Wat is de islam?

10 minuten leestijd

© ANP

Wat is de islam?

Geloof

Je leest nu

Wat is de islam?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 28
  • 8322
Bekijk de collectie Vijf wereldreligies5 verhalen

De islam is volgens een Amerikaanse denktank hard op weg het grootste geloof ter wereld te worden. In het Westen heeft de religie niet zo’n best imago, critici associëren de islam met vrouwenonderdrukking en terrorisme. Maar moslims zeggen: de islam is liefde.

Samengesteld door Eva Munnik

Dit venster maakt deel uit van een reeks over de vijf grootste religies: christendom, jodendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme.

© ANP

Moslims komen samen voor het ochtendgebed in de EssalamMoskee in Rotterdam

Wie is de profeet Mohammed?

De islam is de jongste van alle wereldreligies en komt op in de zevende eeuw in het huidige Saoedi-Arabië. Moslims geloven dat de koopman Mohammed uit Mekka een boodschap van Allah – Arabisch voor God – ontvangt: “Er is geen andere God dan Allah en Mohammed is zijn profeet.” Naar verluidt krijgt Mohammed via de engel Gabriël decennia lang verzen van Allah. Deze verzen vormen het heilige boek van de islam, de Koran.

Deel alinea

Moslims geloven dat Adam de eerste profeet is en Mohammed de laatste. De islam erkent ook Jezus als profeet, Isa noemen moslims hem, maar zij geloven niet dat hij de zoon van God was noch dat hij gekruisigd is.

"Mohammed is voor miljoenen moslims een voorbeeld. Zijn bijnaam was Al-Amin: de betrouwbare."

"Islam betekent onderwerping, moslims onderwerpen zich aan Allah."

Wat geloven Moslims?

De islam behoort net als het christendom en het jodendom tot de monotheistische godsdiensten, het geloof in het bestaan van een God. Moslims geloven dat Allah de enige ware God is en dat Mohammed een van zijn profeten is. Ze menen dat het woord van Allah letterlijk is opgeschreven in hun heilige boek, de Koran. Deze is in het Arabisch geschreven en vermeldt welke plichten moslims hebben jegens Allah en andere mensen. Daarnaast gaan gelovige moslims af op de Hadith, de overleveringen. Deze overleveringen gaan over het leven van Mohammed, zijn woorden en handelingen ofwel de soenna.

Deel alinea

Moslims geloven in een hiernamaals, het eeuwige leven. De Koran spreekt van het paradijs – eeuwig geluk – of de hel. De profeet Mohammed zegt dat je allereerst in Allah moet geloven om in het paradijs te komen. Daarnaast beoordeelt Allah je op je daden en daarbij zijn je intenties het belangrijkst.

Vrouwen mogen volgens de islamitische wetgeving geen begrafenissen van mannen bijwonen. Wanneer koning Hoessein begraven wordt, blijft zijn vrouw thuis.

Welke regels en rituelen kent de islam?

De belangrijkste (leef)regels voor moslims zijn de vijf zuilen:

  • in het openbaar geloofsbelijdenis doen, shahada
  • vijf keer per dag bidden, salaat
  • één keer per jaar een maand lang vasten, sawm ramadan
  • aan de armen geven, zakaat
  • één keer in je leven op bedevaart naar Mekka gaan, hadj

Een pelgrimstocht naar Mekka is niet goedkoop. Een reis vanuit Nederland kost zo'n vijfduizend euro.

Een belangrijk islamitisch ritueel is besnijdenis. Bij jongens wordt voor ze zeven jaar oud zijn een stukje van de voorhuid van hun penis weggesneden. Moslims mogen alleen voedsel eten dat halal is. Ze eten geen varkensvlees en uitsluitend vlees van dieren die ritueel geslachtRitueel slachten is het doden van een dier om het op te eten op een wijze die een bepaald geloof voorschrijft. Islamitisch ritueel slachten houdt in dat de slachter moslim is en het dier in een schone omgeving zet met de kop richting Mekka, uit het zicht van andere dieren. Terwijl de slachter een gebed zegt, snijdt hij in één keer de halsslagader en luchtpijp van het dier door. Het dier mag niet bedwelmd zijn maar ook niet langer lijden dan noodzakelijk. zijn. 

Deel alinea

© ANP

Ook bij McDonald's is het mogelijk halal te eten.

Wat gebeurt er in een moskee?

