Wat is ADHD?

11 minuten leestijd

Wat is ADHD?

Psychologie

Je leest nu

Wat is ADHD?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 26
  • 6814
Bekijk de collectie Gezondheid28 verhalen

Alle dagen heel druk. Zo wordt vaak verwezen naar ADHD, de aandachtstekortstoornis die gepaard gaat met hyperactiviteit. ADHD is voor een groot gedeelte genetisch bepaald maar ook omgevingsfactoren spelen een belangrijke rol. Is ADHD een hersenafwijking? Komt het alleen voor bij kinderen? En hoe kan het behandeld worden?

Samengesteld door Saskia Wayenberg

Wat zijn kenmerken van een ADHD-stoornis?

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een complex samenspel van aangeboren genetische en neurobiologische eigenschappen en omgevingsfactoren. Een combinatie van verschillende kenmerken (allemaal vertoond in extreme mate) zorgt ervoor dat de hersenen ADHD-achtig gedrag gaan creëren. Per persoon verschillen deze kenmerken en de mate waarin ze aanwezig zijn.

In de huidige maatschappij wordt een ‘standaard’ gedrag verwacht van iedereen. Een onmogelijke taak, aangezien iedereen verschillend is. Wanneer niet aan de standaard wordt voldaan en iemand op een andere manier functioneert dan de grote gemiddelde groep, valt diegene buiten de boot. Dat geldt vaak ook voor kinderen en ouderen met ADHD.

Deel alinea
"Waarom is anders zijn dan de rest zo verkeerd?"


Mensen met ADHD beschikken vaak over een aantal unieke talenten. Ze zijn in staat te hyperfocussen. Dat betekent dat ze zich volledig kunnen storten op een bepaalde taak of activiteit waar ze zich vervolgens vol overgave mee bezighouden. Daarnaast zijn mensen met ADHD door het hebben van veel energie vaak erg uitbundig, charismatisch en heel enthousiast. Ze kunnen goed aanvoelen welke emotie er schuil gaat achter de woorden van een ander. Hun emotionele gevoeligheid en intensiteit zorgt voor veel medeleven. Daarnaast zijn ze vaak ontzettend creatief: hun vermogen om nieuwe dingen te verzinnen kan bijzonder groot zijn. Uit onderzoek blijkt dat creatieve mensen en mensen met de diagnose ADHD dezelfde kenmerken hebben: ze zijn grappig, nemen risico’s, zijn impulsief, hyperactief en vaak erg nieuwsgierig.

"Het filter beschermt de processor." De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Maar naast de vele talenten waarover iemand met ADHD kan beschikken, kennen ze ook veel struikelblokken. Zo hebben ze vaak moeite om hun aandacht en concentratie bij één ding te houden. Ze raken snel afgeleid door allerlei prikkels uit de omgeving. Ook zijn ze, vooral op jonge leeftijd, hyperactief. Dat uit zich niet alleen in actief vrolijk gedrag, maar ook in frustratie. Ze voelen enorm veel innerlijke onrust die ze niet kwijt kunnen. Stil zitten kost hen veel moeite. De zogeheten remfunctie ontbreekt: ze doen voordat ze nadenken en houden zich niet bezig met de gevolgen van hun daden. En dan nog de regelfuncties. Mensen met ADHD ondervinden moeite met plannen en met het reguleren van hun emoties. Daardoor reageren ze ook anders op beloningen en straffen. Zo kunnen ze een driftbui krijgen terwijl ze eigenlijk verdrietig zijn en begrijpen ze moeilijk wat ze in sommige gevallen ‘fout’ hebben gedaan.

Audiofragment

ADHD is altijd chaos
De radio 5 documentaire - 25 feb 1999 (4 min)

In 2013 wordt Celine de Mulder uitgekozen als winnaar van de NTR Radioprijs. Ze onderzoekt wat de diagnose ADHD voor haar betekent, hoe ze eraan komt en of het in haar familie zit. De jury zegt over de winnende documentaire het volgende: “Als luisteraar ga je snappen wat ADHD is en wat het betekent om hiermee te leven”.

In principe zijn er drie verschillende vormen van ADHD. ADHD zonder hyperactiviteit wordt gediagnosticeerd als ADHD-I, ofwel ADD. De stoornis wordt gekenmerkt door onoplettendheid, een korte concentratieboog, chaotisch gedrag en dromerigheid. Dit ‘zusje’ van ADHD komt vaker voor bij meisjes dan bij jongens. Daarnaast is er ADHD-H. Dit type wordt gekenmerkt door ernstige en aanhoudende impulsiviteit en hyperactiviteit. ADHD-C is een combinatie van de twee voorgaande types en komt het meest voor.

