Hoeveel uur per week werken is ideaal?

8 minuten leestijd

© ANP

Hoeveel uur per week werken is ideaal?

Werk

Je leest nu

Hoeveel uur per week werken is ideaal?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 25
  • 13806

Acht uur werken, acht uur vrije tijd en acht uur nachtrust. Deze formule vormde ooit de basis van de standaard werkweek. Inmiddels is het al lang niet meer de enige optie. Een vierdaagse werkweek, parttime werken, of gewoon zelf je uren indelen: het kan allemaal. Maar hoeveel uur per week werken is nu echt ideaal?

Samengesteld door Marieke den Exter

Hoeveel uur werkten mensen vroeger?

Voordat vijf dagen per week werken de standaard wordt, gaat de gemiddelde werknemer nog zes dagen naar zijn werk. Dit is de norm aan het begin van de twintigste eeuw. De zevende dag is – vanzelfsprekend in die tijd – bestemd om naar de kerk te gaan. Doordeweeks wordt iedere dag acht en een half uur gewerkt en op zaterdag van acht uur ’s ochtends tot een uur na de middag. Door het opkomende socialismeHet socialisme is tegenwoordig vooral een verzamelterm voor ideologieën of politieke stromingen die de (economische) gelijkheid van iedereen voorop stellen, streven naar geen of kleine klassenverschillen en daarbij een sterke rol zien weggelegd voor de staat. en de arbeidersbewegingVolksbeweging waarbij arbeiders streven naar beter loon en betere werkomstandigheden. Inmiddels verenigen arbeiders zich grotendeels in vakbonden. komt er wel steeds meer verzet tegen deze 48-urige werkweek. In navolging van de Verenigde Staten, waar een soortgelijke wet in 1954 al wordt ingevoerd, gaat ook de Nederlandse regering overstag. Kabinet-De Quay stemt op 23 december 1960 in met de vijfdaagse werkweek. Fabriekswerkers en kantoorpersoneel bouwen geleidelijk af naar een werkweek van veertig uur. Ambtenaren en onderwijzers moeten nog wel iedere zaterdag op hun werk verschijnen, tot enkele jaren later.

Volgens dit spottende animatiefilmpje is de vijfdaagse werkweek het startsein van toenemende luiheid onder werknemers.

Deel alinea

Is veertig uur werken ideaal?

Dankzij deze ontwikkelingen krijgen werknemers ineens zeeën van tijd. De vrije zaterdag betekent voor velen dat het weekend ineens gebruikt kan worden om meerdaagse uitstapjes te maken. De recreatie in Nederland stijgt aanzienlijk. De zaterdag wordt ook gebruikt om te winkelen, met de auto op pad te gaan of klusjes rond het huis te doen. Door de stijgende welvaart hebben werknemers ook steeds meer te besteden. Hierin ligt ook het voordeel voor de werkgevers: meer vrije tijd betekent meer tijd om te consumeren. Autofabrikant Henry Ford redeneert dat zijn werknemers pas een auto zullen kopen op het moment dat zij ook tijd hebben om er gebruik van te maken.

In het journaal wordt teruggeblikt op vijftig jaar lang een vijfdaagse werkweek.

Hoewel deze kortere werktijden en betere werkomstandigheden een hele verbetering blijken voor de werknemer, ontstaat er in de loop der jaren ook steeds meer kritiek op de veertigurige werkweek.  Dolly Parton zingt in 1980:

Deel alinea
"Workin' 9 to 5, what a way to make a livin' – Barely gettin' by, it's all takin' and no givin'"

Dolly Parton

Volgens Dolly zou een 9-tot-5-baan niet ideaal zijn, omdat alleen de baas profiteert en niet de werknemer. Wanneer in de jaren zeventig en tachtig de werkloosheid enorme proporties aanneemt, groeit de vraag naar een nog kortere werkweek.

In 1978 bezetten ongeveer honderd vertegenwoordigers het ministerie van Sociale Zaken in Den Haag.

Waarom wordt arbeidstijdverkorting ingevoerd?

Om meer mensen aan het werk te krijgen moet het aantal beschikbare arbeidsuren beter worden verdeeld. Vakbonden stellen de 36-urige werkweek voor. Daarmee kunnen de werkzoekenden – op de hoogste piek in 1983 639.000 mensen – de overige uren invullen. In het Akkoord van Wassenaar gaat de FNVFNV staat voor Federatie Nederlandse Vakbondbeweging. De werknemersvereniging is opgericht in 1976 en ondersteunt werknemers bij kwesties rond werk en inkomen. De FNV bestaat uit verschillende bonden die een bepaalde branche vertegenwoordigen, zoals het onderwijs of de journalistiek. akkoord met arbeidstijdverkorting ten koste van een loonmatiging. Dit akkoord uit 1982 wordt gezien als de oorsprong van het poldermodelHet poldermodel is een term die gebruikt wordt om de Nederlandse overlegcultuur te omschrijven. De overheid, bedrijven en belangenorganisaties proberen door middel van overleg en onderhandeling een compromis te sluiten. . Dankzij onderhandelen en compromissen wordt er een uitkomst gevonden. Het grote voordeel van de loonmatiging is het afnemen van de werkloosheid en lagere overheidsuitgaven. Maar er is ook kritiek: loonmatiging zou leiden tot een lagere koopkracht en minder innovatie.

