Sinds wanneer kunnen vrouwen voetballen?

10 minuten leestijd

© ANP

Sinds wanneer kunnen vrouwen voetballen?

Sport

Je leest nu

Sinds wanneer kunnen vrouwen voetballen?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 62
  • 17235
Bekijk de collectie Sportgeschiedenis12 verhalen

Met de winst van de OranjeLeeuwinnen op het EK in eigen land en het zilver bij het WK in Frankrijk is het vrouwenvoetbal definitief doorgebroken. Meisjes kunnen eindelijk dromen van een carrière bij het Nederlands elftal of in het buitenland bij Bayern München of Arsenal. Dat was lang anders. Hoe is de bloei ontstaan?

Samengesteld door Steven van der Gaag

De kroon op een prachtig EK: Nederland is in eigen huis Europees kampioen. De finale tegen Denemarken wordt met 4-2 gewonnen. 

Al aan het begin van het Europees Kampioenschap voetbal in Nederland is het vertrouwen er. "We horen er nu echt bij," zegt Sarina Wiegman, bondscoach van het Nederlands vrouwenelftal, aan de vooravond van het EK. De OranjeLeeuwinnen, zoals de beste voetbalsters van Nederland worden genoemd, zijn door de kledingsponsor in een nieuwe outfit gestoken met als subtiel detail geen leeuw maar een leeuwin op de borst.

thumbnail
Een leeuwin op de borst

Het Nederlands vrouwenelftal speelt op het EK in eigen land voor het eerst met een eigen embleem op de borst. Geen leeuw maar een leeuwin.

OranjeLeeuwin, dat had Sarina Wiegman zelf ook wel willen zijn. Maar zij voetbalt in een tijd - de jaren negentig - dat vrouwenvoetbal er nog altijd maar een beetje bij hangt in Zeist. Haar generatie moest het doen met de afdankertjes van de mannen.

Wanneer voetballen vrouwen voor het eerst?

Stel je voor dat de voetbalbond een Sparta vrouwenteam in 1896 toestemming had gegeven voor een wedstrijd tegen Engelse vrouwen. En de vrouwen vanaf dat moment dezelfde kansen en mogelijkheden had geboden als de mannen. Op welk niveau had het vrouwenvoetbal in Nederland dan nu wel niet gestaan?

De Nederlandse voetbalbond verbiedt het duel en smijt daarmee de kleedkamerdeur dicht in het gezicht van de voetballende vrouwen. "Waarom zou de vrouw zich moedwillig verlelijken," is de teneur bij journalisten. De vrouw mocht zich voor voetbal interesseren - dat wel - maar alleen ter morele ondersteuning van de voetballende man. Pas in 1971 gaat de deur in Nederland voorzichtig op een kier omdat de UEFA vindt dat de nationale bonden het vrouwenvoetbal onder hun hoede moeten nemen.

Deel alinea
"Waarom zouden vrouwen zich moedwillig verlelijken?"

Waarom komt het damesvoetbal niet van de grond?

In de tussenliggende decennia ondernemen vrouwen talloze pogingen om het veld te betreden. Vooral na beide wereldoorlogen volgt er een emancipatiegolf omdat met de mannen aan het front blijkt dat vrouwen tot meer in staat zijn dan mooi en elegant zijn. In Oostzaan verenigen de vrouwen zich in 1924 in de Oostzaanse voetbalvereniging, en in de jaren dertig ziet de Eerste Amsterdamse Dames Voetbal Vereniging het licht. De Telegraaf verzucht: “Het schijnt te behoren bij de moderne tijd en de man dient zich er bij neer te moeten leggen.” 

Dat doet de man niet, maar de vrouw laat zich ook niet weerhouden. Na de Tweede Wereldoorlog wordt het serieus als meerdere clubs als paddenstoelen uit de grond schieten. Een daarvan is HerBiDo uit Utrecht, een afkorting van de verenigingen Hercules, Bilthoven en DOS. Bij de oprichtingsvergadering melden zich direct zestig vrouwen als lid. 

Deel alinea

Audiofragment

Oprichtingsvergadering damesvoetbalclub Herbido
Dingen van de Dag - 14 jan 1955 (3.02 min)

Wanneer spelen Oranjevrouwen hun eerste interland?

De clubs verenigen zich in de Algemene Nederlandse Damesvoetbal Voetbalbond (ANDVB) en een selectie speelt in 1956 de eerste officieuze interland tegen West-Duitsland in Essen. 

Commentator Philip Bloemendal: “Vooral juffrouw Beckman had een uitstekend figuur, ehhhh … sloeg.”

