Wat is autisme?

10 minuten leestijd

© ANP

Wat is autisme?

Gezondheid

Je leest nu

Wat is autisme?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 115
  • 64078
Bekijk de collectie Gezondheid28 verhalen

Autisme is een beperking met vele gezichten: zowel mensen met een zeer hoog IQ als mensen met een heel laag IQ kunnen de diagnose krijgen. De hersenen van iemand met autisme verwerken de stroom aan informatie, die gedurende de dag binnenkomt, op een andere manier. Dat leidt tot overprikkeling van de zintuigen. Wat zijn kenmerken van autistische stoornissen? Is autisme erfelijk? En is het een ‘mannending’?

Samengesteld door Saskia Wayenberg

Wat is Autisme Spectrum Syndroom (ASS)?

Een autistische stoornis is niet te zien aan de buitenkant, waardoor de beperking voor de buitenwereld vaak lastig te begrijpen is. Mensen zien autisme vaak als het vertonen van ‘bepaald vreemd gedrag’. Dat is in feite onmogelijk: geen enkele vorm van gedrag doet zich exclusief voor bij mensen met een autistische stoornis.

Autisme gaat niet om vreemd gedrag maar om ‘normaal’ menselijk gedrag in extreme mate.

Deel alinea

Hoewel mensen met autisme eerlijk, recht door zee, perfectionistisch en harde werkers kunnen zijn, hebben zij vaak moeite met het houden van overzicht en vinden ze plannen lastig. Ook het maken en onderhouden van sociale contacten gaat moeizaam. Autistische mensen verdiepen zich daarom het liefst in een beperkt aantal interesses.

Audiofragment

De kernproblemen van autisme
NTR - Hoe? Zo!, 6 nov 2013

De afgelopen vijftien jaar is er steeds meer bekend geworden over autistische stoornissen en er wordt nog veel onderzoek gedaan. Bekend is dat autisme een stoornis in de hersenen betreft, en mensen met autisme de stroom aan informatie die gedurende de dag binnenkomt op een andere manier verwerken. Bij mensen zonder autisme wordt alle informatie die gedurende de dag via de zintuigen binnenkomt automatisch gefilterd. Alleen wat op dat moment relevant en bruikbaar is, wordt door het filter gelaten. Bij iemand met autisme gebeurt dat niet, wat leidt tot overprikkeling van de zintuigen. In de hersenen ontstaat een grote chaos die vervolgens verwerkt moet worden. Bij mensen met autisme komt bepaalde informatie daarom later binnen (een tragere informatieverwerking) of kan verkeerd geïnterpreteerd worden.

© ANP

In deze opstelling hangen beeldschermen en hoofdtelefoons, die de chaos, overprikkeling en alle details weergeven waarmee mensen met autisme dagelijks te maken hebben (2008).

Gezien ons brein uit miljarden hersencellen bestaat die onderling allerlei verbindingen maken, is het een ingewikkelde zoektocht om uit te vinden hoe de hersenen van iemand met autisme de stroom aan informatie precies ‘anders’ verwerken.

Hoogleraar psychiatrie Robert Schoevers vertelt over de verstoorde communicatie bij mensen met autisme. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl

In 2015 ontdekken wetenschappers van Harvard en MIT een verband tussen autistisch gedrag en een verminderde activiteit van een heel belangrijke neurotransmitterEen neuron stuurt een elektrische prikkel (een boodschap) naar een andere neuron. in het brein. Dit type neurotransmitter zorgt normaal gesproken voor de overdracht van de signalen (boodschappen), waardoor het brein kan communiceren met de andere organen in het lichaam. Bij mensen met autisme wordt dit proces verstoord.

Bij onderzoeken naar de informatieverwerking bij autisme wordt veel gebruik gemaakt van muizen omdat zij hun hersenen tijdens het leren op dezelfde manier gebruiken als mensen. Tijdens deze proeven vinden er allerlei plotselinge veranderingen plaats, iets waar mensen met autisme over het algemeen vaker moeite mee hebben. Bij de muizen wordt gekeken naar welke verandering er precies plaatsvindt in de hersenen en dit wordt vertaald naar het menselijke brein.

In het laboratorium van hersenonderzoeker Chantal Kemner blijkt dat autistem meer oog voor detail hebben omdat elke prikkel evenveel aandacht krijgt: dat zorgt voor meer sociale problemen. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Wat zijn kenmerken van een autistische stoornis?

Autisme is aangeboren en ruim één procent van de Nederlanders heeft een vorm van deze stoornis. Twintig procent van hen heeft een dubbele diagnose. Zij hebben naast autisme nog een andere verstandelijke beperking. Iedere vorm van autisme blijft vaak het hele leven een grote rol spelen, en per persoon verschilt op welke manier en in welke mate dat is.