Het gebedshuis van moslims heet een moskee. Je mag daar niet met je schoenen naar binnen, zoals ook vaak in de woningen van moslims de schoenen uitgaan. Vooral op vrijdag gaan moslims in de moskee bidden en luisteren naar de imam, de voorganger. Als moslims bidden, moeten ze eerst hun handen, mond, neus, gezicht, armen, hoofd en voeten wassen in die specifieke volgorde.

Moslims organiseren een open dag voor niet-moslims.

Deel alinea

Uit de minarettenMinaretten zijn hoge torens op een moskee. Van hieruit roept de muezzin op tot gebed.  van moskeeën klinkt de oproep tot gebed, de azaan. Vijf keer reciteert een mannenstem “Allah is groot” (Allahoe akbar), twee keer “ik getuig dat er geen god is behalve Allah”, twee keer “ik belijd dat Mohammed de boodschapper van Allah is”  en twee keer “ kom tot gebed”. Moslims hebben ook hun eigen religieuze zang: de islamitische muziek anasheed is een lofzang op Allah of de profeet.

Moslimkinderen doen mee aan Anasheed Stars, een zangcompetitie. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Hoe vieren moslims feest?

Het belangrijkste islamitische feest is het Offerfeest. Moslims herdenken dan dat Abraham zijn enige zoon aan Allah wilde offeren. Het verhaal luidt dat Allah de zoon uiteindelijk spaart en Abraham vraagt in plaats daarvan een schaap te doden. Gelovigen slachten met het Offerfeest een schaap en verdelen het vlees onder familie en armen. Het feest duurt vier dagen.

"Je deelt het met vrienden, kennissen, buren – het is een hele happening."

Deel alinea

Tijdens de jaarlijkse ramadanmaand eten en drinken moslims alleen als de zon onder is. Ook roken en seks hebben is uit den boze tussen zonsopgang en zonsondergang. De ramadan eindigt met het Suikerfeest. Deze Nederlandse naam voor het feest is te danken aan de vele zoetigheden die dan op tafel staan. Families eten samen en gaan bij buren en vrienden op bezoek, kinderen krijgen nieuwe kleding, speelgoed en snoep.

De ramadan bestaat uit veel vasten en veel bidden.

Overigens zijn er ook moslims die niet meedoen aan de ramadan. Ouderen, zieken, kinderen en zwangere vrouwen hoeven niet te vasten.

Wat voor moslims zijn er allemaal?

Moslims zijn er van liberaal tot zeer orthodox. De islam kent twee grote stromingen: het soennisme en het sjiisme. Deze verschillende stromingen zijn ontstaan door onenigheid over de opvolging van de profeet. Volgens soennieten hoeft er geen bloedlijn te zijn van Mohammed naar de opvolger en volgens de sjiieten wel. Verreweg de meeste moslims, bijna negentig procent, zijn soenniet.

Politiek wetenschapper Olivier Roy legt uit waar radicalisme vandaan komt.

In Turkije zijn er vrij veel alevieten, een substroming van het sjiisme. Een conservatieve tak van de islam is het salafisme, dit is een substroming van het soennisme. Salafisten willen terug naar de ‘zuivere islam’ en vinden dat de voorschriften letterlijk moeten worden nageleefd. Veel terroristen zeggen inspiratie te halen uit het salafisme.  ISIslamitische Staat is een islamitische terreurbeweging die vooral actief is in Irak en Syrië, maar ook aanslagen pleegt in het buitenland. IS wil een islamitische staat, Kalifaat. , de  talibanDe taliban zijn een islamitische guerrillagroep in Afghanistan en Pakistan. Talibanstrijders willen de sharia, islamitische wetgeving, invoeren. De taliban worden voor het eerst bekend in de jaren negentig en nemen in 1996 de Afghaanse hoofdstad Kabul in. Vrouwen moeten dan een boerka dragen en mannen een baard laten staan. Televisie worden verboden. Na de aanslagen op 9 september 2001 vallen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk Afghanistan binnen. De taliban verliezen Kabul, maar zijn tot op heden nog steeds actief.  en  Al QaidaAl Qaida is een fundamentalistische moslimorganisatie en terreurbeweging. Al Qaida pleegt veel zelfmoordaanslagen met bommen en is verantwoordelijk voor de vliegtuigen die de torens van het World Trade Center in New York in vliegen in 2001.  zijn sterk beïnvloed door deze stroming.

Deel alinea

Wat is de sharia?

