nooit zo hoog geweest als vorig jaar. Daarmee is het warmterecord voor het derde jaar op een rij verbroken. Die warmtestijging is vooral in het Antarctische gebied heel hoog: daar werd het afgelopen herfst tien tot vijftien graden boven het gemiddelde. Volgens meteorologen van ruimtevaartorganisatie NASA is met deze cijfers een duidelijke trend van de opwarming van de aarde te zien: zestien van de zeventien jaren die als warmste ooit werden gemeten, waren namelijk ná 2001.

Pier Vellinga, hoogleraar klimaatverandering, vertelt over de extreme klimaatveranderingen. Vellinga en vijftien andere wetenschappers voorspellen dat de zeespiegel veel sneller zal stijgen dan in eerste instantie werd gedacht.

Deel alinea

De effecten van de opwarming van het klimaat zijn groot: het leidt tot extreem weer zoals meer neerslag, stormen en langere periodes van droogte. Met onder meer overstromingen in Bangladesh, droogte in Afrika en orkanen in de Verenigde Staten als resultaat. Het ijs in de poolgebieden smelt op sommige plekken in een hoog tempo wat, behalve voor een steeds moeilijker situatie van de bewoners daar, ook zorgt voor een stijging van de zeespiegel. Laag gelegen landen zoals Nederland en Bangladesh kunnen dan in de toekomst onder water komen te staan.

Risicolanden van de stijging van de zeespiegel en opwarming van de aarde.

De aarde warmt onder meer op door broeikasgassen. Dat zijn gassen, zoals CO2, methaan,  die de aarde op temperatuur houden. Dat gebeurt van nature, en dat is maar goed ook, want anders zou het heel koud zijn op aarde. Maar de laatste 250 jaar zijn er steeds meer broeikasgassen bijgekomen, omdat we als mens steeds meer gassen 'uitstoten'.

Doordat er teveel broeikasgassen in de atmosfeer terechtkomen wordt het dus steeds warmer. Dat noemen we het extra broeikaseffecthet broeikaseffect is eigenlijk het effect dat broeikasgassen van nature hebben: de aarde warm houden. Nu de aarde tevéél opwarmt, noemen veel mensen dat kortweg het broeikaseffect. Maar dat is dus eigenlijk het 'extra' broeikaseffect. . Om de stijging van de opwarming van de aarde tegen te gaan, moeten we minder gassen zoals CO2 uitstoten. Om dat voor elkaar te krijgen maken we met de hele wereld afspraken. Dat gebeurt in het 'klimaatakkoord'.

Klimaatakkoord Parijs

Eind 2015 komen bijna tweehonderd landen bij elkaar tijdens de klimaatconferentie in Parijs. Ze stemmen in met een nieuw klimaatakkoord. Daarin staat dat de opwarming van de aarde beperkt moet worden tot maximaal twee graden, met een streven naar maximaal anderhalve graden. Daarvoor is het belangrijk dat de uitstoot van broeikasgassen véél minder wordt: die zorgen namelijk (mede) voor de opwarming van de aarde. De afspraak is dat de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen in 2015 afneemt met ten minste vijftig procent ten opzichte van 1990. In het jaar 2100 moet de uitstoot teruggebracht zijn naar nul. Rijke, ontwikkelde landen moeten, door middel van donaties, ontwikkelingslanden helpen hun klimaatdoelstelling te halen.

Zal het klimaatakkoord van Parijs de opwarming van de aarde stoppen?

De Amerikaanse president Donald Trump twijfelt eraan of de mens verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde. Hij trekt zich in juni 2017 terug uit het klimaatakkoord van Parijs. Trump draait ook een aantal milieuregels terug die zijn voorganger Obama heeft ingevoerd. Hij geeft de wateren voor de kust weer vrij voor oliewinning en versoepelt de strenge milieuregels voor de auto-industrie. Daarnaast stelt hij klimaatscepticus Edward Pruitt aan als hoofd van het milieuagentschap EPA. Die moet in juli 2018 vertrekken vanwege verschillende ethische schandalen rond zijn persoon. 

De Verenigde Staten en China zijn samen goed voor 40 procent van de totale CO2 uitstoot. Europa is verantwoordelijk voor 12,1 procent van de totale uitstoot.

Waarom moeten we in Nederland overstappen op duurzame energie?