Beelden van de volle tribunes tonen veel lachende mannen. Voetballende vrouwen zijn een attractie, koddig om te zien. Maar de KNVB kan de actie van de vrouwen om een eigen voetbalbond op te richten totaal niet waarderen. Clubs die velden beschikbaar stellen aan de vrouwen krijgen een boete. In het Nederland van Reve's De Avonden wordt de vrouw niet geacht zich te verpozen met gelijkgestemden, maar zich te bekommeren om het huishouden en de opvoeding van de kinderen.

Waarom mogen vrouwen niet voetballen?

Het belang van beweging wordt zeker onderkend, maar dat kan ook via huishoudgymnastiek of sporten die de gratie en elegantie van het vrouwenlichaam accentueren, zoals turnen of zwemmen.

"De voetbalsport is daarom nog zoveel ongeschikter voor de vrouw omdat het knie en enkelgewricht van nature veel zwakker is als dat van de man."

Zonder steun van de KNVB wordt het de ANDVB lastig gemaakt een competitie op te zetten. De animo ebt weg maar er is wel degelijk een zaadje geplant dat tien jaar later zal ontkiemen in Zeeland.

Welke rol spelen de Zeeuwse voetbalvrouwen?

In Kapelle wordt in 1967 de Eerste Zeeuwse Damesvoetbalvereniging opgericht. Vanuit Wageningen en zelfs Winterswijk trekken vrouwen elke week naar Zuid-Beveland. De Vara maakt een reportage in Kapelle maar de progressieve omroep vestigt vreemd genoeg extra aandacht op een voetbalster die haar kind in de kleedkamer achterlaat in de kinderwagen. En dat is dan ook nog eens in scène gezet zo blijkt in 2015 bij een terugblik van Andere Tijden.

"Het mocht niet. Ik deed het gewoon stiekem. Mijn kleren en voetbalschoenen verstopte ik bij vrienden."

Ook nu geeft de KNVB niet thuis, maar vrouwen willen voetballen, dat ziet zelfs de UEFA die de voetbalbonden in 1971 de opdracht geeft vrouwenvoetbal in hun structuur op te nemen. "Of we het nu leuk vinden of niet," zegt bondsvoorzitter Wim Meuleman.

Het aantal vrouwelijke leden stijgt in het eerste jaar direct van 5500 naar 8000. Wat erkenning niet kan doen. Maar om nu te zeggen dat de bond het vrouwenvoetbal direct innig omarmt. Zo krijgt het Nederlandse vrouwenelftal met Bert van Lingen pas in 1979 voor het eerst een gediplomeerde bondscoach. En ook de meeste clubs - uitzonderingen daargelaten - staan niet te springen. In plaats van kansen om nieuwe leden te werven, zien verenigingen vooral problemen opdoemen met aparte kleedkamers voor meisjes en overbelaste velden.

Welke rol speelt Vera Pauw?

Goed, de vrouwen mogen voetballen. Maar wat als je als meisje meer wilt dan het schoolplein en een 'echte' wedstrijd wilt spelen bij een club. Onmogelijk. Vera Pauw krijgt als dertienjarig meisje dispensatie om met de vrouwen van SV Brederodes mee te doen. "Ik was een soort mascotte," blikt ze terug op haar eerste stappen op een voetbalveld. Twaalf jaar later tekent Pauw als eerste Nederlandse vrouwelijke voetbalprof een contract bij het Italiaanse Modena.

Vera Pauw laat haar tranen de vrije loop als het Nederlands vrouwenelftal zich voor het eerst voor een eindronde heeft geplaatst: het EK 2009 in Finland.

Ze speelt 89 interlands in een tijd dat het Nederlands vrouwenelftal een rol in de marge speelt en zich nooit plaatst voor een EK of WK. Als eerste vrouw haalt ze het diploma Coach Betaald Voetbal, maar ze ziet haarzelf geen club uit de eredivisie coachen. "Zie je de reacties al voor je als ik een vedette op de bank zet en we verliezen," zegt Pauw in de talkshow Barend en Van Dorp.

Waarom moeten meisjes met jongens kunnen voetballen?

Haar missie is het vrouwenvoetbal op de kaart te zetten. Vooral dankzij amateurclubs als SC Buitenveldert, Ter Leede en Saestum die het vrouwenvoetbal  vanaf het eerste uur omarmen, ligt er een basis. Het aantal vrouwelijke leden bij de KNVB is eind jaren negentig gestaag gegroeid naar 65.000. De voetbalbond neemt vrouwenvoetbal ook eindelijk serieuzer: zo zijn er nationale jeugdteams voor talentvolle meisjes. Maar vanzelfsprekend is het nog niet zo blijkt als de talentvolle Jeanet van der Laan kampioen wordt met de jongens B1 van FC Lisse, promoveert naar de landelijke divisie en daarvoor speciaal dispensatie moet aanvragen om mee te mogen doen. Ze haalt er het landelijke nieuws mee.