Sharia betekent ‘de wet van God’ en is de islamitische wetgeving. In islamitische landen is het geloof vaker verbonden met het bestuur en de rechtspraak dan in westerse landen. Momenteel kennen zo’n vijftig verschillende landen elk hun eigen interpretatie van de sharia. In de meeste landen is er ook seculiere wetgeving, de niet-religieuze rechtbanken gaan dan bijvoorbeeld over strafrecht en de shariarechtbanken behandelen familie- en erfrecht.

© ANP

Een vrouw in Indonesie krijgt straf voor het breken van de sharia.

Deel alinea

De sharia bevat onder meer kledingvoorschriften: mannen moeten van de navel tot over de knie bedekt zijn en vrouwen moeten zich bedekken voor mannen die geen directe familie zijn. In hoeverre vrouwen zich sluieren, verschilt per stroming en regio. Soms is het hele lichaam en hoofd van een vrouw bedekt en kijkt zij door een opening (nikab) of soort gaasje (boerka) bij haar ogen. Soms dragen vrouwen alleen een hoofddoek en soms niets van dat alles. De Koran is op verschillende manieren uit te leggen als het gaat over dit onderwerp.

In Atjeh (een provincie in Indonesië) wordt de sharia gevolgd. "Zonder hoofddoek ben je strafbaar en ook de strakke spijkerbroek mag straks niet meer."

Onderdrukken moslims vrouwen?

Vrouwen hebben vaak een slechte positie in islamitische landen. In veel moslimculturen leven mannen en vrouwen gescheiden van elkaar. Vrouwen zijn onderdanig naar mannen toe, hun vader en later hun echtgenoot is de baas. Meisjes worden uitgehuwelijkt – wat eigenlijk tegen de islam is – en moeten koste wat kost hun maagdelijkheid behouden tot hun huwelijksnacht. Anders is hun eer en die van hun familie aangetast. In het islamitische Saoedi-Arabië hebben vrouwen veel minder rechten en vrijheden dan mannen. Amnesty schrijft daarover: “Saudische vrouwen hebben de toestemming van hun mannelijke voogd nodig als zij willen reizen, werken of studeren. En ze mogen niet zelf autorijden. Vrouwen die zich verzetten tegen deze achterstelling krijgen te maken met intimidatie en arrestatie.”

Vrouwen in Saudi-Arabië voeren campagne om te mogen autorijden.

Deel alinea

Pas sinds kort is het Saudische vrouwen wel toegestaan om een auto te besturen. De taliban is een voorbeeld van een islamitische beweging die erg conservatief is en vrouwen onderdrukt. Eind jaren negentig stellen de taliban het in Afghanistan verplicht om een boerka te dragen. Het Pakistaanse meisje Malala schrijft hoe zij en andere meisjes niet meer naar school mogen als in 2009 de taliban de macht grijpen in haar regio. Een talibanstrijder schiet de dan vijftienjarige Malala in haar hoofd als ze met de bus terugkomt van school. Ze overleeft de aanslag en wint later de Nobelprijs voor de Vrede.

Malala zet zich in voor onderwijs voor meisjes.

Veel moslims beweren dat dit misstanden zijn die niet uit de islam voortkomen. In de Koran zijn mannen en vrouwen gelijkwaardig. Allah spreekt in koranteksten nadrukkelijk mannen én vrouwen toe. Toch bevat een vers van de Koran de zin: “En roept van onder uw mannen twee getuigen en als er geen twee mannen zijn, dan één man en twee vrouwen.” Dit wordt gezien als een bewijs dat vrouwen niet gelijk zijn aan mannen in de Koran. Daartegen valt in te brengen dat het heilige boek van de moslims een tijdsbeeld weergeeft, net zoals het Oude Testament dat doet. 

Vrouwelijke imam

Brandpunt+ maakt een uitzending over een vrouwelijke imam die zich inzet voor alle bevolkingsgroepen, van LGBTQI'ers en alle soorten moslims tot niet-moslims. Een doorbreking van de taboes, zo ziet zij het zelf. 

In Iran vechten vrouwen continu voor meer rechten. In 2018 mogen zij sinds lange tijd weer aanwezig zijn in het voetbalstadion bij een wedstrijd.

Sommigen beweren dat de Koran vrouwvriendelijker is dan het Oude Testament, omdat de Koran financiële zelfstandigheid voor vrouwen propageert. De twee heilige boeken lijken op z’n minst aan elkaar gewaagd als het gaat om het vrouwen toedichten van een ondergeschikte rol. Maar waar vrouwen nu in de westerse wereld – in elk geval op papier – dezelfde rechten en plichten als mannen hebben, is dat in moslimlanden vaak niet zo.