Een van de grote boosdoeners van CO2-uitstoot, en dus van klimaatverandering, is de verbranding van fossiele brandstoffen zoals kolen, gas en olie. Vandaar dat de overstap naar duurzame energie – zoals zonne-energie en windenergie – belangrijk is. Duurzame energie stoot namelijk veel minder CO2 uit, en veroorzaakt veel minder luchtvervuiling.

Het kabinet wil het percentage van 4,3 procent aan duurzame energie in Nederland uitbreiden tot 16 procent in 2020. Om deze doelstelling te halen moeten er naar schatting tussen de vijftienhonderd en tweeduizend windmolens op land bij komen.

Deel alinea

Met Europa is afgesproken dat het continent als geheel in 2020 gemiddeld twintig procent van alle energie uit duurzame bronnen haalt. Daarbij verschilt het vereiste percentage per land. Nederland moet in 2020 veertien procent uit duurzame bronnen halen, het minimum voor een Europees land. Dat wordt volgens sommigen nog een grote uitdaging. Vorig jaar eindigde Nederland ergens onderaan de lijst van Europese landen als het gaat om duurzame energie. Alleen Malta en Luxemburg deden het slechter. Het CBS publiceert in 2016 een rapport waarin staat dat Nederland in 2014 slechts 5,5 procent van haar energie uit duurzame bronnen haalde, dat betekent nog 8,5 procent te gaan. Zweden doet het het beste: die haalt 52 procent uit duurzame bronnen.

© ANP

Het kabinet heeft drie locaties op de Noordzee aangewezen waar grote windmolenparken worden aangelegd. 

De voordelen van duurzame energie op een rijtje:

  • Schoner: minder CO2 uitsoot
  • Duurzaam: het zijn 'oneindige' bronnen
  • Concurrentiepositie: minder afhankelijkheid van bijvoorbeeld Rusland en Saoedi Arabië
  • Er valt geld mee te verdienen: het is de toekomst
  • Lokale werkgelegenheid neemt toe

Duurzame energie is goedkoper aan het worden dan energie opgewekt uit fossiele brandstoffen. De overgang naar duurzame energie kan zodoende veel sneller gaan. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl!

Waarom loopt Nederland zo achter als het gaat om duurzame energie?

Veruit de meeste energie in Nederland wordt gehaald uit fossiele brandstoffen, zoals kolen, olie en gas. De verbranding daarvan draagt sterk bij aan klimaatverandering.

Nederland is van oudsher groot geworden met de goedkope energie van gassen. Ons land gebruikt veel fossiele energie voor bijvoorbeeld de kassen in de landbouw, vrachtwagens, de haven in Rotterdam, hoogovens en cementindustrie. De omschakeling naar duurzame energie is voor Nederland dus heel groot, juist omdat we onze industrie en economie zo hebben gebouwd op fossiele energie. We halen maar liefst twintig procent van de inkomsten uit de fossiele energie.

Deel alinea

Een andere factor waarom het voor Nederland lastiger is over te stappen op duurzame energie dan voor sommige andere Europese landen, is geologisch. Nederland heeft relatief weinig zonuren (zonne-energie), nauwelijks hoogteverschillen (waterkracht) en minder ruimte voor windmolens (windenergie). Daarbij stuit de bouw van windmolens op veel verzet van burgers in Nederland, en maken ingewikkelde bureaucratische regels het lastig lokale duurzame energieprojecten op te zetten.

De wethouders van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag die duurzaamheid in hun portefeuille hebben slaan de handen ineen. Ze willen op het gebied van energie zelfstandiger kunnen opereren.

Kunnen we heel Nederland van energie voorzien met windmolens en zonnepanelen?

Windenergie

Windenergie is een schone vorm van energie, die nooit opraakt. Windmolens wekken stroom op zonder de lucht te vervuilen en zonder grondstoffen op te maken. De CO2 uitstoot is zo'n vijftig keer lager dan van 'grijze' stroom (stroom van kolen- en gascentrales). Er komt wel een beetje CO2 vrij bij de bouw van een windmolen, maar na drie tot zes maanden draaien is die CO2-uitstoot 'terugverdiend'.

In 2010 stonden er in Nederland zo'n 1.880 windmolens op land. Die zorgden voor 4,5 miljard kilowattuur (kWu)kilowattuur is een hoeveelheid elektrische energie. Als je een machine met een vermogen van 1 kilowat één uur laat werken heeft het een energie van 1 kWh "verbruikt. . Dat is ongeveer vier procent  van de elektriciteit die we in Nederland gebruiken: genoeg voor 1,3 miljoen huishoudens.