'Viel het mee of tegen om tegen een meisje te spelen? Tegen.'

Vera Pauw kijkt in het item van het Jeugdjournaal goedkeurend toe hoe Jeanet zich handhaaft tussen de jongens. Het past in haar visie dat meisjes en jongens gemengd moeten voetballen, zolang het kan. "Kijk naar niveau, niet of iemand een paardenstaart draagt." De KNVB stelt Pauw in 2004 aan als bondscoach van de Oranjevrouwen. Maar daar blijft het niet bij. Van de basis tot aan de top van de piramide bemoeit ze zich met de ontwikkeling van het vrouwenvoetbal.

Wat zorgt voor een ommekeer?

Pauw is de drijvende kracht achter de eredivisie vrouwen die in 2007 van start gaat. De voetbalsters krijgen nog veelal een onkostenvergoeding, maar de trainingsintensiteit gaat omhoog. Daarvan profiteert ook het Nederlands vrouwenelftal dat in 2009 in Finland voor het eerst zal deelnemen aan een EK-eindronde.

"We hebben niet alleen de halve finale bereikt. We kunnen fulltime gaan voetballen."

De Oranjevrouwen presteren boven verwachting in Finland. Pauw timmert de achterhoede dicht met Daphne Koster als rots in de branding en gokt op een uitval via de snelle goaltjesdief Manon Melis. En met succes. Nederland bereikt de kwartfinale, houdt Frankrijk op 0-0 en als Anouk Hoogendijk de beslissende penalty scoort, staan de voetbalsters tot ieders verrassing in de halve finale. Nog belangrijker is dat het Nederlands vrouwenelftal de A-status krijgt van sportorganisatie NOC*NSF. Dat garandeert een inkomen en verklaart waarom Pauw concessies doet aan de speelwijze: "We hebben niet alleen de halve finale bereikt. We kunnen fulltime gaan voetballen."

De belangrijkste trap in de voetbalcarrière van Anouk Hoogendijk.

De NOS zendt de halve finale tegen Engeland rechtstreeks uit. 1,7 miljoen kijkers zien Nederland in de verlenging met 1-0 ten onder gaan. De successen van de Oranjevrouwen versterken niettemin een proces dat al in gang is gezet. In vijftien jaar verdubbelt het aantal vrouwelijke leden van de KNVB naar ruim 150.000 in 2016. Er voetballen inmiddels net zoveel vrouwen als dat er hockeyen.

Wat veroorzaakt de echte doorbraak?

Het EK in eigen land natuurlijk. De zomer van 2017 is van de OranjeLeeuwinnen, die na een fraaie reeks van vijf overwinningen op rij de finale behalen. Daarin verslaan ze Denemarken met 4-2 en veroveren ze de eerste titel voor de vrouwen ooit. En ook pas de tweede voor Oranje in zijn geheel, na de 'mannen van 1988'. Een ongekende prestatie voor het team van Wiegman dat met Lieke Martens ook nog eens de beste speelster van het EK in de gelederen heeft.

Ruim vijf miljoen mensen kijken de finale, waarmee de leeuwinnen zijn omarmd door het grote publiek. Natuurlijk, vanwege het bijzondere moment, maar niettemin lijkt het succes de doorbraak van het vrouwenvoetbal te hebben veroorzaakt. Wiegman daarover: "Ik hoop dat deze titel een extra boost geeft aan de ontwikkeling van het vrouwenvoetbal en onze competitie. Het niveau daarin is al omhoog gegaan, maar ik hoop dat het nu nog stabieler wordt."

© ANP

Het publiek is massaal toegestroomd voor de huldiging van de Oranjevrouwen in Utrecht. 

De huidige generatie is schatplichtig aan alle vrouwen die ondanks grote weerstand hun hart volgden. Van Lenie van der Jagt tot Daphne Koster. Zij hebben het pad geplaveid voor de snelweg waarop het Nederlandse vrouwenvoetbal doordendert. Vooral FC Twente maakt furore met een eigen voetbalacademie en vijf landstitels. De recordkampioen van Nederland schakelt in 2015 zelfs Bayern München uit in de Champions League. De wedstrijd in de volgende ronde tegen FC Barcelona trekt 14.000 toeschouwers naar de Grolsch Veste, een record. Sinds 2012 spelen ook Ajax en PSV in de eredivisie vrouwen. Feyenoord maakt plannen om toe te treden. De publieke belangstelling groeit. De NOS zendt samenvattingen uit. Dat trekt weer sponsors aan waardoor voetbalsters ook in Nederland full-prof kunnen worden.