Aaltje van Zweden, moeder van Benjamin, vertelt hoe ze opmerkte dat haar zoon weleens een autistische stoornis kon hebben. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Als gevolg van de enorme hoeveelheid prikkels die mensen met autisme binnenkrijgen, zijn er een aantal kenmerken die in de meeste gevallen zichtbaar zijn. Deze kenmerken doen zich voor op de volgende gebieden: sociale interactiede manier waarop mensen en groepen op elkaar reageren, handelen en elkaar proberen te beïnvloeden. , het kunnen verplaatsen in de ander, planning en organisatie, taal en een beperkt gedragsrepertoirehet gedragsrepertoire is het geheel aan handelingen en vaardigheden in de omgang met andere mensen. Een uitgebreid gedragsrepertoire kan erg handig zijn op school, op het werk en in het privéleven. Het gedragsrepertoire bestaat uit onder andere: belangstelling tonen, luisteren, vertellen, mopperen, verwijten maken, beminnen, enzovoorts. . Vaak ligt het zwaartepunt van de problemen op één of twee van deze gebieden. Maar ook hiervoor geldt, iedere persoon met autisme is anders.

Psychiater en autisme-deskundige Bram Sizoo vertelt over mensen met autisme en het hebben van empathie. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

De beperkingen in de interactie zijn (vaak) zeer uiteenlopend: van mensen met autisme die zich volledig afsluiten voor contact met andere mensen, tot zij die wel spontaan contact maken maar daarbij bijzonder gedrag vertonen. Wat voor het gehele autismespectrum geldt is dat deze mensen het moeilijk vinden om, al dan niet met vreemden, een gesprek te beginnen en te onderhouden. Daarbij komt kijken dat ze vaak een verstoorde communicatie hebben. Praten gaat dan prima maar door een taalachterstand schieten ze tekort in hun taalgebruik.

David vertelt over zijn passie voor tekenen tijdens de Autismeweek (1 tot 8 april).

Bij mensen met autisme is vaak stereotiep gedrag te zien. Ze vertonen dit gedrag om zoveel mogelijk bescherming te creëren tegen de vele prikkels die ze binnenkrijgen. Ze klampen zich daarom vast aan bepaalde gewoonten, patronen, handelingen en bovenal: vaste routines. Paniek ontstaat wanneer een vaste routine onderbroken wordt door een plotselinge verandering. Het stereotiep gedrag kan zich daarnaast uiten in het constant herhalen van bepaalde bewegingen. Bekend is het zogenaamde ‘fladderen’ met de handen.

© ANP

Een planbord voor kinderen met autisme wordt tentoongesteld als onderdeel van het project Design Cares tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven (2012).

Komt autisme alleen voor bij kinderen?

Tegenwoordig denken we vaak dat autisme meer voorkomt dan vroeger. In iedere klas zou wel een kind met autisme te zitten. Autisme lijkt daardoor op een ‘modeverschijnsel’ maar dat is het zeker niet. Het leven is nu steeds complexer en hectischer in vergelijking met vroeger. Dit komt mede door de overload aan informatie. Mensen met autisme verwerken deze informatiestroom op een andere manier waardoor we de stoornis tegenwoordig sneller en eerder opmerken.

Sigrid Landman vertelt over de pesterijen die plaatsvonden in haar jeugd. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl

Daar komt bij dat wetenschappers tot de jaren 70 autisme nog niet zien als een aangeboren hersenontwikkelingsstoornis, maar als het gevolg van een harteloze moeder. Deze vrouwen zouden “ijskastmoeders” zijn. Bovendien krijgen veel kinderen in die tijd nog de verkeerde diagnose. Ze zouden doof, schizofreen of simpelweg een hopeloos geval zijn. Artsen stellen autisme vooral vast bij kinderen die al een geestelijke achterstand hebben. Daar komt later verandering in: autisme blijkt ook voor te komen bij kinderen met een normale of zéér hoge intelligentie.

Deel alinea

De Amerikaanse kinderpsycholoog Bruno Bettelheim ziet zogenaamde "ijskastmoeders" als de veroorzakers van autisme.

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

In de loop der jaren ontstaat er meer twijfel of autisme een levenslange en onveranderlijke beperking is. Het stellen van een nieuwe diagnose na de puberteit is ontzettend belangrijk maar wordt lang niet altijd gedaan. Autisme-onderzoeker Jan Buitelaar (hoogleraar aan de Radboud Universiteit) stelt dat de puberteit, en het brein dat in volle ontwikkeling is, de symptomen van autisme kunnen verergeren én verkleinen. Dit laatste komt vaker voor als het kind een hoog IQ heeft.

Dit betekent niet dat autisme alleen voorkomt bij kinderen. Integendeel, autisme wordt voor negentig procent erfelijk bepaald en wordt dus via genen van ouder op kind doorgegeven. Het komt vaak voor dat een ouder van een kind met een autistische stoornis veel overeenkomsten ziet met zijn eigen jeugd zoals de sociale onhandigheid en een vertraagde taalontwikkeling. Hoewel het erg veel moeite en energie kost, heeft diegene in de loop der jaren geleerd om zich ‘normaal’ te gedragen en bijzonder gedrag te camoufleren.

"Autisme gaat niet om vreemd gedrag maar om ‘normaal’ menselijk gedrag in extreme mate."

