Wat is Forum voor Democratie?

5 minuten leestijd

© ANP

Wat is Forum voor Democratie?

Partijen

Je leest nu

Wat is Forum voor Democratie?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 35
  • 96494
Bekijk de collectie Nederlandse politiek18 verhalen

Ze komen met twee zetels de Tweede Kamer in: filosoof Thierry Baudet en advocaat Theo Hiddema van Forum voor Democratie (FvD). Twee flamboyante mannen, die stevige uitspraken doen en het publieke debat niet schuwen. Hun doel? Meer inspraak van het Nederlandse volk in de politieke besluitvorming en minder invloed van de Europese Unie. Referenda zijn volgens FvD het middel om ‘het partijkartel’ te doorbreken en macht van de ‘politieke elites’ te verminderen.

Samengesteld door Leonard Ornstein

Hoe ontstaat FvD?

In den beginne is er de denktank, waar FvD-voorman Thierry Baudet (1983) een van de drijvende krachten van is. GeenPeil heet hun initiatief: samen met website GeenStijl en het Burgercomité EU pleiten ze voor het houden van een nationaal, raadgevend referendumEen raadgevend referendum is een referendum dat door een groep burgers is aangevraagd, met als doel de volksvertegenwoordiging raad te geven omtrent een wetsvoorstel. Het is de tegenhanger van het raadplegend referendum, dat door de volksvertegenwoordiging wordt uitgeschreven om de mening van de burgers te raadplegen. De aanvraag ervan is niet simpel: ten eerste moet een inleidend verzoek ondersteund worden door tiendhuizend handtekeningen, te verzamelen binnen een eerste termijn van vier weken. Een definitief verzoek moet ondersteund worden door driehonderdduizend handtekeningen, te verzamelen binnen een tweede termijn van zes weken. . Over een kwestie waarvan iedereen in eerste instantie denkt dat het ze nooit lukt om de bevolking ervoor warm te krijgen: de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne. Om zo’n referendum te mogen uitschrijven, moeten ze in zes weken tijd ten minste driehonderdduizend handtekeningen verzamelen. Ze zijn tegen de uitbreidingsdrift van de EU, die de democratie in Nederland zou ondermijnen. De initiatiefnemers toeren in een blauw busje met de tekst ‘Doe mee. Red de democratie’ door het land, zijn op social media heel actief en organiseren debatten. Ze halen uiteindelijk 443.000 handtekeningen op. Deze stunt van formaat levert Baudet en het campagnegezicht van GeenPeil - journalist Jan Roos - veel publiciteit op. Maar de regering weigert om het besluit van het referendum (nee tegen het associatieverdrag) uit te voeren.

Deel alinea

Thierry Baudet (r) en Jan Roos voeren in 2015 campagne voor een raadgevend referendum over het associatieverdrag tussen Oekraïne en de Europese Unie. 

Baudet zelf voert als reden voor het oprichten van een eigen politieke partij de teleurstelling en frustratie hierover aan: deze onwil van politici om de uitkomst van het referendum in politieke daden om te zetten. Als Baudet in september 2016 bekend maakt dat hij met een eigen politieke partij - Forum voor Democratie - de landelijke politiek in gaat, is de scepsis aanvankelijk groot. Wordt het niet ‘veel te druk’ in de rechtse, politieke hoek? Er is toch al de PVV van Wilders en Jan Roos die zich had aangesloten bij VNLVoluit heet deze partij Voor Nederland. Het is een afsplitsing van de PVV: de leden Louis Bontes en Joram van Klaveren stapten uit de PVV en richtten in 2014 de Groep Bontes-Van Klaveren op. ? Knap dat Roos en Baudet samen zoveel mensen op de been hebben gekregen om te stemmen voor dat referendum, maar in de Tweede Kamer gekozen worden met een gloednieuwe politieke partij? Dat zien velen niet voor zich.

Het wordt druk op rechts: na Jan Roos wil ook Thierry Baudet meedoen aan de verkiezingen, met het Forum voor Democratie.

Waar staat FvD voor?