Nu gaan de beste spelers naar de Europese topploegen in Duitsland, Zweden, Frankrijk en sinds enkele jaren ook Engeland. Zij kunnen inmiddels leven van hun sport en laten hun zaken behartigen door een spelersmakelaar. International Sherida Spitse is in 2014 de eerste Nederlandse voetbalster waar een transfersom voor wordt betaald. Naar verluidt betaalt het Noorse Lillestrom SK 25.000 euro aan FC Twente Vrouwen. Sterspeelster Lieke Martens -in 2017 verkozen tot beste speelster ter wereld- zou bij haar nieuwe club Barcelona meer dan 100.000 euro verdienen.

Wat betekent de doorbraak?

Anouk Hoogendijk zei het ooit treffend: "Als meisje wilde ik bij Ajax spelen tot ik doorkreeg dat het helemaal niet kon." Nu kan dat wel. Meisjes dromen van Ajax, Bayern München of een EK met het Nederlands vrouwenelftal. Boven hun bed hangt een poster van Lieke Martens. Ze dragen een shirtje met haar naam op de rug. En dankzij die droom zal de vijver met talenten alleen maar groter worden. De toplanden rijden nog vooruit, maar Nederland zit in een fonkelnieuwe bolide, plankgas in de achtervolging. Aan de vooravond van het WK in Frankrijk in 2019 kondigt de KNVB aan dat jongens en meisjes onder elf jaar in gemengde teams gaan voetballen. Hiermee wil het de ontwikkeling van nieuw vrouwelijk voetbaltalent stimuleren. Ook gaat de bond de commerciële vergoeding voor de OranjeLeeuwinnen in vier jaar optrekken naar het niveau van de mannen.

Op het WK in Frankrijk in 2019 weten de OranjeLeeuwinnen zelfs de finale te bereiken. Ruim 5,5 miljoen Nederlanders zien een strijdlustig Oranje uiteindelijk verliezen. De torenhoge favoriet; het team van de Verenigde Staten is nog een maat te groot. Maar ondanks het verlies, overheerst de trots over de prestatie. De voetbalsters en hun coach beseffen dat het Nederlands vrouwenvoetbal in korte tijd de wereldtop heeft weten te bereiken en zijn zich bewust van de strijd die daaraan vooraf ging. Dat blijkt ook uit de tweet van OranjeLeeuwin Merel van Dongen. Sinds het EK en het WK weet het publiek dat vrouwen niet alleen mogen, maar ook kùnnen voetballen. In 2020 kunnen zij dit opnieuw aan de wereld tonen tijdens de Olympische Spelen. 

Deel alinea
"We hebben duizenden kinderen en volwassen in Nederland en verre omstreken weten te inspireren. Vrouwen kunnen voetballen, vechten, sliden, vies worden, gespierd zijn, stoer zijn, zelfverzekerd zijn, kwaad zijn, we kunnen janken, lachen, en werken. #OnzeJacht #OranjeLeeuwinnen"

Merel van Dongen

In het kort:

  • Een team van Sparta vrouwen krijgt in 1896 geen toestemming van de voetbalbond voor een wedstrijd tegen Engelse vrouwen.

  • In 1955 wordt de Algemene Nederlandse Damesvoetbalbond opgericht - buiten de KNVB om. Een jaar later is er de eerste vrouweninterland tegen Duitsland.

  • Pas als de UEFA de nationale bonden in 1971 dwingt vrouwenvoetbal in de structuur op te nemen, staat de KNVB vrouwelijke leden toe.

  • Met Pauw als coach bereiken de Oranjevrouwen in 2009 op hun eerste EK de halve finale. Dankzij de A-status van NOC*NSF kunnen ze full-time gaan voetballen.

  • Vrouwenvoetbal is de snelst groeiende sport van Nederland. In de 21e eeuw verdubbelt het aantal vrouwelijke leden van de KNVB tot ruim 150.000.

  • Zomer 2017 winnen de OranjeLeeuwinnen het EK in eigen land. De finale wordt bekeken door ruim vijf miljoen mensen; een definitieve doorbraak lijkt daar. 

  • Twee jaar later bereikt Oranje zelfs de WK-finale. Ondanks het verlies tegen de VS overheerst de trots en het besef welke strijd hier aan vooraf ging.

Deel dit venster