In theorie zou windenergie tot wel twintig procent van de energie in Nederland kunnen produceren. Dat kan door kleinere windmolens te vervangen door grotere, en door grote windparken op zee te bouwen. Die twee maatregelen stuiten echter op veel verzet van burgers, die last ondervinden van de windmolens. Voor de kust van Egmond aan Zee en IJmuiden zijn wel al grote windturbineparken gebouwd.

Nederland moet in 2020 voor 14 procent op groene stroom draaien. Windmolens moeten daar deels voor zorgen. Maar waar windmolens komen, volgen inspraakavonden en gaan inwoners in protest. 

Deel alinea

Waar windmolens komen, volgen inspraakavonden en gaan inwoners in protest. De windenergie discussie woedt voort. 

Voor en tegen windenergie

Voor windenergie

Energieopwekking met minder CO2- uitstoot voorkomt klimaatverandering. In Nederland is windenergie op dit moment de goedkoopste en schoonste manier om dit te bereiken.

Nederland kan een sterke exporterende windenergie-sector creëren  als het op korte termijn de ontwikkeling en het gebruik van betere windmolens stimuleert. Windmolens worden namelijk steeds efficiënter: grote, moderne windmolens op een windrijke plek kunnen qua prijs nu al concurreren met ouderwetse grijze centrales.

Wind is een oneindige energiebron.

Tegen windenergie

Windmolens draaien 'niet op wind maar op subsidie´, stellen tegenstanders. Windenergie is duurder dan fossiele energie. Op dit moment is windenergie (5 tot 7 eurocent per kWh) duurder dan fossiele energie (3 tot 4 eurocent per kWh).

Windmolens zijn volgens tegenstanders een achterhaalde technologie. Er zijn te veel windmolens nodig om een noemenswaardige hoeveelheid energie op te wekken en omdat het niet altijd waait zijn windmolens onbetrouwbaar.

Niet iedereen vindt windmolens mooi, en één op de twintig omwonenden heeft last van geluidsoverlast.

Deel alinea

In 2010 hebben windturbines de uitstoot van 2,5 miljard kilo CO2 voorkomen, doordat er minder fossiele brandstoffen gebruikt hoefden te worden.

Negatieve effecten windmolens

Windmolens kunnen helaas wel negatieve gevolgen hebben voor de natuur, vooral voor vogels. Er sterven jaarlijks zo'n 50.000 vogels door botsingen met windmolens. Ter vergelijking: in het verkeer sterven er jaarlijks twee miljoen vogels. Ook verstoren de windmolens voedsel-, rust- en broedgebieden. Hoe erg die verstoring is hangt sterk af van de plek waar de windmolens gebouwd zijn.

Critici zeggen ook dat windenergie een te dure en achterhaalde methode van energieopwekking is. Om heel Nederland van stroom te voorzien zouden 60.000 windmolens nodig zijn, maar de vraag is waar je die neer moet zetten: windmolens in natuurgebieden mogen niet, in de zee is duurder dan op het land en weinig mensen willen windmolens in hun achtertuin. Voor de tegenstanders en actievoerende comités is een informatiepunt opgericht: Het Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW).

© ANP

Windmolens produceren na zonsondergang meer geluid dan overdag, zo blijkt uit onderzoek van F. van den Berg aan de Rijksuniversiteit Groningen. Klachten van omwonenden over slaapgebrek zijn daarom terecht.

De meeste grote milieuorganisaties, zoals het Wereld Natuur Fonds, Greenpeace, Milieudefensie , Stichting de Noordzee en Natuur en Milieu vinden overigens dat klimaatverandering een grotere bedreiging vormt voor de natuur dan overlast van de windmolens. Die milieuorganisaties willen juist meer windmolens, vooral op zee.

Zonne-energie

Ook zonne-energie is een schone vorm van energie: het geeft nauwelijks CO2-uitstoot en raakt nooit op. De bekendste manier van het gebruik van zonne-energie is met zonnepanelen, maar er zijn ook andere manieren, zoals het verwarmen van water met zonneboilers.

Bij het maken van de zonnepanelen komt wel CO2 vrij. Een zonnepaneel 'verdient' dat na ongeveer drie gebruikersjaren terug: dan heeft het zoveel CO2-uitstoot bespaard ten opzichte van het gebruik van fossiele brandstoffen, dat de productie-uitstoot gecompenseerd is. Daarna is het een producent van schone energie, zonder CO2-uistoot.