De oorsprong van het poldermodel: het Akkoord van Wassenaar toont dat er met goed onderhandelen wel dergelijk tot een goed compromis gekomen kan worden.

Deel alinea

Minder uur of minder dagen?

De werkweek van 36 uur komt ook steeds vaker voor, zowel bij de overheid als in het bedrijfsleven. 36 uur werken biedt, naast de extra vrije tijd, ook meer mogelijkheden om flexibel het aantal uren over de week te verdelen. Werknemers kunnen in overleg met hun baas kiezen voor een indeling die past bij hun persoonlijke voorkeur. Er zijn verschillende opties:

  • Vier dagen lang negen uur werken.
  • Vijf dagen acht uur werken, met daarbij een vrij dagdeel.
  • Een om-en-om rooster waarbij de ene werkweek vijf dagen gewerkt wordt en de andere werkweek vier.
  • Vijf dagen lang 7.2 uur werken.

Vanaf de jaren negentig pleit de FNV voor een vierdaagse werkweek. Een van de grote voordelen van dit systeem is dat het aantal files zou afnemen omdat mensen minder de weg op hoeven. De vrije dag kan gebruikt worden om boodschappen te doen of bijvoorbeeld een afspraak bij de tandarts te maken.

In 1990 worden de voor- en nadelen van de vierdaagse werkweek tegen elkaar afgewogen.

In plaats van een dag minder werken kan ook gekozen worden voor kortere werkdagen. In Zweden wordt al geëxperimenteerd met werkdagen van zes uur. In een verpleeghuis in de gemeente Göteborg start in 2014 een proef waarbij verzorgers twee uur minder werken per dag, maar wel betaald worden voor acht uur. Zij zouden gelukkiger, gezonder en productiever zijn en een betere balans kunnen vinden tussen werk en gezin.

Deel alinea

Audiofragment

Pleidooi voor de driedaagse werkweek
TROS - Nieuwsshow, 28 juni 2014

Begin 2017 wordt de proef afgebroken. Dankzij de kortere werkweek zijn de werknemers in het verpleeghuis minder gestrest, minder vaak ziek, productiever en over het algemeen gelukkiger. Ook de bejaarden hebben baat bij de proef: het aantal sociale activiteiten neemt enorm toe en er wordt uitgebreid gezongen, gewandeld en gegymd in het verpleeghuis. Toch wordt de proef als mislukking beschouwd. Reden: het is te duur. Aan gelukkige werknemers hangt een prijskaartje.

Linda vult zelf haar rooster in. Hierdoor kan zij werk en privé beter combineren. 

Waarom kiezen Nederlanders voor parttime werken?

Het is natuurlijk ook mogelijk in deeltijd te werken, iets dat in Nederland veel voorkomt. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek werkt bijna de helft van alle Nederlanders tussen de 15 en 64 jaar parttime, ofwel minder dan 35 uur per week. Daarmee verschilt ons land enorm van andere EU-landen, waar gemiddeld een op de vijf mensen een deeltijdbaan heeft. Ook Duitsland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk zitten boven het gemiddelde. Vooral onder Nederlandse vrouwen is het aandeel parttimers groot. Maar liefst 75 procent van hen heeft een deeltijdbaan. Overigens groeit het aantal mannen in een deeltijdfunctie wel. Jonge vaders willen steeds vaker een vrije dag om voor de kinderen te zorgen. Een van de redenen waarom Nederlandse kinderen zo gelukkig zijn, is het feit dat veel van hen parttime werkende ouders hebben.

Deel alinea

Veel vrouwen kiezen ervoor om minder te gaan werken wanneer zij kinderen krijgen. Ook dat heeft voor- en nadelen. Hoewel vrouwen gemiddeld gezien hoger opgeleid zijn, belanden zij minder vaak in topfuncties. Dit zou kunnen komen omdat zij, na het krijgen van kinderen, vaker in deeltijd gaan werken. Maar ook mannen nemen vaker de zorg voor het gezin op zich. Voor de thuisblijvende ouder blijkt het krijgen van een kind vaak wel een onderbreking van de carrière. Financieel gezien is voltijd blijven werken op de korte termijn ook niet zo'n aantrekkelijke optie: de kosten van de kinderopvang drukken zwaar op de financiën van jonge ouders. Parttime werken is daarom ook vaak een kwestie van rekenwerk aan de keukentafel.

