Hoe werd de rassenscheiding in Amerika afgeschaft?

10 minuten leestijd

© ANP

Hoe werd de rassenscheiding in Amerika afgeschaft?

Misdaad

Je leest nu

Hoe werd de rassenscheiding in Amerika afgeschaft?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 42
  • 8215
Bekijk de collectie Amerika6 verhalen

Met het verbod op slavernij in Amerika in 1865 ontstaat onder de zwarte bevolking een sprankje hoop op gelijkheid. Maar dat blijkt een valse verwachting. Al snel na de afschaffing van de slavernij nemen de Verenigde Staten allerlei wetten aan die rassenscheiding verzekeren.

Samengesteld door Ivy Sangers en Rafaëla van der Meer - Andere Tijden

Audiofragment

Podcast: De vrouwen van Martin Luther King
NPO Focus, Andere Tijden - 7 mrt 2018

Hoe komt de afschaffing van de slavernij in Amerika tot stand?

Voordat de Amerikanen erin slagen om de slavernij af te schaffen, woedt vier jaar lang een bloedige burgeroorlog tussen de Noordelijke en Zuidelijke Staten. Een belangrijke oorzaak van deze oorlog is de expansie van Amerika richting de westkust. Rond 1860 is namelijk een fors deel van het binnenland nog geen officieel onderdeel van de Verenigde Staten.

Een kaart waarop de verdeeldheid van Amerika tijdens de burgeroorlog duidelijk wordt. Het noorden, hier in het groen aangegeven, is tegen slavernij. Voor het zuiden, op de kaart in het rood aangegeven, is de slavernij onmisbaar. De staten die in het geel worden weergegeven, vormen de grensstaten.

Het industriële noorden wil de uitbreiding van de slavernij richting het westen tegengaan, terwijl het agrarische zuiden de slavernij juist ziet als onmisbaar. Dit grote meningsverschil over slavernij zorgt voor veel frictie tussen de staten. Mede door de industriële ontwikkelingen hecht het noorden minder waarde aan de slavenarbeid dan het zuiden en tegelijkertijd beschouwen de Noordelijke Staten slavernij steeds vaker als moreel kwaad.

De Zuidelijke Staten zien dit anders. Zij zijn door de lucratieve katoenteelt volledig economisch afhankelijk van de slavernij en afschaffing zou rampzalige gevolgen kunnen hebben. Talloze zwarte mensen worden daarom in het zuiden voortdurend onderdrukt en gedwongen om onbetaald zwaar werk te verrichten.

De tot slaaf gemaakten worden als vee verkocht. De zuidelijke staten hechten meer waarde aan de slavernij dan het noorden. 

De tot slaaf gemaakten lijken niet meer te kunnen ontsnappen aan hun uitzichtloze toekomst, tot de zuidelijke troepen zich in 1865 gedwongen overgeven en het nationaal verbod op slavernij definitief wordt ingevoerd met het  Dertiende Amendement van de Grondwet van de Verenigde StatenHet Dertiende Amendement van de Grondwet van de Verenigde Staten wordt in 1865 door het Amerikaanse Congres aangenomen en hiermee is de slavernij officieel afgeschaft. .

Het Dertiende Amendement van de grondwet van de Verenigde Staten.

"Noch slavernij, noch onvrijwillige dienstbaarheid zullen bestaan binnen de Verenigde Staten, behalve als straf voor het misdrijf waarvan de partij naar behoren zal zijn veroordeeld."

Dertiende Amendement

Hoe ontstaat de rassenscheiding?

Hoewel het Dertiende Amendement formeel een einde maakt aan de slavenarbeid, blijkt de uitvoering ingewikkelder dan gedacht. Het verbod op slavernij leidt tot een nieuwe vorm van ‘gevangenschap’: de rassenscheiding. De Zuidelijke Staten nemen al snel wetten aan die burgerrechten van de zwarte bevolking opnieuw beperken.

De zogenaamde Black CodesBlack Codes zijn wetten die ervoor zorgen dat de zwarte bevolking niet kan emanciperen.   zorgen er onder meer voor dat Afro-Amerikanen beperkt worden in toegang tot onderwijs en lagere lonen krijgen dan witte Amerikanen. Deze ‘codes’ worden in 1890 omgevormd tot de Jim Crow-wetten, vernoemd naar de witte acteur Thomas D. Rice. Hij vertolkt in een toneelstuk met  blackfaceBlackface is een racistische karikatuur van zwarten: door middel van schmink worden witte mensen zwart gekleurd. In de Verenigde Staten werd dit vroeger door veel artiesten gedaan.    make-up een zwarte onopgeleide man genaamd Jim Crow.

Door de invoering van de Jim Crow-wetten worden Afro-Amerikanen gescheiden gehouden van de witte burgers. De hele aflevering zien? Kijk op AndereTijden.nl

Deel alinea

Deze wetten zorgen – voornamelijk in de Zuidelijke Staten – ervoor dat de Afro-Amerikanen gescheiden leven van de witte burgers. Ze reizen in aparte treincoupés, gaan naar gescheiden scholen en restaurants, zitten achter in de bus en maken gebruik van andere toiletten.

Lynchpartijen
De onderdrukking van de zwarte bevolking leidt in het zuiden ook tot talloze  lynchpartijenLynchen is het doden van een persoon door een boze volksmenigte. 
. In de negentiende en het begin van twintigste eeuw worden Afro-Amerikanen, schuldig of onschuldig, op gruwelijke manieren en buitenproportioneel gestraft door woedende witte volksmenigtes.

Een van de bekendste voorbeelden is de barbaarse lynchpartij van de zeventienjarige Jesse Washington. In 1916 wordt de zwarte jongen ervan beschuldigd een witte vrouw te hebben vermoord, waarna hij op vreselijke wijze wordt gestraft. Jesse Washington verliest zijn vingers, oren en andere lichaamsdelen, ook wordt hij gecastreerd en daarna levend verbrand. 

De gruwelijke lynchpartij van Jesse Washington in 1916 door een woedende volksmenigte.

"Jesse Washington verliest zijn vingers, oren en andere lichaamsdelen, ook wordt hij gecastreerd en levend verbrand."

Politici laten de lynchpartijen toe en organisaties als de Ku Klux KlanEen extreem-rechtse, racistische organisatie die vooral berucht was vanwege de vele moordaanslagen op Afro-Amerikanen. De beweging werd opgericht in 1865 en bestaat nog steeds, maar is inmiddels grotendeels uiteengevallen.  kunnen ongestoord hun gang gaan. Zo is Rebecca Latimer Felton, in de jaren twintig de eerste vrouwelijke senator van de Verenigde Staten, een uitgesproken voorstander van de lynchpartijen. In 1887 roept zij: “Als lynchpartijen nodig zijn om vrouwen te beschermen tegen de onmenselijke wezens, dan zeg ik: lynch indien nodig duizend keer per week.” 

De Ku Klux Klan - een organisatie die streeft naar witte overheersing - voerde talrijke lynchpartijen uit. 

Gaandeweg leidt de ongelijke behandeling tot verzet onder de zwarte bevolking. Zo richt Booker T. Washington in 1881 het Tuskegee Institute in Alabama op, waar zwarte jongeren een opleiding aangeboden krijgen. Tevens wordt in 1909 de National Association for the Advancement of Colored People ( NAACPDe NAACP wordt opgericht in 1909 en verzet zich onder meer tegen de rassenscheiding in Amerika.
) opgericht.

Hoe is de verhouding tussen wit en zwart na de Tweede Wereldoorlog?

Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden Afro-Amerikaanse soldaten gescheiden van hun witte collega’s. De zwarte militairen verrichten voornamelijk logistiek werk, omdat de Amerikaanse legerleiding het idee heeft dat Afro-Amerikanen niet geschikt zijn om te vechten aan het front.

Pas in 1948 verbiedt president Harry Truman segregatie in het leger. Maar dit is een kleine overwinning. Na de oorlog blijft de rassenscheiding in de Amerikaanse samenleving gewoon bestaan. Dit zorgt voor veel verontwaardiging en een stijgend verzet onder de zwarte bevolking.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden zwarte soldaten nog steeds behandeld als tweederangs burgers. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Martin Luther King tijdens de Mars naar Washington in 1963. 

Wie zijn de (vergeten) boegbeelden van de Civil Rights Movement?

Martin Luther King Jr.De bekendste Afro-Amerikaanse burgerrechtenactivist die door vreedzame acties een einde aan racisme en apartheid wil maken. is een van de bekendste leden van de burgerrechtenbeweging. Hij organiseert vanaf de jaren vijftig geweldloze protesten als wapen tegen racisme en haat.

Naast Martin Luther King is Malcolm X in de jaren vijftig en zestig ook een belangrijk zwarte leider. Malcolm is echter geen voorstander van de vreedzame protesten die Martin Luther King organiseert. Het gebruik van geweld wijst hij dan ook niet af in de moeizame strijd tegen racisme.

Deel alinea

Bus boycot
Maar voordat King en Malcolm X in beweging komen, zijn er een aantal vrouwen die hen voorgaan in het protest. Claudette Colvin, een vijftienjarig meisje uit Montgomery weigert op 2 maart 1955 – nog voor de brute moord op Emmet Till – haar plaats in de bus af te staan aan een blanke vrouw. Hiermee overtreedt zij de wet die destijds in Alabama geldt.

Terwijl politieofficieren haar ruw uit de bus slepen, roept Colvin: “Het is mijn constitutioneel recht om hier te zitten. U hebt geen recht om dit te doen.” Ze wordt gearresteerd en uiteindelijk veroordeeld vanwege het verstoren van de openbare orde, het overtreden van de segregatiewetten en het gebruik van geweld.

"Het is mijn constitutioneel recht om hier te zitten. U hebt geen recht om dit te doen. Claudette Colvin"

Negen maanden later onderneemt Rosa Parks dezelfde actie als Colvin en haalt hiermee alle kranten. Deze overtreding levert Parks een boete op van tien dollar, die zij vervolgens niet wil betalen. Daarop wordt zij gearresteerd en beschuldigd van het verstoren van de openbare orde. Parks wordt hiermee een icoon van verzet tegen de rassensegregatie, Colvin wordt vergeten.

Rosa Parks wordt wereldnieuws wanneer zij in 1955 haar zitplaats in de bus weigert af te staan aan een witte reiziger. 

 

Als reactie besluiten duizenden Afro-Amerikanen in Montgomery op 5 december 1955 om het openbaar vervoer te boycotten. Door het protest verliest het openbaar vervoer veel passagiers. Veel zwarte inwoners van Montgomery kiezen ervoor om te lopen naar school of werk. Ook komt er een heel systeem van carpooling op gang, gesteund door de leiders van de burgerrechtenbeweging.

Na een juridische strijd die bijna een jaar duurt, eindigt de boycot in december 1956 en komt er een einde aan de rassenscheiding in de bussen van Montgomery. Het duurt vervolgens niet lang meer voordat de rassensegregatie in alle bussen van de Verenigde Staten verboden is.

De eerste Afro-Amerikaanse student 
De Afro-Amerikanen bestrijden de rassensegregatie niet alleen in het openbaar vervoer, ook in het onderwijs slaat de burgerbeweging van Alabama in de jaren vijftig een belangrijke slag. Het is Autherine Lucy die na een jarenlange juridische strijd als eerste Afro-Amerikaan wordt toegelaten tot de Universiteit van Alabama.

Wanneer ze op 3 februari 1956 voor het eerst het campusterrein in Tuscaloosa betreedt, breken heftige rellen uit onder de studenten. Onder begeleiding moet ze naar haar lessen gebracht worden, terwijl een menigte van duizenden studenten “laten we haar vermoorden” roept. Vanwege deze rellen schorst het bestuur van de universiteit Lucy al na een paar dagen. Het duurt uiteindelijk nog zeven jaar, voordat Afro-Amerikanen toegang krijgen tot de Universiteit van Alabama.

Wat bereikt de Civil Rights Movement?

De Montgomery Bus Boycott heeft laten zien dat met het organiseren van geweldloze protesten heel wat bereikt kan worden. Daarom komen op 28 augustus 1963 talloze mensen in Washington tezamen om vreedzaam te protesteren tegen de ongelijke rechten van de Afro-Amerikaanse bevolking. Tijdens deze ‘Mars naar Washington’ geeft Martin Luther King een van zijn meest memorabele toespraken aller tijden voor meer dan tweehonderdduizend mensen van alle rassen en leeftijden.

Tijdens de Mars naar Washington geeft Martin Luther King de wereldberoemde speech 'I have a dream'. De hele aflevering zien? Kijk dan op AndereTijden.nl.

Deel alinea

Zo ontstaat in 2013 de burgerrechtenbeweging Black Lives Matter, wanneer buurtwachter George Zimmerman wordt vrijgesproken voor de moord op de ongewapende Afro-Amerikaanse tiener Trayvon Martin. De activistenbeweging verzet zich sindsdien tegen discriminatie en de buitenproportioneel hoge straffen tegen de zwarte bevolking in de Verenigde Staten. Ook komt de Amerikaanse sportwereld nog steeds in opstand tegen racisme.  

In het kort:

  • Na de Amerikaanse Burgeroorlog wordt in 1865 de slavernij in de gehele Verenigde Staten officieel afgeschaft.

  • Door de invoering van de Jim-Crow wetten worden de Afro-Amerikanen gescheiden gehouden van de witte Amerikanen, ook wel de rassenscheiding genoemd.

  • De oprichting van de African-American Civil Rights Movement in 1955 wordt gezien als belangrijk keerpunt in de Amerikaanse geschiedenis. Deze burgerrechtenbeweging strijdt voor gelijke rechten.

  • In 1964 wordt de Civil Rights Act aangenomen door het Amerikaanse Congres. Deze wet verbiedt discriminatie op basis van ras, huidskleur, sekse en religie.

  • Ondanks de afschaffing van de rassensegregatie is er nog steeds sprake van veel racisme in Amerika.

Deel dit venster

collection

Andere Tijden

Met persoonlijke verhalen en (nooit eerder vertoonde) archiefbeelden maakt het geschiedenisprogramma Andere Tijden reportages over (bijna) vergeten gebeurtenissen uit ons recente verleden.