Audiofragment

"Back to nature, dat gunnen we iedereen"
NTR - Radio Doc, 29 mei 2016

Zonnecentrales

Op plekken in de wereld waar de zon veel meer schijnt dan in Nederland, kan natuurlijk veel meer zonne-energie worden gebruikt. Landen als Portugal, Spanje en ook Duitsland pakken zonne-energie groots aan. Daar hebben ze zonnecentrales: enorme centrales van zonnepanelen die elektriciteit opwekken.

Woestijnen

Een derde van het landoppervlak van de aarde is woestijn. Daarop valt jaarlijks zoveel zonlicht, dat het de hele aarde van stroom zou kunnen voorzien. Daar zit dus een enorme potentie. Het kost alleen een flinke investering om die zonnecentrales aan te leggen. In de Mojave-woestijn in Californië staat al zo'n enorme zonnecentrale (grotendeels betaald door Google). Die levert schone stroom aan 140.000 gezinnen. De centrale bestaat uit 300.000 computergestuurde spiegels die het zonlicht concentreren op drie torens. De hitte die daar ontstaat wordt omgezet in elektriciteit. In Marokko is ook een zonnecentrale geopend, de eerste in de Sahara.

De zonnecentrale in de Mojave-woestijn (Californië)

En in Nederland?

In Nederland zijn er een aantal obstakels wat betreft zonne-energie. Natuurlijk schijnt de zon niet zoveel, waardoor er niet altijd zonne-energie is. Het opslaan van zonne-energie is nu nog lastig en erg duur. Als je zonnepanelen neemt, zal je dus zowel zonne-energie als energie van fossiele brandstoffen moeten gebruiken. In de loop van de tijd zullen deze technieken verbeteren. Toch helpt het enorm om een deel van de energie met zonnepanelen (en zonneboilers) op te wekken, want dat scheelt weer veel verbranding van fossiele brandstoffen, en dus CO2-uitstoot.

In de wijk Lombok (Utrecht) wil Robin Berg de goedekope zonnestroom van alle zonnepanelen opslaan in de batterijen van elektrische auto's. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl!

Maar, zouden alle Nederlandse gezinnen met zonnepanelen van energie kunnen worden voorzien? Voor alle huishoudens hebben we ongeveer 23.000 miljoen kWh aan stroom nodig. Met de huidige techniek is daarvoor 46.000 hectare aan zonnepanelen nodig. Dat is ongeveer 22 vierkante kilometer. Een gebied zo groot als driekwart van Terschelling of het Markermeer. Wanneer de technieken wat betreft opslag en transport van zonne-energie verbeteren, is het zeker niet ondenkbaar.

In 2015 werden er wereldwijd per dag gemiddeld een half miljoen zonnepanelen neergezet.

Hoe ziet de toekomst eruit?

  • Wereldwijd groeit het aantal duurzame energieleveranciers razendsnel: in 2015 worden wereldwijd een half miljoen zonnepanelen per dag neergezet. China plaatst elk uur twee windmolens. Grootverbruiker Amerika zet een gigantische zonnecentrale in Californië neer, en in de Sahara staat de grootste zonnecentrale ter wereld.

  • De technieken en daarmee oplossingen voor problemen (zoals opslag en transport van de zonne- en windenergie) gaan snel en het opwekken van duurzame energie wordt steeds goedkoper. Voor de kust van Zeeland gaan bijvoorbeeld twee windparken gebouwd worden. Het eerste park gaat stroom leveren voor een gemiddelde prijs van 7,27 cent per kWu. Het tweede park, van onder meer Shell en Eneco, zal windenergie leveren voor 5,45 cent per kWu. Als deze ontwikkelingen doorzetten, zal windenergie in de toekomst gaan concurreren qua prijs met fossiele energie.

  • Qua zonne-energie kan het over dertig jaar zo zijn dat al onze daken zonnesytemen hebben die minder zichtbaar zijn, en dat onze ramen stroom opwekken door het vangen van zonlicht. Dat in, langs en boven onze wegen, spoorwegen en andere infrastructuur zonnepanelen zijn verwerkt en tussen windparken zonneparken liggen.

  • Wat de toekomst precies brengt, is lastig te voorspellen. Maar: we zullen wel moeten. Om de uitstoot van broeikassen te verminderen en de klimaatcrisis tegen te gaan. Maar ook: om een financiële concurrentiepositie ten opzichte van andere landen te hebben. Duurzame energie is namelijk de toekomst, dus ook op financieel en sociaal gebied is het essentieel erop in te zetten.

Deel dit venster