"Kinderen met ADD worden vaak omschreven als het onoplettende, dromerige type."

Is ADHD een hersenafwijking?

ADHD zit ontzettend ingewikkeld in elkaar. Het is nog niet mogelijk om een (hersen)scan te maken en aan de hand daarvan te bepalen of iemand wel of niet lijdt aan de stoornis. In de afgelopen jaren is er wel meer duidelijk geworden over de verschillen tussen de hersenen van mensen met, en zonder ADHD. Zo verzamelden Nijmeegse onderzoekers van het Radboudumc breinbeelden van meer dan 3200 personen tussen de vier en 63 jaar oud. Daarbij zijn (zeer) kleine verschillen opgemerkt in de functie en vorm van de hersenen tussen deze twee onderzoeksgroepen. De hersenen van de mensen met ADHD zijn kleiner en de buitenkant van de hersenen is dunner. Daarnaast zijn de basale ganglia (de kernen die diep binnenin de hersenen liggen) kleiner en hetzelfde geldt voor de frontale cortex, het hersengedeelte dat zich onder het voorhoofd bevindt. Daarbij zijn er wel aanzienlijke individuele verschillen. Bij sommige mensen met ADHD zijn een aantal hersengebieden juist weer iets groter dan bij mensen zonder ADHD. In de hersenactiviteit zijn ook een aantal verschillen te zien tussen de twee onderzoeksgroepen. Kinderen en jongeren met ADHD hebben daarnaast een vertraagde activiteit in bepaalde hersendelen die een rol spelen bij concentratie, aandacht en geheugen. Dit zijn afwijkingen waar kinderen gemakkelijk overheen kunnen groeien tijdens de puberteit.

Uit onderzoek blijkt dat bij meer dan de helft van de kinderen met ADHD alle symptomen verdwijnen na het volgen van een bepaald dieet. 

Omdat zowel genetische als omgevingsgebonden factoren een bepalende rol spelen bij ADHD zijn onderzoekers het erover eens dat er geen eenduidige oorzaak van ADHD is. Wel zijn er voldoende gegevens uit studies die aantonen dat er abnormale hersenfuncties te zien zijn bij mensen met ADHD. Maar hoe dat biologisch gezien wordt veroorzaakt is nog steeds niet volledig opgehelderd.

Deel alinea
"Wat precies de oorzaken zijn van ADHD is bijzonder moeilijk te ontrafelen, omdat verschillende factoren elkaar beïnvloeden."

Sarah Durston, hoogleraar ontwikkelingsstoornissen.

Komt ADHD alleen voor bij kinderen?

Volgens Sarah Durston, hoogleraar ontwikkelingsstoornissen aan het UMC in Utrecht, bestaat ADHD al eeuwenlang: “De oudste aanwijzing die ik vond, is van vier eeuwen voor Christus. Hippocrates schreef toen over mensen met 'een verminderde vasthoudendheid omdat de ziel snel overgaat naar de volgende indruk’.” Een gen dat vaker voorkomt bij mensen met de diagnose ADHD is het DRD4-gen dat zich zestigduizend jaren geleden vanuit Azië over de rest van de aardbol verspreidde. Nu heeft ongeveer vijf procent van de gehele wereldbevolking ADHD. Volgens het Nationaal Kompas Volksgezondheid is dat drie tot vijf procent van de Nederlandse kinderen onder de zestien jaar. Daarnaast wordt de diagnose vaker gesteld bij jongens dan bij meiden. Het vrouwelijke brein is van nature beter in staat te compenseren, camoufleren, plannen, organiseren en vrouwen zijn sociaal vaak beter ontwikkeld. Dit kan ervoor zorgen dat ADHD onopgemerkt blijft bij meisjes en vrouwen. 

Omdat kinderen en jongeren sneller en vaker worden gediagnosticeerd betekent dat zeker niet dat ADHD alleen voorkomt bij hen. Ook veel volwassenen krijgen de diagnose, vaak nadat één van hun kinderen is gediagnosticeerd. Ouderen met ADHD leven minder lang. Uit onderzoek blijkt dat ze sneller ongelukken krijgen en sneller ziek worden.

