Wat gebeurde er in Srebrenica?

14 minuten leestijd

© ANP

Wat gebeurde er in Srebrenica?

Kwesties

Je leest nu

Wat gebeurde er in Srebrenica?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 81
  • 43810
Bekijk de collectie Canon van Nederland50 verhalen

De genocide in Srebrenica behoort tot de zwartste bladzijden van de recente Europese én Nederlandse geschiedenis. Hoe kon het dat de moslims in deze kleine stad ten prooi vielen aan moordzuchtige nationalisten? En wat was de rol van Nederland?

Samengesteld door Coen van de Ven

Srebrenica is een plaatsje in Oost-Bosnië. Maar behalve dat is het ook de plek waar in 1995 een gruwelijke  genocideEen ander woord is volkenmoord, de misdaad van stelselmatige en opzettelijke uitroeiing van een etnische groep, of van een deel daarvan. Meer uitleg bij Amnesty International.  plaatsvond, de grootste in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Meer dan 8000 moslimmannen en jongens werden vermoord en verspreid over Bosnië als oud vuil in massagraven gegooid. Tot op de dag van vandaag, meer dan twintig jaar later, wordt er gezocht naar lichamen.

Het is 13 juli 1995 wanneer de massamoord plaatsvindt. Nederlandse soldaten zijn in de buurt en hadden de taak om uitgerekend deze mensen te beschermen. Wat ging er mis? Wie zijn er schuldig? En hoe kon het ooit zover komen?

Beelden van het Bosnisch-Servische leger van de aanval op Srebrenica en de VN-basis. “Nederlandse blauwhelmen worden gericht beschoten.”

Hoe ontstond de Joegoslavische burgeroorlog?

De gebeurtenissen in Srebrenica zijn het sluitstuk van een lange en bloedige strijd die al sinds 1992 in het land gaande is. Bosnië-Herzegovina is een van de zes deelstaten van het veel grotere Joegoslavië, een republiek die onder leiding staat van de strenge maar bij velen geliefde maarschalk Josep Broz, bijgenaamd Tito.

Deel alinea

Maarschalk Tito.

Tito is als heldTijdens de Tweede Wereldoorlog waren Duitsland, Italië en Hongarije Joegoslavië binnengevallen met als doel het onderling te verdelen. Verspreid over het grote land ontstond verzet. Tito vervulde hier al snel een centrale rol in. Met zijn partizanen-beweging vocht hij vanuit de bergen een guerrillastrijd. Vooral de Duitsers gingen zeer gewelddadig om met dit verzet en zochten altijd naar vergelding. Tito ontsnapte meermaals aan de dood en werd een gezocht iemand.  de Tweede Wereldoorlog uitgekomen en slaagt er daardoor in om in 1953 president te worden van het grote land dat bestaat uit de deelstaten Slovenië, Kroatië, Bosnië-Herzegovina, Servië, Montenegro en Macedonië. Geïnspireerd door het communisme vaart het na de Tweede Wereldoorlog een strikt socialistische koers. Het socialisme dat Tito voorstond was niet zo streng als het Sovjet-communisme maar ook lang niet zo vrij als het westerse kapitalisme. Joegoslavië balanceerde tijdens de Koude Oorlog tussen twee machtsblokken.

"Tito's Joegoslavië is een oorlogskind aan wiens wieg het bloed van velen kleeft."

Tito is het gezicht van het socialistische Joegoslavië maar als hij in 1980 overlijdt, en daarmee het bindmiddel tussen de verschillende staten wegvalt, ontsnapt lang onderdrukt nationalismeNationalisme is de politieke ideologie die vindt dat politiek handelen vergaand beïnvloed moet zijn door het volk (of de sociaal-culturele groep) waar iemand deel vanuit maakt. . Onder aanmoediging van nationalistische politiek leiders verspreiden de nationalistische gevoelens zich als een gif door de Joegoslavische samenleving. Afkomst wordt plots weer belangrijk in het eigenlijk zo gemêleerde land. Culturele en nationale gevoelens die door Tito waren bedekt met een mantel van socialisme, spelen plots weer een rol. Er zijn talloze verhalen van goede buren die elkaar plots naar het leven gaan staan en de wapens oppakken.