FvD blijkt wel degelijk een serieuze partij. De partij is ideologisch gezien het verre neefje van D66, want kern van het programma is het invoeren van diverse vormen van directe democratie, zoals referenda en gekozen bestuurders. Maar FvD heeft ook meer rechts-conservatieve standpunten zoals het versterken van de nationale soevereiniteit, zwaardere straffen voor geweldsdelicten, asielbeleid naar Australisch model (selectieve opvang van vluchtelingen en alleen tijdelijke arbeidsmigranten) en verlaging van belastingen door te bezuinigen op ontwikkelingshulp. Historicus en jurist Baudet spreekt regelmatig over ‘het partijkartel’ (en schrijft er zelfs een boek over: Breek het partijkartel! De noodzaak van referenda), maar wat bedoelt hij daar precies mee? In dit fragment legt hij helder uit waar zijn bezwaren tegen de bestaande politiek op zijn gestoeld:

Volgens Thierry Baudet verkeert onze democratie in een crisis. De gevestigde politieke elite, 'het partijkartel', is te machtig. 

Samen met strafpleiter en tv-advocaat Hiddema vormt Baudet een tweemansfractie. Hiddema vindt zijn FvD inhoudelijk weinig verschillen van de PVV: op het gebied van orde en veiligheid bijvoorbeeld. Van Hiddema komt de term 'Rif-gerelateerd geweld', en de oproep een wapenvergunning te regelen, omdat de politie onvoldoende bescherming biedt. Hij ziet FvD als alternatief voor de PVV. “Mensen die een carrière hebben opgebouwd, plakken niet het etiket van PVV'er op zich, want dan ben je de klos. Wij zijn hun reddingsboei,” zegt Hiddema. Maar FvD is in de beginperiode méér dan Baudet en Hiddema: Henk Otten is achter de schermen de grote man en mede-oprichter van de partij. Verder hebben hoogleraar Paul Cliteur, oud-hoogleraar geschiedenis Frank Ankersmit, bankier Paul Frentrop en oud-VVD-senator Robert de Haze Winkelman zich verbonden aan de partij. Maar de eenheid duurt niet lang. Ankersmit vertrekt. De Haze Winkelman wordt in 2018 uit de partij gezet en in 2019 weer in genade aangenomen. Mede-oprichter Otten wordt geroyeerd in 2019. De partij verdenkt hem van fraude met overheidssubsidie. Otten doet vervolgens aangifte van smaad tegen het partijbestuur. 

Deel alinea

Baudet en Hiddema achter de piano die met enige moeite naar de Tweede Kamer is vervoerd. 

"Mensen die een carrière hebben opgebouwd, plakken niet het etiket van PVV'er op zich, want dan ben je de klos. Wij zijn hun reddingsboei."

Theo Hiddema

Waar kennen we Baudet van?

Thierry Baudet is geen onbekende in de media en in het publieke debat. Hij laat als jong academicus al van zich horen met scherpe opiniestukken tegen Europa-believers, en vóór een sterke nationale identiteit. Hij schrijft boeken die veel aandacht genereren: De aanval op de natiestaat (2012, tevens zijn proefschrift) en Oikofobie (2013). Naast zijn werk treedt Baudet zelf ook veel in de publiciteit: van een kamerdebat in legertenue tot een pikant vakantiekiekje.

Deel alinea

Baudet is een veelgevraagde gast in debat- en interviewprogramma’s over allerlei politieke, juridische en filosofische thema’s. Een charismatisch, goed uitziende en ook ijdele politicus die met opvallende acties – hij houdt zijn maidenspeech in de Tweede Kamer in het Latijn – veel fans heeft, zowel van het vrouwelijke als het mannelijke geslacht. En hij heeft ook veel tegenstanders, die weinig moeten hebben van zijn uitgesproken manier van doen en zijn provocerende uitspraken.

De maidenspeech van FvD-voorman Thierry Baudet wordt enthousiast ontvangen door een leraar Latijn. 

Baudet vergaloppeert zich dan ook weleens: de passages over vrouwen in zijn roman Voorwaardelijke Liefde (2014) schieten velen in het verkeerde keelgat. In nogal plastische bewoordingen betoogt romancier Baudet dat vrouwen in wezen overmand willen worden door een man die geen respect voor ze heeft. In DWDD: “Als een vrouw ‘nee’ zegt moet je niet denken ‘O, ze wil het niet,’ dan moet je zeggen: ‘Schatje, we gaan nog even wat drinken.’ Gewoon nog even aandringen."

Alle begin is moeilijk voor een partij die net is gekozen in de Tweede Kamer. Baudet kijkt er met sociologische blik naar en vertelt smakelijk over zijn eerste stappen op die plek waar het partijkartel floreert – de Tweede Kamer – en waar hij als politieke nieuweling zijn plek moet veroveren, samen met Theo Hiddema:

Thierry Baudet vertelt in Pauw & Jinek: de verkiezingen over de zoektocht naar een werkkamer. "Er moet ook een vleugel mee, dat is een verkiezingsbelofte geweest."