"Je hebt vrouwen die zich heel strak aan hun religieuze identiteit verbinden, maar ook vrouwen die zich daar juist tegen afzetten."

In Nederland leven zowel moslimvrouwen in traditionele rolpatronen als moderne vrijgevochten moslima’s. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau emanciperen moslimvrouwen in Nederland. In het onderzoek uit 2012 constateert het SCP bijvoorbeeld dat 33 procent van de Turkse vrouwen werkt, dat was in 1994 nog twintig procent. Van de hoogopgeleide Turkse vrouwen heeft meer dan zestig procent een baan. Driekwart van de Turkse en Marokkaanse vrouwen blijft werken nadat ze moeder zijn geworden.

Waarom is er moslimterrorisme?

Het merendeel van de moslims is niet gewelddadig, maar de – relatief kleine – groep terreur plegende moslims is verantwoordelijk voor verschrikkelijke aanslagen die veel indruk maken. Moslimextremisten vinden dat iedereen moet leven volgens de regels van de islam. De aanslagen zijn zo heftig dat de islam in de hoofden van veel westerlingen onlosmakelijk verbonden is met geweld. Dit lijkt onterecht afgaande op cijfers van Interpol uit 2014. Die wijzen uit dat 97 procent van de terreur in Europa niet aan de islam gerelateerd is. Toch hakken de aanslagen door islamitische fundamentalisten er enorm in, niet in de laatste plaats omdat moslimfundamentalisten veel meer slachtoffers maken dan andere terroristen. Het Interpol-rapport over 2016 wijst uit dat de meeste dodelijke slachtoffers van terrorisme in dat jaar, 135, door jihadistisch terrorismeJihadistisch terrorisme is terrorisme in naam van de islam. Jihad betekent volgens de AIVD letterlijk ‘inspanning voor God’. Jihadistische terroristen menen een heilige oorlog tegen de vijanden van hun geloof te voeren.  om het leven komen. De beruchtste moslimterrorist is Osama Bin Laden, oprichter van Al Qaida en brein achter de aanslagen op de Twin Towers in New York. Amerikaanse mariniers doden Bin Laden in 2011.

© ANP

New York enkele uren na de aanslagen op 11 september 2001.

Deel alinea

De laatste jaren is vooral terreurorganisatie IS bekend om grote aanslagen. Islamitische Staat wil een islamitisch rijk waarin geleefd wordt volgens de regels van de Koran. IS raakt in het Midden-Oosten steeds meer grondgebied kwijt maar pleegt in Europa onder meer aanslagen op cartoonblad Charlie Hebdo en in poppodium Bataclan in Parijs, op de boulevard van Nice en bij het popconcert van Ariana Grande in Manchester.

"Hoe oud ben je?" "Negen." "Voor wie vecht je?" "De islamitische staat."

Volgens moslims heeft terrorisme niets met de islam te maken. Ze betogen dat de ware islam niet gewelddadig is en zeggen dat terroristen geen echte moslims zijn. Moslim betekent – naast ‘gehoorzaam aan God’ – ook ‘vredelievend’. Maar de ideologie van extremisten is wel gestoeld op de islam. De Marokkaanse activist Ahmed Assid denkt dat het fundamentalisme mogelijk veroorzaakt wordt doordat moslims de islam als een allesomvattend systeem zien. Volgens Assid zijn ze daardoor niet naar buiten gericht, leren ze niet van andere beschavingen en moderniseren ze minder. Een oorzaak kan ook zijn dat orthodoxe moslims vertrouwen op het exacte woord van God. Koranteksten worden letterlijk genomen terwijl ze op veel manieren uitgelegd kunnen worden. Moderne imams pleiten ervoor om de verzen in historische context te zien en het interpreteren ervan aan echte deskundigen over te laten.

Hoe islamitisch is Nederland?

Ongeveer vijf procent van de Nederlandse volwassenen is islamitisch volgens het CBS, dat komt neer op zo’n 850.000 moslims. Het zijn vooral Turkse en Marokkaanse Nederlanders die ooit als gastarbeiderMensen die tijdelijk naar een land komen om te werken. In Nederland kwamen in de jaren zestig en zeventig veel Turken en Marokkanen naar Nederland als gastarbeider. De meesten zijn gebleven. naar Nederland kwamen en hun kinderen en kleinkinderen meenamen. Nederland telt een paar honderd moskeeën en zo’n vijftig islamitische basisscholen. Ahmed Aboutaleb is de eerste islamitische burgemeester van Nederland, hij is de burgervader van Rotterdam. Ahmed Marcouch, eveneens van Marokkaanse afkomst en moslim, is burgemeester van Arnhem.