De Serviërs nemen hierin een belangrijke plek in: zij willen meer macht concentreren in hun eigen stad Belgrado, tevens de hoofdstad van Joegoslavië. Ondertussen willen de andere deelstaten losbreken uit het steeds meer door Serviërs gedomineerde land.

Vuk Drašković, leider van de Servische oppositie: “Afscheiding is niet mogelijk zonder oorlog.”

In 1991 roept Slovenië als eerst de onafhankelijkheid uit. En als dominostenen vallen de andere deelstaten ook voor de roep om zelfstandigheid. Dat leidt tot oorlog. Servische orthodoxe christenen, Bosnische moslims en katholieke Kroaten, vechten bikkelhard om territorium en macht.

Een man is gewond geraakt bij een bombardement op de Bosnische stad Sarajevo.

Wat voor stad was Srebrenica?

In het hart van deze bloedige strijd ligt Srebrenica. In geen land wordt zoveel gevochten als in Bosnië-Herzegovina. En binnen Bosnië ligt Srebrenica op een zeer riskante plek, dichtbij de Servische grens. Net als de rest van Bosnië is het stadje een lappendeken van culturen. Wie door het centrum van de kleine stad loopt vindt er twee moskeeën, een grote orthodoxe kerk en een katholieke kapel.

Het was ooit de parel van een verenigd Joegoslavië. Vanuit de hele republiek kwam de elite hierheen om zich in de groene heuvels te goed te doen aan ‘helend’ bronwater waar het gebied rijk aan is. De oude Romeinen noemden de valleiplaats al de Zilverstad, een naam die tot op de dag van vandaag weerklinkt in Srebrenica: ‘Srebre’ is het Bosnische woord voor zilver.

Al vroeg in de oorlog wordt er heftig gevochten in de groene heuvels van het stadje. Zelfs zo heftig dat de Verenigde Naties (VN) in 1993 besluiten er een safe-zone van te maken: een gebied waar burgers veilig zijn en blauwhelmenEen blauwhelm is een militair die namens een leger van de Verenigde Naties optreedt. Dat gebeurt altijd met blauwhelmen om te onderstrepen dat deze soldaten geen partij zijn maar ‘slechts’ uitgezondenen van de internationale gemeenschap. Ze worden met name ingezet als ergens een conflict dreigt uit te breken of als ergens een wapenstilstand moet worden bewaakt. de vrede bewaken.

De VN komen de situatie in Srebrenica coördineren, maar de Servische troepen mogen op hun posities blijven. Zij zijn de stad zeer dicht genaderd.

Deel alinea

Een Nederlandse blauwhelm.

Waarom ging Nederland naar Srebrenica?

“Jullie zijn veilig nu! Dit is een VN-safe area,” roept de Franse VN-generaal Morillon in 1993 door een megafoon vanuit het oude winkelcentrum van de stad. De hooggeplaatste generaal had al eerder lof geoogst door namens de Verenigde Naties naar het gebied af te reizen en tussen de Bosniërs te gaan staan, terwijl Bosnisch-Servische troepen de strijd verhevigden. Na de belofte van veiligheid door de Fransman, breekt er discussie los op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York: welk land gaat deze zware taak eigenlijk op zich nemen?

Veel landen deinzen terug maar Nederland meldt zich. In de Tweede Kamer stemt in 1993 iedereen in met het voorstel om een gevechtseenheid te sturen naar Bosnië. Een mengeling van trots en idealisme, geeft de Nederlanders het vertrouwen dat een missie als deze mogelijkIn 1996 krijgt het Nederlandse Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) de opdracht om onderzoek te doen naar gebeurtenissen rond de val van Srebrenica. In 2002 is het onderzoek afgerond en wordt een mengeling van idealisme en ambitie genoemd als redenen dat Nederland zo betrokken raakte. De onderzoekers schrijven letterlijk: “Hiermee kon Nederland tonen wat het waard was; Nederlands aanzien in de wereld zou stijgen.” moet zijn. Het kan ons kleine land aanzien geven. En mede door het aantrekken van deze grote broek krijgt Nederland de taak om Srebrenica en de omgeving daaromheen te bewaken.

“Toch blijft de oorlog dichtbij: vlakbij is al een mortier ingeslagen.”