“Ik denk niet een man vaak gevraagd wordt van: ‘Goh, je hebt kinderen. Hoe regel je dat?’ Ik heb de vraag talloze keren gehad.”

Is een flexibele werkweek de oplossing?

Sommige bedrijven laten hun werknemers zelfs helemaal vrij in het indelen van hun werkuren en -dagen. Bij Netflix worden werknemers niet gecontroleerd op het aantal uren dat zij werken. Ook mogen zij een onbeperkt aantal vakantiedagen opnemen – mits zij dat verantwoord doen. Want: als je veel vrijheid krijgt, moet je daar wel goed mee omgaan.

Deel alinea

De werkzaamheden van zzp'ers zijn regelmatig niet plaats- of tijdgebonden. Zij werken vaak in openbare locaties, zoals hier in een verzamelgebouw in Amsterdam.

Zonder baas is het vanzelfsprekend dat je zelf je uren bepaalt. Zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) zijn vaak niet gebonden aan een werkplek of vaste tijdsindeling. Bij deze eenmansbedrijfjes is het aantal arbeidsuren bovendien vaak afhankelijk van de opdrachten die ze hebben. Daardoor zal er de ene week meer gewerkt worden dan de andere. Die flexibiliteit klinkt lekker, maar brengt ook onzekerheid met zich mee. Wisselende uren en een onzeker inkomen zijn niet voor iedereen weggelegd.

Steeds meer banen worden flexibel, maar dat brengt ook onzekerheid met zich mee. Hele uitzending zien? Kijk op npo.nl.

Wat wil de politiek met de werkweek?

De politieke partijen in ons land hebben ook verschillende ideeën over wat de ideale werkweek is. Het CDA pleit in 2006 voor een terugkeer naar de veertigurige werkweek om de kosten van de vergrijzing te drukken. Ook D66 stemt hiermee in, hoewel deze partij met name Nederland “werkend uit de crisis” wil halen, aldus Kamerlid Wouter Koolmees. De Partij van de Arbeid wil juist overstappen naar de vierdaagse werkweek. Daarmee houden werknemers meer tijd over voor andere zaken. Het salaris voor een werkweek van 36 uur zou genoeg moeten zijn om goed van te leven. Volgens het meest recente partijprogramma van de VVD moet er juist gekeken worden naar de behoeftes van de werknemers. Als zij voltijd willen werken moet dat mogelijk zijn, maar dat geldt ook voor deeltijdwerken.

Deel alinea

© ANP

De FNV pleit voor minder onzekere banen, zoals banen met tijdelijke contracten, uitzendcontracten, oproep- en nul-urencontracten.

Hoe ziet de ideale werkweek er nu en in de toekomst uit?

Welke van deze opties is de beste? Eigenlijk is dat niet te zeggen. De ideale werkweek en een ideaal aantal werkuren is voor iedereen verschillend. Het soort functie, het vakgebied en persoonlijke omstandigheden en behoeftes bepalen wat het beste past bij een individu. Wel zien we dat de werkweek steeds flexibeler wordt. In de toekomst kan de gemiddelde werkweek er weer totaal anders uitzien. Door automatisering en robotisering neemt het aantal beschikbare banen af. Wie weet zal de werkweek dan bestaan uit een enkele dag per week werken, terwijl robots de rest doen.

Door de toenemende automatisering en robotisering neemt het aantal banen af. Hoeven we dan nog wel te werken? Hele uitzending zien? Kijk op npo.nl.

Deel alinea

In het kort:

  • In 1960 wordt de vijfdaagse werkweek ingevoerd. Voor die tijd was een werkweek van zes dagen normaal. Dankzij de vrije zaterdag hebben werknemers veel meer tijd voor recreatie, het huishouden en consumeren.

  • In de tweede helft van de twintigste eeuw komt een werkweek van 36 uur steeds vaker voor. Werknemers kunnen vaak zelf bepalen of zij minder dagen of minder uur per dag werken.

  • In Nederland werkt momenteel bijna de helft van de werknemers in deeltijd. Voor vrouwen is dit cijfer 75 procent.

  • Sommige bedrijven bieden werknemers vrijheid en flexibiliteit in het bepalen van werkuren. Ook zzp’ers kunnen zelf hun uren indelen. Deze flexibiliteit biedt echter wel meer onzekerheid.

  • De ideale werkweek is per individu en situatie verschillend. Wel is de verwachting dat we steeds minder gaan werken, vanwege automatisering en robotisering.

Deel dit venster