Hoe zag terreur er vroeger uit?

8 minuten leestijd

© ANP

Hoe zag terreur er vroeger uit?

Kwesties

Je leest nu

Hoe zag terreur er vroeger uit?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 17
  • 3608

Het gevoel leeft dat er steeds meer terrorisme is in West-Europa. Uit de cijfers blijkt echter dat er in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw meer doden vielen door terroristische aanslagen. Welke organisaties zaten achter deze aanslagen en wat waren hun beweegredenen? En was er ook terreur in Nederland?

Samengesteld door Niek van Lent

Sinds de eeuwwisseling is een toename te zien in het aantal doden door terroristische aanslagen. Na een relatief rustige periode eind jaren negentig en aan het begin van de twintigste eeuw volgen vanaf 2004 jihadistische aanslagen in onder andere Madrid, Londen, Parijs, Brussel en Nice. Een uitgebreider overzicht van deze cijfers en recente aanslagen is te zien in ons venster: Is er meer terrorisme? Uit de cijfers blijkt echter ook dat er in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw meer doden vallen door terrorisme. Terreurgroepen zoals de RAF, IRA, ETA, Rode Brigade, Action Directe en CCC teisteren Europese landen met aanslagen. Wat waren dit voor organisaties? En waar streden ze voor?

"Terreurgroepen zoals de RAF, IRA, ETA, Rode Brigade, Action Directe en CCC teisteren Europese landen met aanslagen. "

Wat was de Rote Armee Fraction?

In Duitsland is tussen 1970 en 1993 de RAF (Rote Armee Fraktion, Rode-Legerfractie) verantwoordelijk voor veel terreur. Deze beweging wordt ook wel de Baader-Meinhof Gruppe genoemd, vernoemd naar de twee oprichters en kopstukken van de beweging Andreas Baader en Ulrike Meinhof. De groepering is een afsplitsing van studentenprotesten. Zij strijden voor meer zeggenschap op de universiteit.

De radicaliserende jongeren in deze afsplitsing – vaak marxistenHet marxisme uit kritiek op de klassenverschillen in de industriële (kapitalistische) maatschappij. Volgens Marx buit de dominante klasse (fabriekseigenaren) het proletariaat (de arbeidersklasse) uit, om zelf zo veel mogelijk winst te maken. Een revolutie van die arbeidersklasse moet hier een einde aan maken. Marxistische terroristische organisaties als RAF, Brigata Rossa en Action Direct geloven dat deze revolutie noodzakelijk is om de klassenongelijkheid te verminderen. en antikapitalistenTegen het kapitalisme. Het kapitalisme is een politiek en economisch systeem waarbij alle bedrijven in het bezit zijn van particulieren, en niet van de staat. Er wordt door bedrijven gestreefd naar een zo’n groot mogelijk winst. Arbeiders zijn in loondienst en afhankelijk van particulieren die bedrijven bezitten. Volgens het marxisme leidt dit tot een klassenverschil. Terroristische organisaties zoals RAF, Brigata Rossa en Action Directe zijn tégen dit klassenverschil, en daarom ook antikapitalistisch. – richten zich op gewelddadige protesten tegen de consumptiemaatschappijEen samenleving waarin veel mensen voortdurend nieuwe luxegoederen kopen. Consumeren is een belangrijk onderdeel van de economie om de welvaart op peil te houden. Het bedrijfsleven richt zich op het produceren van deze aantrekkelijke luxegoederen. De producten behoren niet tot de eerste levensbehoefte van mensen. en de staat. Verder is de RAF tegen het kapitalismeHet kapitalisme is een politiek en economisch systeem waarbij alle bedrijven in het bezit zijn van particulieren, en niet van de staat. Er wordt door bedrijven gestreefd naar een zo’n groot mogelijk winst. Arbeiders zijn in loondienst en afhankelijk van particulieren die bedrijven bezitten. , de Vietnamoorlog, politie en gezag, en de invloed van ex-nazi’s in naoorlogs Duitsland. De RAF is verantwoordelijk voor een reeks terroristische aanslagen waaronder moorden, ontvoeringen, bankovervallen en vliegtuigkapingen. Het doel hiervan is om een revolutie van de arbeidersklasse te ontketenen: arbeiders in loondienst moeten in opstand komen om de heersende klasse (fabriekseigenaren) omver te werpen. De revolutie moet leiden tot een maatschappij gebaseerd op gelijkheid.  