Is autisme erfelijk?

Omdat autisme voor negentig procent erfelijk is bepaald, wordt er veel onderzoek gedaan naar de genen die de kansen op een autistische stoornis kunnen verhogen. Bekend is dat zussen en broers van kinderen met autisme maar liefst twintig tot zestig keer zoveel kans op een autistische stoornis hebben.

Deel alinea

Audiofragment

Is autisme genetisch bepaald?
NTR - Hoe? Zo!, 6 nov 2013

Omgevingsfactoren zoals bijvoorbeeld luchtvervuiling of een zeer strenge opvoeding spelen geen rol bij de ontwikkeling van een autistische stoornis. Verwaarloosde kinderen kunnen wel tekenen vertonen die overeenkomen met de symptomen van autisme, maar deze verdwijnen vaak langzaam wanneer zij in een stabiele situatie verder opgroeien. 

Geraldine Kemper ontmoet in het teken van de landelijke Autismeweek (1 tot en met 8 april) Rianne Frings. Ze is autistisch en dol op autorijden. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.


De behandeling van autisme is maatwerk. Er bestaan geen medicijnen om autisme te genezen, maar een juiste behandeling kan er wel voor zorgen dat mensen met autisme kunnen werken en relaties met anderen kunnen aangaan. Om de meeste successen te kunnen boeken moet er zo vroeg mogelijk met een behandeling gestart worden waardoor ze leren ermee om te gaan in het dagelijks leven. Medicijnen kunnen wel ingezet worden als er sprake is van bijkomende angsten, depressies, dwangmatig gedrag en zelfbeschadiging.

Heb jij hulp nodig? Of maak jij je zorgen over iemand in je omgeving? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met MIND Korrelatie via 0900 1450 (doordeweeks van 09:00 – 18:00) of kijk op mindkorrelatie.nl voor de mogelijkheid om te chatten, e-mailen of WhatsAppen met een hulpverlener.

Is autisme een 'mannending'?

Uit onderzoeken blijkt dat autistische stoornissen vier keer zo vaak voorkomen bij mannen als bij vrouwen. Om die reden wordt autisme soms ook wel een ‘mannending’ genoemd.

"Van vrouwen wordt verwacht dat ze socialer zijn, meer begrip tonen en meer empathie hebben. Dat is niet vanzelfsprekend."

Toch wordt dit aantal door veel onderzoekers en wetenschappers in twijfel getrokken. Het vrouwelijke brein is van nature beter in staat te compenseren, camoufleren, plannen, organiseren en vrouwen zijn sociaal vaak beter ontwikkeld. Dit kan ervoor zorgen dat een autistische stoornis onopgemerkt blijft bij meisjes en vrouwen, terwijl zij constant aan het vechten zijn tegen de chaos in hun hoofd.

Deel alinea

Audiofragment

Bij meisjes wordt autisme minder vaak herkend
Avro - Radio Een Vandaag, 27 aug 2014

Sinds 17 mei 2013 zijn de diagnoses PDD-NOS, Asperger en Klassiek Autisme samengevoegd onder de naam ASS (autismespectrumstoornis). Binnen dit spectrum is een grote diversiteit te zien in de manier waarop de beperking zich uit. Van mensen die nauwelijks contact kunnen maken met anderen tot zij die juist wel sociaal proberen te zijn. En van mensen die hun hele leven begeleid zullen wonen en zij die zich zelfstandig kunnen redden. Echter geeft de nieuwe term beter aan dat de verschillende autistische stoornissen in de kern wel veel op elkaar lijken. Het spectrum varieert van milde tot ernstige vormen van autistische stoornissen.

Meer docu's op 2Doc

Wil je meer achtergrond in beeld zien over autisme? Bekijk dan de website van 2Doc

Audiofragment

De nieuwe diagnostiek
NTR - Hoe? Zo!, 6 nov 2013

In het kort

  • Autisme is aangeboren en ruim één procent van de Nederlanders heeft een vorm van deze stoornis. Twintig procent van hen heeft een dubbele diagnose. Zij hebben naast autisme nog een andere verstandelijke beperking.

  • Bij mensen met autisme wordt de stroom aan informatie door de hersenen op een andere manier verwerkt. De informatie wordt niet gefilterd, wat leidt tot overprikkeling van de zintuigen.

  • Kenmerken van een autistische stoornis doen zich voor op de volgende gebieden: sociale interactie, het kunnen verplaatsen in de ander, planning en organisatie, taal en een beperkt gedragsrepertoire.

  • Vroeger werd autisme vooral vastgesteld bij kinderen die al een verstandelijke beperking hadden, maar later werd autisme ook herkend bij kinderen met een (zéér) hoge intelligentie. Veel mensen krijgen op latere leeftijd nog de diagnose autisme nadat de stoornis bij hun kinderen is vastgesteld. Autisme is namelijk voor negentig procent erfelijk bepaald.

  • Autistische stoornissen komen vier keer zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Wetenschappers trekken dit in twijfel: autisme is volgens hen minder goed herkenbaar bij meisjes.

Deel dit venster