In 1994 komen de Nederlandse soldaten aan in het plaatsje Srebrenica. Een oude accufabriek net buiten het stadje gaat dienstdoen als hoofdkwartier. Ze mogen eigenlijk niet vechten en hebben zeer lichte wapens bij zich. De soldaten lopen dan ook vooral de wacht en vervelen zich al snel. Wie vandaag de dag de oude fabriek waar de soldaten verbleven binnenstapt, vindt op de muren overal spelletjes die door soldaten werden gespeeld. Onderzoekers schrijven later in rapporten dat de leiding “van alles probeerde te bedenken om de sleur en verveling tegen te gaan.”

Deel alinea

Een Dutchbatter op wacht.

Over de houding van de Nederlandse soldaten verschillen de meningen en de verhalen. Wat vast staat is dat ze slecht voorbereid waren. Het ontbrak aan trainingen die de soldaten had moeten voorbereiden op een andere cultuur en het omgaan met burgerslachtoffersDeze conclusie komt uit het Srebrenica-onderzoek dat het Nederlandse Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) uitvoerde. Dit onderzoek naar de val van Srebrenica werd gedaan namens het Nederlandse kabinet. . Het levert uiterst pijnlijke verhalen op. De kazernes worden volgeklad met racistische tekeningen. Later lekken via de media verhalen uit over soldaten die potten pindakaas ruilen voor seksuele handelingen van de plaatselijke bevolking. Het is het begin van een lange reeks schandalen.

“Een militair verklaarde gehoord te hebben dat er militairen waren die zich lieten afzuigen door een bepaalde vrouw.”

Hoe viel Srebrenica?

In de zomer van 1995 gaat het helemaal mis. Doordat Serviërs de toevoerroutes opnieuw hebben afgesneden, komt er nauwelijks eten meer binnen in de enclave en gaan de mannen op rantsoen. Dat in combinatie met sowieso al een lage moraal en slechte bewapening leidt tot een zwak bataljon. Ondertussen rukken Bosnisch-Servische troepen op onder leiding van Ratko Mladic, de Servische generaal die later de bijnaam “Slager van de Balkan” verwierf.

Begin juli schieten de Bosnisch-Servische troepen raketten over het beveiligde gebied heen en begint de strijd. De enclave lijkt omsingeld. Haastig worden observatieposten ontruimd en er sneuvelt een Nederlandse soldaat. De Nederlandse soldaat die op 8 juli omkwam is Raviv van Renssen. Samen met andere Nederlandse soldaten heeft hij halsoverkop een observatiepost moeten verlaten. Als zij met hun pantersvoertuig terugrijden naar Srebrenica, stuiten ze op een wegversperring van Bosnische militairen die het vuur openen op de soldaten. Van Renssen komt hierbij om door een handgranaat. De ene na de andere observatiepost wordt veroverd door Mladics troepen en dertig Nederlandse soldaten worden gegijzeld. Dutchbat-commandant Thom Karremans belt in die dagen twee keer het VN-hoofdkwartier voor luchtsteun.Luchtsteun is de gebruikelijke term voor ondersteunende aanvallen door straaljagers om grondtroepen te ontlasten. Karremans vroeg eerst om dit soort hulp op 6 juli en daarna nog eens op 8 juli. Dat wordt geweigerd.

Deel alinea

F-16's staan klaar voor opstijgen op de Zuid-Italiaanse vliegbasis Amendola voor luchtacties in Kosovo.

Op 11 juli 1995 rollen Servische tanks Srebrenica binnen. Opnieuw vragen de Nederlandse soldaten om luchtsteun en opnieuw wordt die geweigerd. Wanneer op het VN-hoofdkwartier in Kroatië eindelijk wordt besloten tot luchtsteun, zijn de F-16’s die al urenlang boven het gebied hadden gecirkeld leeg en moeten ze terug naar Italië. Om te tanken. Die dag worden er nog wel twee bommen geworpen op Servische tanks door Nederlandse vliegtuigen. Maar het zal niets meer uithalen. De enclave wordt onder de voet gelopen.

“De kinderen zijn heel erg bang. Ook voor ons, al hebben we ze met een zoen ontvangen.”

Wat is de rol van ‘de Nederlandse pianospeler’?