Hoe Ulrike Meinhof in aanraking komt met de radicalen Andreas Baader en Gudrun Ensslin. 

In 1972 wordt een deel van de harde kern opgepakt en tot levenslang veroordeeld. Belangrijke RAF-leden van deze eerste generatie plegen collectief zelfmoord op 18 oktober 1977 in de Stammheim-gevangenis. Na de dood van deze leden zal een tweede en derde generatie van de RAF nog jaren terroristische aanslagen plegen. Pas in 1993 besluit de RAF geen geweld tegen personen meer te gebruiken.

Deel alinea

Andreas Baader en Ulrike Meinhof.

Wat was de IRA?

De IRA (Irish Republican Army, Iers Republikeins Leger) is een belangrijke groepering geweest in de onafhankelijkheidsoorlog (1919-1921) van Ierland. Tijdens deze onafhankelijkheidsoorlog maakt de IRA gebruik van guerrillatactieken Tactieken om oorlog te voeren waarbij een klein ongeregeld leger, specifiek gerichte aanslagen pleegt, vaak omdat zij niet voldoende middelen hebben om directe oorlogen te voeren. om de onderdrukkende Britse regering te treffen. Met geweld moest het voor de Britse regering onmogelijk worden om in Ierland te regeren. Na deze onafhankelijkheidsoorlog splitst Ierland op in het onafhankelijke, katholieke Ierland in het zuiden en het – voor zo’n zestig procent protestante – Noord-Ierland dat nu nog steeds bij Groot Brittannië hoort.

Deel alinea

In de jaren zeventig, tachtig en begin jaren negentig strijdt de IRA nog voor een verenigd onafhankelijk Ierland en proberen ze dit met geweld te bewerkstelligen. Geweld tussen Noord- en Zuid-Ierland volgt over en weer. Wanneer na het zogeheten Goede Vrijdag-akkoord in 1998 het grootschalige geweld stopt, zijn er zo’n 3500 mensen overleden aan de vele vuurgevechten, bomaanslagen en executies. Ongeveer de helft van alle slachtoffers zijn burgers. De andere helft betreft Britse soldaten, politieagenten en aanhangers van beide kanten.

Politie en helikopters behoren tot het straatbeeld. 

Wat was de ETA?

ETA (Euskadi Ta Askatasuna, Baskisch Vaderland en Vrijheid) is een organisatie die streeft naar onafhankelijkheid van alle provincies in BaskenlandEen regio in Europa met vier provincies in Spanje en drie in Frankrijk. Een groot deel van de drie miljoen inwoners spreekt – naast Spaans of Frans – Baskisch. Het gebied is ongeveer half zo groot als Nederland. In Spanje hebben de Basken gedeeltelijke autonomie terwijl dit in Frankrijk nooit is erkend. . De Basken kennen van oudsher al een groot gevoel van nationalisme in hun maatschappij. Al in de twintigste eeuw streven de Basken naar een autonome staat, onafhankelijk van zowel Spanje als Frankrijk. Onder de dictatuur van Francisco Franco (1892 - 1975) worden de Basken echter onderdrukt, en wordt het bijvoorbeeld verboden om Euskera (Baskisch) te praten in het openbaar. Als reactie hierop wordt in 1952 de Baskische nationalistische partij EKIN opgericht. Zij discussiëren vreedzaam op universiteiten over een autonome staat. Pas in 1959 neemt de organisatie de naam ETA aan en voert zij een gewapende strijd.

Met terroristische aanslagen zoals bomaanslagen en ontvoeringen wil de ETA een onafhankelijk Baskenland afdwingen. 

