Is er meer terrorisme?

6 minuten leestijd

© ANP

Is er meer terrorisme?

Kwesties

Je leest nu

Is er meer terrorisme?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 20
  • 8795

De afgelopen jaren is Europa geschrokken van aanslagen met een groot aantal doden in Parijs, Brussel, Londen en Madrid. Volgens de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid is “de kans op een aanslag in Nederland reëel.” Het gevoel leeft dat er steeds meer terrorisme is in West-Europa, maar klopt dat met de cijfers: is het aantal sterfgevallen door terroristische aanslagen de afgelopen jaren toegenomen?

Samengesteld door Niek van Lent

Waarom is het dreigingsniveau substantieel?

Deel video

De vijf dreigingsniveaus die we in Nederland kennen sinds 2005 – minimaal, beperkt, aanzienlijk, substantieel en kritiek – geven een indicatie van de terreurdreiging die speelt.

De terroristische dreiging is minimaal:
Een terroristische aanslag in Nederland is niet waarschijnlijk.

  • We hebben geen aanwijzingen dat zich in Nederland personen bevinden die een terroristische dreiging vormen.
  • We hebben geen aanwijzingen dat Nederland in beeld is bij terroristen in het buitenland.

De terroristische dreiging is beperkt:
Er bestaat een kleine kans op een terroristische aanslag in Nederland.

  • Er is sprake van radicalisering waarvan op termijn een dreiging kan uitgaan.
  • Terroristen hebben de intentie aanslagen te plegen in Europa, maar treffen daartoe geen concrete voorbereidingen.

De terroristische dreiging is aanzienlijk:
Een terroristische aanslag in Nederland is voorstelbaar.

  • Er zijn in Nederland personen en groepen die sterk radicaliseren en een dreiging vormen.
  • We hebben geen aanwijzingen dat terroristen een aanslag in Nederland voorbereiden, maar het is wel voorstelbaar.
  • Terroristen plegen of plannen aanslagen in Europa.

De terroristische dreiging is substantieel:
De kans op een terroristische aanslag in Nederland is reëel.

  • Terroristen zien Nederland als een doelwit.
  • Terroristen plegen aanslagen in omringende landen.
  • Mogelijk zijn er aanwijzingen dat terroristen een aanslag op Nederland voorbereiden.

De terroristische dreiging is kritiek:
Een terroristische aanslag in Nederland is op handen.

  • We hebben concrete aanwijzingen dat terroristen op het punt staan een aanslag in Nederland te plegen.
  • Er heeft een aanslag in Nederland plaatsgevonden.
  • Er is kans op een vervolgaanslag in Nederland.

 

Toch zijn sinds het bestaan van deze categorieën slechts twee trappen daadwerkelijk van kracht geweest: beperkt en substantieel. Waar het minimale dreigingsniveau hoogstwaarschijnlijk niet vaak zal gelden, zou je na de terroristische aanslagen in Europa verwachten dat we nu neigen naar een ‘kritieke situatie’. Het dreigingsniveau voldoet echter nog steeds aan de criteria van substantieel, omdat er geen sterke aanwijzingen zijn dat er in Nederland een aanslag plaats zal vinden en omdat Nederland weinig wordt genoemd in dreigementen van terroristische organisaties.

Extra patrouilles door De Koninklijke Marechaussee op het Binnenhof in Den Haag vanwege de dreiging van terrorisme.

Sinds maart 2013 geldt in Nederland de derde trap van het dreigingsniveau. De dreiging is substantieel, maar er zijn nog geen aanwijzingen gevonden dat er daadwerkelijk een terroristische aanslag wordt gepland. De directe oorzaak om het dreigingsniveau te verhogen was de toenemende uitstroom van jihadstrijdersJihad vertaalt ruwweg naar ‘inzet voor je geloof’ maar wordt vaak geïnterpreteerd als de heilige oorlog uit naam van de islam gericht tegen ketters en aanhangers van andere godsdiensten. Deze heilige oorlog wordt door moslim-extremisten in West-Europa vooral gevoerd met terroristische aanslagen. naar Syrië.

"Die terreurcodes, dat is een soort schijnnauwkeurigheid."

Is terrorisme toegenomen sinds de eeuwwisseling?

Ja. Als we de statistieken in West-Europa bekijken sinds de eeuwwisseling zijn er een aantal uitschieters te zien. Waar er vanaf 1995 tot en met 2003 een duidelijke afname zichtbaar is in het dodental stijgt deze een jaar later plots, na de bomaanslagen in Madrid.  Opvallend is met name het aantal doden door toedoen van jihadistisch-gerelateerde aanslagen. De dodelijkste terroristische aanslagen op een rij:

Deel alinea

Alle onderstaande en bovengenoemde aanslagen – Anders Behring Breivik niet meegerekend – zijn gerelateerd aan, of opgeëist door Al-Qaida en IS. De afgelopen tien jaar heeft het jihadisme in Europa veruit de meeste slachtoffers veroorzaakt. Minister-president Rutte benoemt het ook na de aanslag in Parijs in 2015: “ISIS is onze vijand, daarmee zijn we in oorlog. We zijn niet in oorlog met een geloof of de islam.”

Is terrorisme dan toegenomen?