De vele moslims die nog in de stad zijn vluchten. Veel van hen gaan naar de Nederlandse legerbasis net buiten de stad. Hun eigen Srebrenica – die een safezone had moeten zijn ­– lijkt opgegeven. Vijfduizend vluchtelingen krijgen toegang tot de Nederlandse kazerne. Twintigduizend anderen moeten buiten het hek wachten. Vele anderen verdwijnen in de bossen, op zoek naar veiligheid.

Deel alinea
"Ik kan me dat echt niet herinneren."

Thom Karremans, over bedreigingen van Mladic

Omstreeks vier uur die middag stellen de Serviërs een ultimatum: stop eventuele luchtaanvallen, anders brengen we Nederlandse krijgsgevangen om. Een paar uur later stapt commandant Karremans in de auto, hij gaat naar een hotel in de buurt om Ratko Mladic te ontmoeten. Het wordt een iconische ontmoeting. Waar een sterke commandant had moeten staan, toont Karremans zich een bangig leider die – ook door de omstandigheden – danst naar de pijpen van een woedende Mladic.

Don’t shoot the pianoplayer,” zegt Karremans als Mladic weer tiert en schreeuwt tegen de bange Nederlander. Hij bedoelt daarmee dat hij slechts de man is die de boodschap komt overbrengen. Mladic is onverbiddelijk: “U bent een waardeloze pianist.” 

De gegijzelde Nederlanders laat Mladic gaan na dit gesprek. Samen met de andere Dutchbatters zullen ze het gebied veilig verlaten. Ook onderhandelt Karremans dat Bosnische vluchtelingen op bussen worden gezet naar Tuzla,Tuzla is de derde stad van Bosnië-Herzegovina en een plek waar vele moslims naartoe probeerde te vluchten. Tot op de dag van vandaag leven hier mensen in vluchtelingenkampen. een veilige stad in het noorden van Bosnië.

Karremans vertelt over zijn ontmoeting met Mladic. Is hij wel of niet bedreigd door de Servische generaal? De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Op 12 juli komt generaal Mladic met bussen naar de Nederlandse compound. Hij heeft nog wel een eis: de mannen moeten ondervraagd worden voordat ze veilig wegkunnen, zij moeten daarom apart vervoerd worden. Dutchbatters helpen met het scheiden van mannen en vrouwen. Kort daarna vertrekken de bussen in verschillende richtingen. De vrouwen gaan richting veilig gebied en de mannen en jongens “in de weerbare leeftijd”Zij die zich kunnen verdedigen. In de praktijk jongens van vijftien jaar en ouder.  worden op brute wijze vermoord en verdwijnen in massagraven.

“Ze werden op een rij gezet, afgeschoten en hier begraven.”

Zij behoren tot de meer dan achtduizend genocideslachtoffers die in en rond Srebrenica vallen in de nasleep van de Val van Srebrenica. Het is op Europees grondgebied de eerste genocide sinds de holocaust.

De Nederlandse soldaten zijn dan inmiddels aangekomen in Zagreb, waar ze met blikjes Heineken in de hand feesten. Ze hebben het overleefd en zijn ontzettend opgelucht. Maar terwijl de wereld beelden ziet van hossende Hollanders, sijpelt het nieuws van die andere Srebrenica-bewoners binnen.

"Ik hoef er nooit meer heen. Zo'n enclave is iets... Afschuwelijk. En die mensen... Laat mij maar gewoon hier blijven."

Wie is er schuldig aan de genocide in Srebrenica?

Tot op de dag van vandaag wordt er gezocht naar lichamen. En dat is moeilijk. Lichamen zijn bewust in stukken gehakt en verdeeld over verschillende graven. Identificatie aan de hand van DNA is op dat moment nog niet aan de orde. Inmiddels zijn zo'n zevenduizend lichamen geïdentificeerd. Tegenover de oude Dutchbat-kazerne is een begraafplaats herrezen. Eindeloze witte graven glooien hier over een groene heuvel. Voor elk slachtoffer staat er een: 8.372 in totaal. Ze kijken uit op de batterijfabriek waar de soldaten zaten die hun leven hadden moeten verdedigen.

Deel alinea

Veteranen van Dutchbat bezoeken de begraafplaats tegenover hun voormalige hoofdkwartier in Srebrenica.