Na de dood van Franco in 1975 wordt Spanje een democratie en neemt de onderdrukking van de Basken af. Baskenland krijgt daarnaast een eigen parlement en politiemacht. Voor veel leden van de ETA zijn deze hervormingen echter niet genoeg. Zij voeren een bloedige strijd voor volledige autonomie. De organisatie maakt vooral gebruik van bomaanslagen waardoor in totaal meer dan achthonderd mensen om het leven komen en 20.000 gewond raken. Pas in 2011 kondigt ETA een wapenstilstand af en in april 2017 leveren zij hun wapens in.

Deel alinea

Het hoofdkwartier van de Spaanse civiele wacht (een soort politie) in Barcelona ligt in puin na een bomaanslag door de ETA. 

Wat was de Brigate Rosse?

De Brigate Rosse (Rode Brigades) is een Italiaanse terreurorganisatie met vergelijkbare idealen als de RAF in Duitsland. Net als de Duitse groepering ontstaan de Rode Brigades rond 1960 uit studentenprotesten, waarvan een deel van de studenten radicaliseert. Pas in 1970 staan de geradicaliseerde studenten bekend als de Brigate Rosse. Door middel van terroristische aanslagen zoals ontvoeringen en moorden willen de Rode Brigades een revolutie van de arbeidersklasse bewerkstelligen. De beweging is daarmee tegen de democratische regering, fascismePolitiek systeem met een autoritair leider, en zonder democratie. Belangrijke kenmerken van het systeem zijn vaak nationalisme, militarisme, autoritair gezag. Vaak wordt de natie boven het individu gesteld. Het systeem is ontstaan in Italië in 1922 onder leiding van de dictator Benito Mussolini en duurde in Italië tot het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945. , kapitalisme en de NAVODe Noord-Atlantische Verdragsorganisatie is een internationaal bondgenootschap waar de Verenigde Staten, Canada en veel landen uit Europa lid van zijn. Het bondgenootschap werd opgericht in 1949 om de lidstaten te beschermen tegen eventuele agressie van de Sovjet-Unie. Inmiddels is deze doelstelling aangepast: de NAVO richt zicht meer op moderne dreigingen zoals terrorisme. : aanslagen zijn vooral gericht op politici, politie en fabrieken. De gewapende strijd wordt door de Rode Brigades gezien als zelfverdediging tegen de onderdrukking van zowel de staat als fabriekseigenaren.

Deel alinea

De 58-jarige politieman, Domenico Taverna, wordt op straat vermoord door Brigate Rosse (1979).

Op 16 maart 1978 kidnappen de Rode Brigades de politicus en oud-premier Aldo Moro. Tijdens deze kidnapping vermoorden zij vijf van Moro’s beveiligers. In ruil voor Moro wil de organisatie dat dertien van hun gevangen leden worden vrijgelaten. Nadat de Italiaanse overheid weigert aan deze eis tegemoet te komen, wordt het lichaam van Aldo Moro op 9 mei gevonden in een auto. Twee jaar later is de organisatie minder actief omdat steeds meer leden zijn opgepakt. In 1988 kondigen ze aan de gewapende strijd neer te leggen.

Pas 55 dagen na de ontvoering wordt het lichaam van Aldo Moro in een auto gevonden. 

Wat was Action Directe?

Ook in Frankrijk ontstaat een terroristische organisatie met antikapitalistische en marxistische idealen. De beweging is actief tussen 1979 en 1987 en richt zijn bomaanslagen en vuurwapenaanvallen vooral op doelen zoals zakenlui, de overheid, politie en militairen. Action Directe pleegt ongeveer tachtig bomaanslagen en vermoordt belangrijke personen zoals Georges Besse, voorzitter van autobedrijf Renault. Naast antikapitalistische aanslagen richt de beweging zijn pijlen ook een aantal keer op Joden. Zo wordt een Joods café een keer beschoten en bestookt met een granaat. De beweging is noemenswaardig maar heeft een korter levensduur dan de RAF en Rode Brigades, en kost minder mensen het leven.

Bomaanslagen tegen kapitalistische bedrijven, organisaties en ministeries. 

Deel alinea

Wat was de CCC?