Net zoveel ouderen als jongeren hebben ADHD, vaak zonder dat ze het zelf weten. Jarenlang lopen zij met onverklaarbare klachten, tot de diagnose wordt gesteld. 

Deel alinea

Audiofragment

"Dat woord bestond in die tijd niet eens"
Holland Doc Radio - 25 aug 2013 (3:42 min)


Volgens ADHD-magazine, mogelijk gemaakt door ADHD Centrum Nederland, groeit ongeveer de helft van de kinderen over de ADHD-symptomen heen. De andere helft blijft altijd last houden van de stoornis, ook wanneer zij volwassen zijn. De hyperactiviteit bij volwassenen is vaak te herkennen aan het niet stil kunnen zitten, moeite met ontspannen, eigenwijsheid, veel praten en een innerlijke rusteloosheid. Vaak kunnen zij hun energie kwijt in werk en sport maar zodra zij de fysieke hyperactiviteit enigszins onder controle hebben, begint de uitdaging om ook het mentale rusteloze gevoel onder controle te krijgen. Vaak zijn volwassenen dan ook blij met een diagnose op latere leeftijd. Voor hen vallen de puzzelstukjes op de juiste plaats en hoeven ze niet meer te bedenken wat er mis met ze kan zijn. Een last valt van hun schouders waarna ze met de juiste hulp aan de slag kunnen.

Daarnaast is er nog de discussie of ADHD, vanwege de enorme stijging de afgelopen jaren, overgediagnosticeerd wordt. Onduidelijk is of de stijging komt doordat meer kinderen daadwerkelijk ADHD hebben of doordat jaren geleden veel gevallen met ADHD (nog) niet werden erkend. 

"Om de school gerust te stellen toch medicatie proberen." De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Hoe kan ADHD behandeld worden?

Voor de behandeling van ADHD kan gedragstherapie worden gevolgd en kunnen ADHD-medicijnen zoals Ritalin worden voorgeschreven. Veel mensen met ADHD hebben baat bij die medicijnen omdat ze de storende facetten van de stoornis wegnemen zoals het uitstelgedrag, de afdwalende gedachten, een slechte concentratie en het gevoel van overprikkeling. Voor hen zorgt de medicatie voor meer rust en overzicht in hun hoofd.

"Je merkt op de polikliniek hoe blij mensen zijn met medicatie."

Er zijn in de loop der jaren onderzoeken uitgevoerd die laten zien dat de verschillen in de hersenen van mensen met ADHD afnemen door het gebruik van de ADHD-medicijnen. De medicatie corrigeert de verminderde activiteit in verschillende hersendelen en compenseert het tekort (of overschot) aan dopamineEen stof in de hersenen die ervoor zorgt dat verschillende zenuwcellen met elkaar kunnen communiceren. Dopamine noemen we ook wel het gelukshormoon. en noradrenalineNoradrenaline is een neurotransmitter en hormoon. Bij een tekort aan noradrenaline kan iemand zich depressief gaan voelen, en bij een overschot juist erg gespannen, angstig of opgewonden. dat in de hersenen wordt aangemaakt. Samen met een arts moet goed gekeken worden naar een passend medicijn in de juiste dosering.

Deel alinea

In de afgelopen tien jaar is het gebruik van ADHD-medicatie verviervoudigd. In Nederland slikken op dit moment ruim 250 duizend mensen de pillen. Daarom is over het gebruik van ADHD-medicijnen de laatste jaren veel discussie ontstaan. De medicijnen worden voorgeschreven met als doel de minder prettige kanten van ADHD te onderdrukken en daarom vinden sommige mensen dat de pillen worden gebruikt om bepaalde persoonskenmerken weg te vagen. Zij zien het pilletje als een goedkope en snelle oplossing voor een probleem dat veel complexer ligt.

"Ze vond mij altijd vrolijk en creatief en ze herkende mij gewoon niet meer."

Het bekendste ADHD-medicijn is Ritalin. De kortwerkende methylfenidaat is een niet-verslavende amfetamine en werkt twee tot vier uur. De ADHD-medicijnen Concerta, Medikinet en Equasym werken langer maar worden door sommige verzekeringsmaatschappijen niet vergoed. Apothekers gaan daarom zelf aan de slag en verdienen veel geld aan de productie van langwerkende ADHD-pillen. 

"Klein en groot proberen te profiteren van het gat in de markt dat ADHD heet."