Er is veel kritiek geweest op het handelen van de Nederlandse soldaten. Konden zij niet meer doen? Waren ze niet te veel met hun eigen lot bezig? Ook de Nederlandse regeringPaars I destijds. Een kabinet onder leiding van PvdA’er Wim Kok, samen met de VVD en D66. Met name minister Joris Voorhoeve (Defensie) en minister Hans van Mierlo (Buitenlandse Zaken) waren samen met premier Kok betrokken bij Srebrenica.  en de Verenigde Naties krijgen tot op de dag van vandaag felle kritiek. Het helpt ook niet dat het ministerie van Defensie zich in zwijgen hult. Zo is er het beruchte fotorolletje dat verdwijnt. Een van de soldaten, luitenant Ron Rutten, maakt op 13 juli 1995 foto’s in een huis waar Bosnische Serviërs moslims gevangen houden. Ook liggen daar negen lijken. Keihard bewijs van oorlogsmisdaden. Maar dat bewijs verdwijnt. Zodra het ministerie er bij thuiskomst van Dutchbat achter komt dat dit fotorolletje bestaat, gaat een majoor het hoogstpersoonlijk ophalen voor onderzoek. Bij het ontwikkelen gaat het echter mis en verdwijnen de beelden. Volgens velen – inclusief onderzoekers binnen het ministerie – gebeurt dit expres, maar volgens de krijgsmacht zelf is het mislukken van het rolletje gewoon een “menselijke fout.”

Audiofragment

Het fotorolletje revisited
VPRO - Argos, 13 jun 2015

Argos sprak twintig jaar later opnieuw met alle hoofdrolspelers in dit verhaal. “Of het nou opzettelijk was of domme pech, de top van de landmacht had een andere werkelijkheid voor ogen.” De hele aflevering luisteren kan hier.

Duidelijk is de rol van de Bosnisch-Servische soldaten. Zij voerden de massamoord uit. In de afgelopen jaren werden Servische kopstukken daarvoor veroordeeld door een internationaal tribunaal in Den Haag. In 2016 wordt Radovan Karadžić (71) veroordeeld tot veertig jaar gevangenisstraf voor zijn betrokkenheid bij volkerenmoord. In hoger beroep in 2019 luidt de veroordeling levenslang. Hij was tot 1996 de leider van het Servische deelBosnië-Herzegovina is een federale staat zoals België dat ook is, bestaande uit verschillende delen. Republica Srpska is de Servische deelrepubliek van Bosnië waar ook Srebrenica in ligt. Radovan Karadic, die nu zijn straf uitzit in Den Haag, was tot 1996 de leider van de deelrepubliek.  binnen Bosnië en daarmee opperbevelhebber.

De toenmalig president van Servië, Slobodan Milošević, ontliep zijn straf toen hij in 2006 overleed in zijn Haagse cel. Ratko “de slager” Mladic wordt op 22 november 2017 door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, na een proces dat bijna vijf jaar duurde. Het tribunaal houdt hem verantwoordelijk voor de ergste oorlogsmisdaden in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog en acht hem schuldig aan onder meer genocide, moord en terreur.

Ratko Mladic, Slobodan Milošević en Radovan Karadžić 

Hoe schuldig is de Nederlandse regering aan wat er gebeurde in Srebrenica?

De rol van andere betrokkenen, zoals het Nederlandse leger, de Nederlandse politiek maar ook de Verenigde Naties en bondgenoten, is minder duidelijk.

Lange tijd was Thom Karremans het mikpunt van kritiek. Zijn weinig assertieve voorkomen, gestamel tegenover een woedende Mladic en als leidinggevende van een legereenheid die zo ontzettend faalde, werd met zijn naam vooral gespot. Een “Karremans-gevoel” werd synoniem voor ongemakkelijkheid of “zijn waar je niet wilt zijn”. Een andere definitie luidt: het niet hebben van een ruggengraat. Karremans werd zo de verpersoonlijking van nationaal falen, maar werd na onderzoek van het NIOD in 2002 grotendeels vrijgepleit.