Nee. Vergeleken met de jaren zeventig en tachtig is het rustiger in Europa. Er zijn in die tijd verschillende terreurorganisaties actief. Deze organisaties vechten voor verschillende doeleinden. Zo strijden de IRA in Ierland en de ETA in Baskenland beiden voor onafhankelijkheid van respectievelijk Baskenland en Noord-Ierland, en delen de RAF, Rode Brigade en Action Directe hun marxistischeHet marxisme uit kritiek op de klassenverschillen in de industriële (kapitalistische) maatschappij. Volgens Marx buit de dominante klasse (fabriekseigenaren) het proletariaat (de arbeidersklasse) uit, om zelf zo veel mogelijk winst te maken. Een revolutie van die arbeidersklasse moet hier een einde aan maken. Marxistische terroristische organisaties als RAF, Brigata Rossa en Action Direct geloven dat deze revolutie noodzakelijk is om de klassenongelijkheid te verminderen. en antikapitalistischeTegen het kapitalisme. Het kapitalisme is een politiek en economisch systeem waarbij alle bedrijven in het bezit zijn van particulieren, en niet van de staat. Er wordt door bedrijven gestreefd naar een zo’n groot mogelijk winst. Arbeiders zijn in loondienst en afhankelijk van particulieren die bedrijven bezitten. Volgens het marxisme leidt dit tot een klassenverschil. Terroristische organisaties zoals RAF, Brigata Rossa en Action Directe zijn tégen dit klassenverschil, en daarom ook antikapitalistisch. ideologieën. Lees meer over deze terreurgroepen in het venster: hoe zag terreur er vroeger uit?

Deel alinea

Terrorisme van vroeger in beeld gebracht: een foto van gemaskerde leden van de ETA uit 1973.

 In onderstaande grafiek is te zien in welke mate West-Europa wordt getroffen door terrorisme sinds de jaren zeventig. Opvallend aan deze statistieken is dat aanslagen uit de recente geschiedenis dodelijker zijn. Alhoewel de cijfers voor een heel jaar spreken zijn de uitschieters in 2004 (Madrid), 2005 (Londen), 2011 (Utøya /Oslo), 2015 (Parijs), 2016 (Brussel, Nice) aan enkele aanslagen toe te schrijven. In de jaren zeventig en tachtig is het aantal aanslagen stukken hoger, maar vallen er gemiddeld minder doden per aanslag.

"Vergeleken met de jaren zeventig en tachtig is het rustiger in Europa. "

Hoe zit het met terrorisme in Nederland?

De kans op een aanslag in Nederland is reëel. De afgelopen jaren hebben er geen grootschalige aanslagen plaatsgevonden gerelateerd aan jihadisme, maar wel worden een aantal daden doorgaans bestempeld als terroristische aanslagen.

De politieke moord op Pim Fortuyn is een van die gebeurtenissen uit de moderne Nederlandse geschiedenis die nog bij veel Nederlanders in het geheugen gegrift staat. Op 6 mei 2002 vermoordt  Volkert van der Graaf de politicus Fortuyn, vlak nadat hij een interview geeft bij 3FM op het Mediapark in Hilversum. De politicus zou volgens de dader een bedreiging zijn voor zwakkere bevolkingsgroepen zoals moslims en asielzoekers.

"Van dichtbij schiet hij Fortuyn neer."

Deel alinea

Een andere gerichte daad die als een terroristische daad wordt gezien, is de moord op cineast, columnist en programmamaker Theo van Gogh. De filmmaker – die niet op zijn mondje is gevallen – shockeert regelmatig met anti-islamitische en racistische uitspraken: hij verwijst meerdere malen naar moslims en de profeet Mohammed als “geitenneukers.” Hierdoor wordt hij een doelwit van de eerste Nederlandse jihadistische beweging: de Hofstadgroepeen Nederlandse ‘terroristische’ organisatie waartoe Mohammed B. behoorde. Het gaat om een groepje geradicaliseerde jongeren. In de woning van Mohammed B. vonden meerdere bijeenkomsten plaats. Alhoewel zij vaak aanzetten tot haat, kwam de groep ook bijeen omdat ze vrienden waren. Van enkele leden van de Hofstadgroep is bekend dat zij geradicaliseerd zijn en naar Syrië zijn afgereisd. . Op 2 november 2004 schiet en steekt Mohammed B. – lid van de Hofstadgroep – de filmmaker neer aan de Linnaeusstraat te Amsterdam.

"Er wordt verschrikkelijk geschoten op de Mauritskade, met spoed zo veel mogelijk assistentie!" De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

De aanslag met de meeste doden vindt in 2009 plaats tijdens Koninginnedag in Apeldoorn. Karst Tates rijdt gedurende de festiviteiten met een auto in op het publiek, met als doel om de koninklijke familie te raken. De auto komt tot stilstand tegen monument de Naald. Zeven mensen komen om het leven. De motieven van Tates zijn nog altijd onbekend. Vlak na de aanslag zou hij tegen een agent hebben gezegd dat Willem-Alexander een fascist en racist is. Hij overlijdt diezelfde nacht nog aan zijn verwondingen.

"Er reed een auto dwars door de mensenmassa."

Vooralsnog is de kans dat in Nederland iemand overlijdt aan een terroristische aanslag zeer klein gebleken. In de afgelopen vijftien jaar zijn er negen mensen overleden aan de hierboven besproken aanslagen. Alleen Theo van Gogh is overleden door een jihadistisch-gerelateerde aanslag. Een substantiële dreiging is het echter nog altijd. 

Meer weten? Bekijk ook:

Kwam IS uit het niets?
Kan IS voortbestaan zonder eigen grondgebied?

Deel dit venster