Een Belgische groepering met vergelijkbare idealen als de Baader-Meinhof groep. De Cellules Communistes Combattantes (Strijdende Communistische Cellen) plegen tussen 1984 en 1985 aanslagen in België. Bij deze aanslagen raken 28 mensen gewond en komen twee brandweermannen om het leven. Net als de RAF, Action Directe en Brigate Rosse is de CCC antikapitalistisch. De groepering richt haar bomaanslagen dan ook op vijanden van het communisme: vestigingen van (Amerikaanse) bedrijven. De aanslagen worden door de organisatie steeds van tevoren aangekondigd, waardoor er weinig slachtoffers vallen. Volgens de organisatie ligt daarom de verantwoordelijkheid voor de twee omgekomen brandweerlieden niet bij henzelf. CCC kent een relatief korte levensduur omdat de leden in 1985 al worden opgepakt.

De CCC pleegt aanslagen op politieke en militaire doelen.

Deel alinea

Was er ook terrorisme in Nederland?

Ook Nederland kent een aantal terroristische aanslagen. Deze zijn niet van een vergelijkbaar formaat als de aanslagen in de hiervoor besproken landen, maar voor Nederlandse begrippen zijn het toch grootschalige gebeurtenissen. Zo is er de antiracistische terreur van RaRa en eisen Zuid-Molukkers aandacht voor de zelfstandigheid van RMS (Republik Maluku Selatan): een Zuid-Molukse staat in Indonesië.

De Molukse afscheidsbeweging

Een van de grootste aanslagen uit de recente geschiedenis van Nederland is de treinkaping bij het dorp De Punt en de gelijktijdige gijzeling van 105 leerlingen en vijf leraren in een basisschool in het dorp Bovensmilde. Het gaat om een totaal van dertien Zuid-Molukkers die aandacht eisen voor RMS.

"Bijna drie weken na het begin van de gijzelingsacties in Bovensmilde en bij De Punt, besloot de regering gewapenderhand daaraan een einde te maken."

Deel alinea

De kinderen in de school worden allemaal na vier dagen vrijgelaten, waarna alleen de leraren nog kort worden vastgehouden. De treinkaping duurt twintig dagen en eindigt na vastlopende onderhandelingen gewelddadig. De Nederlandse regering besluit hardhandig in te grijpen. Mariniers naderen op de grond het treinstel terwijl straaljagers overvliegen voor een schrikeffect. De kop van de trein, waar de kapers zich bevinden, wordt met kogels doorzeefd. De bevrijding kost acht mensen het leven, waaronder zes kapers.

Een andere terreurbeweging die in die tijd actief is in Nederland heet RaRa (Revolutionaire Anti-Racistische Actie). De beweging bestaat uit krakers, is antiracistisch, tegen het Nederlandse vreemdelingenbeleid en fel tegen de apartheid in Zuid-Afrika. Omdat de handelsvereniging SHV – eigenaar van onder andere de Makro – ook handel bedrijft in Zuid-Afrika richt RaRa zijn terreur op Makro-vestigingen. Ze steken vier verschillende vestigingen in brand. Ook Shell is meerdere malen slachtoffer van aanslagen van RaRa, omdat het bedrijf olieraffinaderijen in Zuid-Afrika heeft. Volgens RaRa hebben zij nooit gericht geweld tegen personen gebruikt. Uiteindelijk blijkt het een succesvolle methode: SHV trekt zich terug uit Zuid-Afrika. Tot op de dag van vandaag is het niet duidelijk wie er allemaal lid waren van RaRa en hoe groot de organisatie was. 

Vanuit een oerwoud in Venezuela vertelt prominent lid van RaRa, René Roemersma, over de organisatie. De hele aflevering zien? Kijk op anderetijden.nl.

Conclusie

Deze terreurgroepen veroorzaken bij elkaar genomen veel leed in West-Europa: er vallen in die jaren vaak meer doden dan nu. Linkse groepen met marxistische en antikapitalistische ideologieën als de RAF, Rode Brigades en Action Directe zijn tegenwoordig grotendeels verdwenen. Linkse terreuraanslagen met veel doden komen nauwelijks meer voor, daarentegen is er meer religieus terrorisme: veel terreur in West-Europa is gerelateerd aan jihadisme.

Deel dit venster