Wat zijn de denkbeelden van Baudet?

Hoe kun je Thierry Baudet en zijn vaak controversiële denkbeelden beter begrijpen dan door hemzelf te citeren? De Forum voor Democratie-voorman begint zijn boek Oikofobie: de angst voor het eigene (2018) met een mijmering: hoe het is om thuis te komen na een reis, om vanaf een vliegtuigraam Nederland onder je te zien liggen, om daarna vervolgens te landen op Schiphol. ‘Thuiskomen. Waar de mensen je taal spreken en waar je de gezichten kunt lezen. Waar je de weg weet in de stad. Komend vanuit het vreemde word je je bewust van het eigene. Het onderscheid zoals de Grieken dat maakten: tussen Xenos en Oikos.’

Wat maakt in zijn optiek het eigene van Nederland kapot? ‘Door het multiculturalisme en de open grenzen, waardoor elk jaar weer tienduizenden immigranten ons land binnenkomen en elk jaar de sociale samenhang verder onder druk komt te staan. Door de Europese Unie, die de inwoners van ons land zeggenschap over hun leven ontneemt en een bureaucratie optuigt die het nationale parlement op vrijwel elk punt kan overstemmen.’ En vergeet de moderne kunsten niet, ‘de vervreemdende klanken van de atonale muziek; de onbegrijpelijke stellages en kleurstrepen in moderne musea; de afschrikwekkende bouwsels die in elke stad verrijzen.’

De maatschappelijke elite zou lijden aan een afkeer van het eigene, aan oikofobie: ‘een ziekelijke afkeer van de geborgenheid van ons thuis; van de eigen gewoontes en gebruiken; van de schoonheid en harmonie van de traditionele kunsten en architectuur.’ De vrees om het vertrouwde te verliezen, de eigen Westerse cultuur ten onder te zien gaan, omdat het niet gekoesterd wordt en zal worden overvleugeld door andere – minder beschaafde - culturen, zoals de islam is een centraal thema van Forum voor Democratie. Andere politici, zoals Geert Wilders, spreken eerder diezelfde vrees uit.

Deel alinea

Thierry Baudet. 

Wat zijn de meest omstreden uitspraken van Baudet?

Baudet schuwt de controverse niet en bedient zich soms van beladen terminologie, die gelieerd wordt aan extreemrechts, en waar velen aanstoot aan nemen. Zo spreekt Baudet zich in 2017 uit voor ‘homeopathische verdunning van de Nederlandse bevolking’ met ‘alle volkeren van de wereld’. Dat roept associaties op met de alt-rightbeweging. In Oikofobie gebruikt hij het woord verdunnen weer, daar gaat het over het ‘verdunnen van nationale identiteiten’. In datzelfde jaar laat hij op het eerste FvD-partijcongres voor het eerst de term ‘boreaal Europa’ vallen. Een term die de extreemrechtse politicus Jean-Marie Le Pen in 2015 gebruikt om aan te geven dat Europa oorspronkelijk uitsluitend een witte bevolking heeft en dat dit ook zo zou moeten blijven. Onder andere deze uitspraak kost Le Pen zijn lidmaatschap van zijn eigen partij, Le Front National, naast antisemitische opmerkingen. Baudet gebruikt de term ‘boreaal’ opnieuw in zijn overwinningsspeech bij de Provinciale Statenverkiezing in 2019: ‘Net als al die andere landen van onze boreale wereld worden we kapotgemaakt door de mensen die ons juist zouden moeten beschermen.’ Baudet doelt hier weer op de maatschappelijke elite. Dat roept veel weerstand op, ook in eigen kring, zoals bij Henk Otten. De vertrouwensbreuk kost hem uiteindelijk zijn partijlidmaatschap.

Deel alinea

Hij verrast vriend en vijand met onorthodoxe, controversiële standpunten. Aan de vooravond van de Europese verkiezingen in 2019 deelt Baudet een filmpje van de Duitse vrouwengroep 120db tegen het ‘massale migrantengeweld’ waardoor vrouwen niet meer veilig over straat zouden kunnen gaan. Aan het einde zijn foto’s te zien van Rob Jetten (D66), Jesse Klaver (GL) en premier Mark Rutte (VVD) met de tekst: ‘Ich habe es gewusst’. Een beladen term omdat het refereert aan het ‘Ich habe es nicht gewusst’ van voormalige nazileiders in Duitsland die na de oorlog ontkennen iets van de Holocaust te hebben geweten. Baudet bestrijdt bij WNL dat zijn partij het filmpje heeft bewerkt. De FvD-leider, met een studie Geschiedenis (BA) op zak, meldt bovendien dat de zin bij hem ‘geen associaties oproept aan de Tweede Wereldoorlog’.