MindfulnessEen levenshouding en een vorm van meditatie die is verbonden aan het Boeddhisme. Bij mindfulness wordt aandacht besteed aan de bewustwording en acceptatie van zowel negatieve als positieve ervaringen, gevoelens en gedachten. en meditatie voor kinderen met ADHD is de laatste jaren enorm in opkomst. Veel ouders zweren bij deze vrij nieuwe aanpak omdat je volgens hen jonge kinderen alleen in het uiterste geval pillen wilt geven. Daarnaast laat onderzoek zien dat de behandeling van ADHD met medicatie en het volgen van lessen mindfulness niet van elkaar verschillen: aandachtsproblemen verminderen in beide gevallen. Lessen mindfulness voor kinderen met ADHD blijkt dus zeer effectief te zijn.

Is ADHD erfelijk?


ADHD is grotendeels (77%) erfelijk bepaald. ‘Het zit in de familie,’ zoals in de volksmond wordt gezegd. Naast de genen speelt de omgeving een hele grote rol. De aanleg voor ADHD kan worden versterkt of verzwakt door bepaalde omgevingsfactoren. Om de uiting van ADHD tegen te kunnen gaan zijn een stabiele en veilige omgeving met een evenwichtige opvoeding ontzettend belangrijk.

Heb jij hulp nodig? Of maak jij je zorgen over iemand in je omgeving? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met MIND Korrelatie via 0900 1450 (doordeweeks van 09:00 – 18:00) of kijk op mindkorrelatie.nl voor de mogelijkheid om te chatten, e-mailen of WhatsAppen met een hulpverlener.

Deel alinea
"ADHD is voor 77% erfelijk bepaald. "

Omdat het aantal kinderen met ADHD explosief toeneemt, woedt er de laatste jaren een discussie: is er een zogenaamde ADHD-hype gaande of zijn het terechte diagnoses? Historicus Angela Crott vraagt zich af of ADHD inderdaad vaker voorkomt dan vroeger. In haar proefschrift ‘Van hoop des vaderlands tot ADHD’er’ kijkt ze of jongens in de loop der jaren veranderd zijn. Volgens haar beschikken jongens tegenwoordig nog altijd over dezelfde eigenschappen als jongens vroeger. Het verschil is volgens haar dat die ‘drukke’ jongens vroeger wel geaccepteerd werden en de ruimte kregen hun gedrag te uiten. Maar in de kenniseconomie van tegenwoordig is er voor deze drukkere kinderen in de klas geen ruimte en aandacht.

Die discussie staat in lijn met de discussie omtrent het ‘labelen’ van kinderen. Wanneer een kind erg beweeglijk, onhandig, dromerig of brutaal is dan wordt hij of zij gemakkelijk in een bepaald hokje geplaatst. Op die manier loopt het kind grote kans op een etiket en veel scholen verzoeken ouders dan ook vrij snel om hun kind te laten testen. In sommige gevallen hebben ouders het gevoel dat zij niks opschieten met een eventuele diagnose en zij liggen jarenlang in de clinch met school.

In het kort

  • ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een complexe combinatie van genetische, neurobiologische en omgevingsfactoren, ofwel: een samenspel van aangeboren en omgevingsfactoren. De stoornis is voor 77 procent erfelijk bepaald.

  • Mensen met ADHD kunnen zich vaak goed hyperfocussen, zijn uitbundig, charismatisch, heel enthousiast en erg creatief. Daarentegen hebben ze moeite met hun aandacht en concentratie bij één ding houden, raken snel afgeleid en zijn daarnaast hyperactief.

  • In de afgelopen jaren heeft onderzoek meer duidelijk gemaakt over de hersenen van mensen met en zonder ADHD. Hele kleine verschillen zijn zichtbaar in verschillende hersengebieden. Gezien het feit dat er aanzienlijke individuele verschillen zijn, kunnen hersenscans niet gebruikt worden bij de diagnose van ADHD.

  • ADHD bestaat al eeuwenlang en komt niet alleen voor bij kinderen. Volwassenen krijgen vaak op latere leeftijd nog de diagnose, nadat één van de kinderen gediagnosticeerd is. Ongeveer de helft van de kinderen groeit over de ADHD-symptomen heen.

  • ADHD kan behandeld worden met gedragstherapie en medicijnen. De aanleg voor ADHD kan worden versterkt of verzwakt door bepaalde omgevingsfactoren. Een stabiele en veilige leefomgeving met een evenwichtige opvoeding speelt daarbij een belangrijke rol.

Deel dit venster