"Je krijgt een Karremans-gevoel als je iemand keihard door een woonwijk ziet rijden waar kinderen aan het spelen zijn." De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

De laatste jaren is die kritiek verschoven. De missie was bij voorbaat onuitvoerbaar, gaf de minister van Defensie in juni 2016 toe. Met die uitspraak lijken de pijlen afgewend van de soldaten en meer gericht op de politiek. Want hoe konden zij instemmen met een kansloze missie? Eigenlijk sluit dat aan bij de conclusies van het officiële rapport dat het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) uitbracht in 2002. Daarin schrijven de onderzoekers dat de Nederlandse overheid een onverantwoorde beslissing heeft genomen door militairen uit te zenden met een slecht mandaat,Een mandaat is een opdracht die wordt uitgevoerd namens iemand terwijl de verantwoordelijkheid blijft bij de opdrachtgever. Een militair mandaat is dus een opdracht namens een partij. Nederlandse soldaten voeren dus een opdracht uit namens Nederland. Een militair mandaat is altijd uitgebreid en bevat regels over wanneer er mag worden geschoten en met wat voor materiaal. slechte voorbereiding en slechte uitrusting. 

Zo was het volgens NIOD-onderzoekers nauwelijks mogelijk om het gebied en de bevolking echt militair te verdedigen met de opdracht die was meegegeven. Gedacht werd dat de aanwezigheid van blauwhelmen voldoende was als afschrikking.

Dit 6600 pagina's tellende document leidt tot het aftreden van het voltallige kabinet-Kok. De bevelhebber van de landmachtGeneraal van de landmacht, Ad van Baal, was als bevelhebber betrokken bij de val van Srebrenica. Hoewel hij na de missie in Bosnië-Herzegovina carrière maakte binnen het leger besloot hij af te treden toen het NIOD-rapport verscheen. Met name het negeren van een fax van commandant Thom Karremans waarin stond dat de Bosnische-Serviërs wilden aanvallen, werd hem verweten. Een jaar na zijn opstappen werd hij door het leger weer terug in dienst genomen.  stapt ook op.

Wim Kok raakt zichtbaar geëmotioneerd als hij over Srebrenica praat: “Je vraagt je continu af: wat had ik ook zelf kunnen doen om te helpen voorkomen dat de gruwelijkheden zouden plaatsvinden?”

De eerste excuses volgen pas in 2015. Na een lang gesprek biedt minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie) excuses aan aan de nabestaanden van de mannen die gedwongen werden om de militaire basis te verlaten, en zo in de armen van Mladic en zijn mannen waren gelopen. Met name de familieleden van Dutchbat-elektricien Rizo Mustafic, die inmiddels in Nederland wonen, komen veel in de media waar ze vertellen hoe het afscheid op de legerbasis eruitzag.

Alma Mustafic, dochter van Dutchbat-elektricien Rizo Mustafic: “Die mensen waar je zoveel vertrouwen in had, die komen je vertellen dat je weg moet.”

Ook de ‘Moeders van Srebrenica’ wordt een bekend collectief in de nasleep van het bloedbad in Srebrenica. Deze vrouwengroep klaagt samen met een voormalige Dutchbat-tolk de Nederlandse staat en de VN aan voor het drama dat zich heeft voltrokken. Zij krijgt maar deels gelijk: de Nederlandse staat is inderdaad schuldig aan het feit dat de mannen van de basis af werden gestuurd. Voor het vallen van de enclave en het uitblijven van luchtsteun is Nederland niet verantwoordelijk, vindt de rechter. De Hoge Raad bepaalt in 2019 dat de Nederlandse staat deels verantwoordelijk is voor de dood van 350 Bosnische moslims en dat zij de nabestaanden moet compenseren voor 10 procent van de geleden schade.

Moeders van Srebrenica in de rechtbank in Den Haag voorafgaand aan de rechtszaak tegen de Nederlandse staat.

Waar bleven de straaljagers tijdens de val van Srebrenica?

“Waar bleef die luchtsteun dan?” is een vraag die vaak terugkeert. Los van of die luchtsteun genoeg was geweest om het drama te voorkomen, weergalmt deze vraag al twintig jaar op plekken waar de kwestie wordt besproken. Officieel luidt de verklaring dat bij de eerste twee aanvragen de procedure niet goed gevolgd was. Voor de andere verzoeken is niet duidelijk waarom ze niet werden ingewilligd. Redenen variëren van ‘slecht weer’ en ‘te donker’ tot een ‘communicatieprobleem’.