Daarnaast laat hij zich in het Amerikaanse tijdschrift American Affairs kritisch uit over abortus, euthanasie en feministen. Aan de hand van de werken van de Franse schrijver Houellebecq beargumenteert hij dat het individualisme is doorgeschoten. Om zijn punt kracht bij te zetten, haalt Baudet daarbij onder meer de Nederlandse wetgeving rond euthanasie aan: ‘suïcide’, volgens hem. Die omstreden thema’s geven hem uitgebreide media-aandacht, anderzijds vervreemdt het hem ook van meer liberale kiezers, een deel van zijn eigen achterban.

Is Forum voor Democratie alleen een landelijke partij?

Nee, Forum voor Democratie gaat meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018. De partij wil samenwerkingsverbanden aangaan met lokale partijen met wie ze zich verwant voelen, zoals met Leefbaar Rotterdam. En in de hoofdstad wil FvD met een eigen lokale afdeling een plek in de gemeenteraad veroveren. Een plan met kans van slagen, want bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart haalde het FvD een kleine zesduizend Amsterdamse stemmen. Dat zou op basis van de vorige gemeenteraadsverkiezingen bijna voldoende zijn voor een zetel. Zijn lokale kernpunten: de erfpacht moet worden afgeschaft en er moeten meer vrijheden komen voor ondernemers in de stad, zoals Uber en Airbnb. Baudet: “Je kunt kritiek op ze hebben, maar uiteindelijk zit daar de innovatie en verdient dit soort bedrijven ruim baan.” 

Forum voor Democratie en Leefbaar Rotterdam gaan samenwerken voor gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam.

Uiteindelijk behaalt FvD drie zetels in de Amsterdamse gemeenteraad. Bij de Provinciale Statenverkiezing in maart 2019 doet de partij in alle provincies mee. FvD behaalt een onverwacht grote overwinning en komt met twaalf zetels de Eerste Kamer binnen. 

Het Nederlandse politieke landschap kan voorlopig niet meer om Baudet, zijn Forum voor Democratie en diens groeiende achterban heen. Bouwt Baudet verder op wat je al kunt noemen de puinhopen van de PVV, die steeds verder wegzakt, en is hij de nieuwe vertolker van de onvrede? Baudet ziet zichzelf als de nieuwe minister-president, zegt hij in een interview in Trouw (Tien Geboden, Arjen Visser, 2 juni 2018) en als redder van Nederland: ‘Het is toch niet moeilijk in te zien dat de hele bliksemse bende in elkaar dondert als we zo doorgaan? Ik zie mezelf als degene die in staat is om te voorkomen dat dit gaat gebeuren.’ Maar zelfs voor Baudet is het balanceren op een dun koord met grillige, en snel verveelde kiezers. 

Deel alinea

In het kort:

  • Thierry Baudet is een van de drijvende krachten achter GeenPeil dat een nationaal, raadgevend referendum wil houden over de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne. Dat levert hem veel publiciteit op.

  • Als Baudet in september 2016 bekend maakt dat hij met een eigen politieke partij - Forum voor Democratie - de landelijke politiek in gaat, is de scepsis aanvankelijk groot: nóg een rechtse partij erbij? 

  • FvD blijkt wel degelijk een serieuze partij, die twee zetels behaalt bij de Tweede Kamer-verkiezingen van 2017. Samen met strafpleiter Hiddema vormt Baudet een tweemansfractie. 

  • De charismatische Baudet heeft veel fans, maar ook veel tegenstanders. De passages over vrouwen in zijn roman Voorwaardelijke Liefde (2014) schieten velen in het verkeerde keelgat. Net als zijn controversiële standpunten over abortus, euthanasie en feminisme. 

  • Forum voor Democratie is in 2019 bij de Provinciale Staten de onverwachte winnaar en komt met twaalf zetels de Eerste Kamer binnen. Bij de Europese verkiezingen haalt het vier zetels. 

Deel dit venster

collection

Politieke partijen

Dit venster maakt deel uit van een serie over de politieke partijen van Nederland. Lees en kijk alles over de geschiedenis, de standpunten en de kopstukken van alle partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn.