Hoe ziet de strijd tegen rassenongelijkheid in de VS eruit?

10 minuten leestijd

© ANP

Hoe ziet de strijd tegen rassenongelijkheid in de VS eruit?

Personen

Je leest nu

Hoe ziet de strijd tegen rassenongelijkheid in de VS eruit?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 72
  • 35081
Bekijk de collectie Amerika6 verhalen
Bekijk de collectie Racisme15 verhalen

Met het verbod op slavernij in Amerika in 1865 ontstaat onder de zwarte bevolking een sprankje hoop op gelijkheid. Maar dat blijkt een valse verwachting. Al snel na de afschaffing van de slavernij nemen de Verenigde Staten allerlei wetten aan die rassenscheiding betekenen. Voor wit en zwart gelden er andere regels. Het luidt een tijdperk van rechteloosheid, discriminatie en racisme in.

Samengesteld door Ivy Sangers - Andere Tijden

Audiofragment

Podcast: De vrouwen van Martin Luther King
NPO Focus, Andere Tijden - 7 mrt 2018

Hoe komt de afschaffing van de slavernij in Amerika tot stand?

De bloedige vier jaar durende burgeroorlog tussen de Noordelijke en Zuidelijke Staten, die ondermeer gaat over de soevereiniteit van de Staten, leidt uiteindelijk tot de afschaffing van de slavernij in Amerika in 1865. In de Zuidelijke Staten is slavernij in die tijd nog gemeengoed. De agrarische economie kan niet zonder de goedkope gedwongen arbeid draaien zo luidt de heersende opinie in die tijd. In de meer geïndustrialiseerde Noordelijke Staten is de slavernij dan al zo goed als verdwenen.

Een kaart waarop de verdeeldheid van Amerika tijdens de burgeroorlog duidelijk wordt. Het noorden, hier in het groen aangegeven, is tegen slavernij. Voor het zuiden, op de kaart in het rood aangegeven, is de slavernij onmisbaar. De staten die in het geel worden weergegeven, vormen de grensstaten.

Het industriële noorden wil uitbreiding van de slavernij richting het westen tegengaan. Het agrarische zuiden de slavernij wil de slavernij voortzetten. Het meningsverschil over slavernij zorgt voor veel frictie tussen de staten. Hoe vreemd het misschien mag klinken, vooral verschillende economische belangen spelen hierin een rol. Het geïndustrialiseerde noorden vindt onder meer dat er sprake is van oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt omdat de tot slaaf gemaakten veel goedkoper zijn dan de vrije arbeidskrachten in het noorden. Het noorden wil bovendien graag haar producten aan een grotere afzetmarkt kwijt en heeft daartoe ook de zwarte bevolking in het zuiden op het oog. Ook zijn zogeheten abolitionisten vanuit humanitaire of religieuze overwegingen tegen de slavernij.

De Zuidelijke Staten denken hier anders over. De lucratieve katoenteelt is economisch volledig afhankelijk van de inzet van slavernij. Afschaffing zou rampzalige gevolgen kunnen hebben voor de economie. Ruim vier miljoen Afro-Amerikanen worden daarom in de Zuidelijke Staten onderdrukt en gedwongen om onbetaald zwaar werk te verrichten op de katoenplantages.

De tot slaaf gemaakten worden als vee verkocht. De zuidelijke staten hechten meer waarde aan de slavernij dan het noorden. 

De tot slaaf gemaakten lijken in de Zuidelijke Staten niet te kunnen ontsnappen aan hun uitzichtloze toekomst. Tot de burgeroorlog, als de zuidelijke troepen zich in 1865 uiteindelijk overgeven aan de Noordelijke Staten. Het nationaal verbod op slavernij wordt definitief ingevoerd met het  Dertiende Amendement van de Grondwet van de Verenigde StatenHet Dertiende Amendement van de Grondwet van de Verenigde Staten wordt in 1865 door het Amerikaanse Congres aangenomen en hiermee is de slavernij officieel afgeschaft. .

Het Dertiende Amendement van de grondwet van de Verenigde Staten.

"Noch slavernij, noch onvrijwillige dienstbaarheid zullen bestaan binnen de Verenigde Staten, behalve als straf voor het misdrijf waarvan de partij naar behoren zal zijn veroordeeld."

Dertiende Amendement

Hoe ontstaat de rassenscheiding?

Hoewel het Dertiende Amendement formeel een einde maakt aan de slavenarbeid, duurt het nog heel lang voordat er sprake is van gelijke rechten. Het verbod op slavernij leidt namelijk tot een nieuwe vorm van ongelijkheid in de Zuidelijke Staten: rassenscheiding. Op grond van hun ras worden de burgerrechten van Afro-Amerikanen sterk ingeperkt. Dat gebeurt door invoering van speciale wetten.

Racistische wetten, waarvan sommige al voor de afschaffing van de slavernij bestonden zoals de zogenaamde Black CodesBlack Codes zijn wetten die ervoor zorgen dat de zwarte bevolking niet kan emanciperen.    en later de Jim Crow-wetten uit 1880, zorgen voor een apartheidssysteem in Amerika. Het betekent een scheiding op basis van huidskleur in het openbaar vervoer, scholen, horeca, publieke instellingen en woonwijken. De wetten zorgen voor discriminatie, rechteloosheid, armoede en racisme. De Jim Crow-wetten zijn overigens vernoemd naar de witte acteur Thomas D. Rice. Hij vertolkt in een toneelstuk met  blackfaceBlackface is een racistische karikatuur van zwarten: door middel van schmink worden witte mensen zwart gekleurd. In de Verenigde Staten werd dit vroeger door veel artiesten gedaan.    make-up een zwarte onopgeleide man genaamd Jim Crow.

Door de invoering van de Jim Crow-wetten worden Afro-Amerikanen gescheiden gehouden van de witte burgers. De hele aflevering zien? Kijk op AndereTijden.nl

Deel alinea

Deze wetten zorgen – voornamelijk in de Zuidelijke Staten – ervoor dat de Afro-Amerikaanse burgers gescheiden leven van de witte Amerikaanse burgers. Ze reizen in aparte treincoupés, gaan naar gescheiden scholen en restaurants, zitten achter in de bus en maken gebruik van andere toiletten. 

Lynchpartijen
De onderdrukking van de zwarte bevolking leidt na de afschaffing van de slavernij in de Zuidelijke Staten tot talloze  lynchpartijenLynchen is het doden van een persoon door een boze volksmenigte. 
. Op gruwelijke wijze worden in de negentiende en begin twintigste eeuw duizenden -vaak onschuldige- Afro-Amerikanen uit angst, door ophitsing of vage verdenkingen en zonder enige vorm van proces op gruwelijke wijze vermoord. De lynchpartijen worden bijgewoond door grote mensenmassa's.

Een van de bekendste voorbeelden is de barbaarse lynchpartij van de zeventienjarige Jesse Washington. In 1916 wordt de zwarte jongen ervan beschuldigd een witte vrouw te hebben vermoord. Jesse Washington verliest zijn vingers, oren en andere lichaamsdelen, ook wordt hij gecastreerd en daarna levend verbrand. 

De gruwelijke lynchpartij van Jesse Washington in 1916 door een woedende volksmenigte.

"Jesse Washington verliest zijn vingers, oren en andere lichaamsdelen, ook wordt hij gecastreerd en levend verbrand."

Politici laten de lynchpartijen toe en organisaties als de Ku Klux KlanEen extreem-rechtse, racistische organisatie die vooral berucht was vanwege de vele moordaanslagen op Afro-Amerikanen. De beweging werd opgericht in 1865 en bestaat nog steeds, maar is inmiddels grotendeels uiteengevallen.  kunnen ongestoord hun gang gaan. Zo is Rebecca Latimer Felton, in de jaren twintig de eerste vrouwelijke senator van de Verenigde Staten, een uitgesproken voorstander van de lynchpartijen. In 1887 roept zij: “Als lynchpartijen nodig zijn om vrouwen te beschermen tegen de onmenselijke wezens, dan zeg ik: lynch indien nodig duizend keer per week.” 

De Ku Klux Klan - een organisatie die streeft naar witte overheersing - voerde talrijke lynchpartijen uit. 

Gaandeweg leidt de ongelijke behandeling tot de eerste zwarte burgerrechtenbewegingen onder de zwarte bevolking. Zo richt Booker T. Washington in 1881 het Tuskegee Institute in Alabama op, waar zwarte jongeren een opleiding aangeboden krijgen. Tevens wordt in 1909 de National Association for the Advancement of Colored People ( NAACPDe NAACP wordt opgericht in 1909 en verzet zich onder meer tegen de rassenscheiding in Amerika.
) opgericht.

Is in het Amerikaanse leger ook sprake van rassenscheiding in WOII?

De rassenscheiding is ook tijdens de Tweede Wereldoorlog zichtbaar in het Amerikaanse leger. Afro-Amerikaanse soldaten verrichten voornamelijk logistiek werk, omdat de Amerikaanse legerleiding meent dat Afro-Amerikanen niet geschikt zijn om te vechten aan het front. Ze doen hun werk gescheiden van hun witte dienstmaten.Zwart en wit gaat niet samen. Ze eten, slapen en werken apart en de leidinggevende is altijd wit. Het zijn Amerikaanse overheidsbepalingen die deze scheiding bevelen.

Pas in 1948 verbiedt president Harry Truman deze segregatie in het leger. Maar hiermee is de rassenscheiding in de Amerikaanse samenleving niet voorbij. Die duurt officieel nog ruim twee decennia voort. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden zwarte soldaten nog steeds behandeld als tweederangs burgers. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Martin Luther King tijdens de Mars naar Washington in 1963. 

Wie zijn de (vergeten) boegbeelden van de Civil Rights Movement?

Martin Luther King Jr.De bekendste Afro-Amerikaanse burgerrechtenactivist die door vreedzame acties een einde aan racisme en apartheid wil maken. is een van de bekendste leden van de burgerrechtenbeweging. Hij organiseert vanaf de jaren vijftig geweldloze protesten als wapen tegen racisme, discriminatie en haat.

Naast Martin Luther King is Malcolm X in de jaren vijftig en zestig ook een belangrijk zwarte leider. Malcolm is radicaler dan Martin Luther King en wijst het gebruik van geweld niet af in de strijd tegen racisme.

Deel alinea

Bus boycot
Hoewel King en Malcolm X de bekendste gezichten zijn van de zwarte burgerrechtenbeweging, zijn er verschillende -minder bekende- vrouwen die een belangrijke rol spelen en hen voorgaan in het protest. Claudette Colvin, een vijftienjarig meisje uit Montgomery weigert op 2 maart 1955 – nog voor de brute moord op Emmet Till – haar plaats in de bus af te staan aan een witte vrouw. Hiermee overtreedt zij de wet die destijds in Alabama geldt.

Terwijl politieofficieren haar ruw uit de bus slepen, roept Colvin: “Het is mijn constitutioneel recht om hier te zitten. U hebt geen recht om dit te doen.” Ze wordt gearresteerd en uiteindelijk veroordeeld vanwege het verstoren van de openbare orde, het overtreden van de segregatiewetten en het gebruik van geweld.

"Het is mijn constitutioneel recht om hier te zitten. U hebt geen recht om dit te doen. Claudette Colvin"

Negen maanden later herhaalt Rosa Parks dezelfde actie in Montgomery, Alabama. Ze haalt hiermee alle kranten. Deze overtreding levert Parks een boete op van tien dollar, die zij vervolgens weigert te betalen. Daarop wordt zij gearresteerd en beschuldigd van het verstoren van de openbare orde. Parks wordt hiermee het icoon van verzet tegen de rassensegregatie. Colvin wordt vergeten.

Rosa Parks wordt wereldnieuws wanneer zij in 1955 haar zitplaats in de bus weigert af te staan aan een witte reiziger. 

 

Als reactie besluiten duizenden Afro-Amerikanen in Montgomery op 5 december 1955 om het openbaar vervoer te boycotten. Door het protest verliest het openbaar vervoer veel passagiers. Veel zwarte inwoners van Montgomery kiezen ervoor om te lopen naar school of werk. Ook komt er een heel systeem van carpooling op gang, gesteund door de leiders van de burgerrechtenbeweging.

Na een juridische strijd die bijna een jaar duurt, eindigt de boycot in december 1956 en komt er een einde aan de rassenscheiding in de bussen van Montgomery. Het duurt vervolgens niet lang meer voordat rassensegregatie in alle bussen van de Verenigde Staten verboden is.

De eerste Afro-Amerikaanse student 
De Afro-Amerikanen bestrijden de rassensegregatie niet alleen in het openbaar vervoer, ook in het onderwijs slaat de burgerbeweging van Alabama in de jaren vijftig een belangrijke slag. Het is Autherine Lucy die na een jarenlange juridische strijd als eerste Afro-Amerikaan wordt toegelaten tot de Universiteit van Alabama.

Wanneer ze op 3 februari 1956 voor het eerst het campusterrein in Tuscaloosa betreedt, breken enkele dagen later heftige studentenprotesten uit. Ze wordt bedreigd door een woedende menigte die “laten we haar vermoorden” roept en moet onder politiebegeleiding naar haar lessen worden gebracht. Vanwege de protesten schorst het bestuur van de universiteit Lucy al na een paar dagen 'om haar eigen veiligheid'. Het duurt uiteindelijk nog zeven jaar, voordat Afro-Amerikanen toegang krijgen tot de Universiteit van Alabama.

Wat bereikt de Civil Rights Movement?

De Montgomery Bus Boycott heeft laten zien dat met het organiseren van geweldloze protesten heel wat bereikt kan worden. Daarom komen op 28 augustus 1963 talloze mensen in Washington tezamen om vreedzaam te protesteren tegen de ongelijke rechten van de Afro-Amerikaanse bevolking. Tijdens deze ‘Mars naar Washington’ geeft Martin Luther King een van zijn meest memorabele toespraken aller tijden voor meer dan tweehonderdduizend mensen van alle rassen en leeftijden.

Tijdens de Mars naar Washington geeft Martin Luther King de wereldberoemde speech 'I have a dream'. De hele aflevering zien? Kijk dan op AndereTijden.nl.

Deel alinea

Wat is Black Lives Matter?

Black Lives Matter is vandaag de dag de grootste protestbeweging tegen racisme in de VS. Het is opgericht door drie Afro-Amerikaanse vrouwen: Alicia Garza, Patrisse Cullors en Opal Tometi. De beweging ontstaat in 2013 wanneer buurtwachter George Zimmerman wordt vrijgesproken voor de moord op de ongewapende Afro-Amerikaanse tiener Trayvon Martin. Black Lives Matter organiseert betogingen en zet politici onder druk om de ongelijkheid in de Amerikaanse samenleving te veranderen. De beweging verzet zich tegen discriminatie, politiegeweld en de buitenproportioneel hoge straffen tegen de zwarte bevolking in de Verenigde Staten. Ook Amerikaanse zwarte sporters steunen de strijd tegen racisme. Dat de strijd voor gelijke rechten nog lang niet gestreden is, laat onder meer het buitensporig politiegeweld tegen zwarte Amerikaanse burgers zien.

Deel alinea

In het kort:

  • Na de Amerikaanse Burgeroorlog wordt in 1865 de slavernij in de gehele Verenigde Staten officieel afgeschaft.

  • Door de invoering van de Jim-Crow wetten worden de Afro-Amerikanen gescheiden gehouden van de witte Amerikanen, ook wel de rassenscheiding genoemd.

  • De oprichting van de African-American Civil Rights Movement in 1955 wordt gezien als belangrijk keerpunt in de Amerikaanse geschiedenis. Deze burgerrechtenbeweging strijdt voor gelijke rechten.

  • In 1964 wordt de Civil Rights Act aangenomen door het Amerikaanse Congres. Deze wet verbiedt discriminatie op basis van ras, huidskleur, sekse en religie.

  • Ondanks de afschaffing van de rassensegregatie is er nog steeds sprake van veel racisme in Amerika. De burgerrechtenbeweging Black Lives Matter strijdt sinds 2013 voor gelijke rechten.

Deel dit venster

collection

Andere Tijden

Met persoonlijke verhalen en (nooit eerder vertoonde) archiefbeelden maakt het geschiedenisprogramma Andere Tijden reportages over (bijna) vergeten gebeurtenissen uit ons recente verleden.