De meest ongemakkelijke conclusie is een keiharde: Srebrenica moest vallen. Er was voorkennis bij Nederlandse bondgenoten dat de Serviërs het zouden gaan aanvallen en die kennis is expres niet gedeeld. Hoewel twintig jaar geleden dit nog in de hoek van complotdenken werd geschoven heeft deze theorie inmiddels aan kracht gewonnen.

Onderzoeksjournalisten van Argos onderzochten CIA-documenten en onthulden in 2015 dat er wel degelijk sprake was van voorkennis. Volgens het onderzoeksprogramma wisten de Verenigde Staten, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk dat Serviërs de enclave zouden aanvallen. Die kennis is nooit gedeeld met Nederland. De bondgenoten zouden in een geheime deal hebben afgesproken geen luchtsteun te verlenen aan Srebrenica. Zo konden ze hun eigen gegijzelde troepen elders in het land beschermen. Srebrenica blijft een open wond voor nabestaanden en Duchbat veteranen. Op de jaarlijkse nationale herdenkingsdag Srebrenica-genocide op 11 juli maakt in 2019 een groep veteranen bekend de Staat alsof voor de rechter te dagen. Ze wil eerherstel voor hun 'onmogelijke' missie om de moslimenclave te beschermen.

Deel alinea

Een Nederlands konvooi op weg naar Srebrenica.

Het NIOD heeft naar aanleiding van de onthullende documentaire Waarom Srebrenica moest vallen van de VPRO en HUMAN een nieuw onderzoek gestart en acht de journalistieke onthullingen niet bewezen. Het bestrijdt ze echter ook niet.

Ex-Dutchbatter Ronald Wentink: “We hebben alles zien aankomen, maar de hulp die we nodig hadden kregen we niet. Dat is tot de dag van vandaag frustrerend.”

Volgens het kabinet is er nu geen reden voor verder onderzoek. Daar zijn de Argos-journalisten het niet mee eens. Over een paar jaar worden nieuwe geheime documenten vrijgegeven. Dan verwachten zij opnieuw onthullingen.

“Dit soort boeken zijn nooit gesloten,” aldus premier Mark Rutte.

Minister-president Mark Rutte: "Dit soort boeken zijn nooit gesloten."

In het kort:

  • Josep Tito slaagt er na de Tweede Wereldoorlog in om op de Balkan een staat bijeen te houden waar vijanden van weleer vredig naast elkaar leven. Na zijn dood verandert dat snel en belanden Serviërs, Bosniërs en Kroaten met elkaar in een oorlog. 

  • Bosnië-Herzegovina ligt midden in Joegoslavië en vormt daarom het heftigste strijdtoneel. Omdat de strijd verhevigt, besluiten de Verenigde Naties om in te grijpen en safe-zones in te stellen. 

  • Nederland krijgt het lastigste gebied toebedeeld: Srebrenica. Hun mandaat is zwak, ze hebben lichte wapens, weinig man en zijn slecht voorbereid.

  • Op 11 juli 1995 loopt de Servisch-Bosnische generaal Ratko Mladic Srebrenica onder de voet. Het Nederlandse leger belt voor luchtsteun maar die komt niet.

  • Commandant Thom Karremans voelt zich genoodzaakt tot overgave en onderhandelt met Mladic een veilige uittocht voor de Nederlandse soldaten en de moslimbevolking. Dat eerste lukt, dat tweede mislukt.

  • Meer dan 8000 mannen en jongens worden vermoord terwijl het Nederlandse leger in de buurt is. Soldaten werken mee om 320 mannen van de compound te sturen, de bussen van Mladic in.

  • Inmiddels zijn vele Servische oorlogsmisdadigers berecht. De rest van de schuldvraag is complex. Het Nederlandse leger, de Nederlandse regering en de Verenigde Naties worden nog altijd bekritiseerd.

Deel dit venster

collection

De Canon van Nederland

Aan de hand van historische personen, gebeurtenissen en onderwerpen belicht NPO Focus de vijftig belangrijkste hoogte- en dieptepunten uit de Nederlandse geschiedenis, van de hunebedden tot Annie M.G. Schmidt.