Deel alinea

© ANP

De Middenweg in Rotterdam is centrum voor moslims van allerlei achtergronden.

In Nederland heersen veel anti-islam-sentimenten. De Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders is de op een na grootste politieke partij van het land. De PVV is volledig gebaseerd op de stelling dat de islam een groot gevaar vormt. Sommige Nederlanders vrezen islamisering van het Westen.

Islam in Nederland

Meer over de islam in Nederland lees je in het venster Islamiseert Nederland?

"De bedoeling is niet om te kwetsen. Wel om te shockeren, om te laten zien waar de islam voor staat."

In Nederland is nog geen islamitische terreuraanslag met veel slachtoffers geweest. Wel wordt in 2004 regisseur en columnist Theo van Gogh vermoord door de Mohammed B., een radicale moslim van Marokkaanse afkomst. Van Nederlandse bodem komen ook ‘jihadgangers’, moslims die in IS-gebied in Syrië en Irak gaan meevechten voor een islamitische staat. Waarom jonge moslims soms radicaliseren is niet duidelijk. Sommigen wijzen op maatschappelijke factoren: discriminatie en het gevoel er niet bij te horen zouden hen gevoelig kunnen maken voor radicalisme.

Hoe groot is de rol die internet en social media spelen bij radicalisering?

De meeste moslims in Nederland zijn noch fundamentalistisch, noch gewelddadig en ook niet crimineel. Meer dan zestig procent van de Turkse en Marokkaanse Nederlanders voelt zich thuis in Nederland, blijkt uit onderzoek van het Kennisplatform Integratie & Samenleving. Toch is het beeld van moslims soms negatief. Media verslaan vooral aanslagen en problemen, zoals de relatief hoge criminaliteit onder Marokkaanse jongens. Moslims die ‘gewoon’ werken en samenleven zijn geen nieuws en halen minder de kranten of televisieprogramma’s. 

Gematigde moslims brengen een glossy uit over de islam, om te laten zien dat er ook een middenweg mogelijk is.

De Stichting Democratie & Media concludeert in 2017: “De resultaten laten zien dat de berichtgeving waar het autochtone Nederlanders betreft een andere is dan die waar het moslims betreft. Waar Nederlanders vooral met specifieke termen worden omschreven als het gaat om sportwedstrijden, worden moslims vooral in verband gebracht met aanslagen en daarmee met negatieve termen. Waar zowel Nederlanders als moslims worden genoemd in berichtgeving gaat het veelal om de spanningen die er zijn in onze samenleving.” De islam kampt – al dan niet terecht – met een imagoprobleem.

Bij de Essalammoskee in Rotterdam houden stadsbewoners toezicht tijdens het middaggebed. Ze doen dit uit solidariteit na de aanslag op een moskee in het Canadese Quebec, die aan zes mensen het leven kostte.

In het kort:

  • De islam is de jongste van alle wereldreligies en komt op in de zevende eeuw in het huidige Saoedi-Arabië.

  • Moslims geloven dat Allah de enige ware God is en dat Mohammed zijn profeet is. Ze menen dat het woord van Allah letterlijk is opgeschreven in hun heilige boek, de Koran.

  • De belangrijkste (leef)regels voor moslims zijn de vijf zuilen. Moslims gaan naar de moskee om te bidden en te luisteren naar de imam, de leider van de moskee.

  • Vrouwen hebben vaak een slechte positie in islamitische landen. Moderne moslims beweren echter dat deze misstanden cultureel en niet religieus zijn en dat vrouwenonderdrukking niet bij de islam hoort.

  • Het merendeel van de moslims is niet gewelddadig, maar bij aanslagen door de relatief kleine groep terreur plegende moslims vallen veel slachtoffers.

  • In Nederland heersen anti-islam-sentimenten. De Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders, de tweede partij van het land, is volledig gebaseerd op de stelling dat de islam een groot gevaar vormt.

Deel dit venster

collection

Wereldreligies

Weet meer over de grote wereldreligies: het jodendom, het christendom, de islam, het hindoeïsme en het boeddhisme.