Wat is hindoeïsme?

10 minuten leestijd

© ANP

Wat is hindoeïsme?

Geloof

Je leest nu

Wat is hindoeïsme?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 21
  • 4553
Bekijk de collectie Vijf wereldreligies5 verhalen

Het hindoeïsme is één van de oudste nog bestaande religies ter wereld, waarvan de meeste aanhangers in India wonen. Het geloof kent vele goden, niemand weet zelfs precies hoeveel. Toch geloven hindoes – in tegenstelling tot vaak gedacht wordt – uiteindelijk maar in één god.

Samengesteld door Eva Munnik

Dit venster maakt deel uit van een reeks over de vijf grootste religies: christendom, jodendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme.

© ANP

Wat geloven hindoes?

Het hindoeïsme vindt haar oorsprong vier- tot vijfduizend jaar geleden in het huidige Pakistan, Afghanistan en India. Bij de rivier de Indus woont in die tijd een volk dat verschillende goden aanbidt. Andere volkeren trekken naar hetzelfde gebied en nemen hun goden en rituelen mee. Volgens sommige theorieën vallen rond 1500 voor Christus de AriërsIndo-Europese volkeren, verwant met Perzen en Afghanen.  de Indusvallei binnen en verspreiden zich door Noord-India. Ook zij aanbidden allerlei natuurgoden en ook hun geloof mixt met dat van de lokale bevolking. Hindoeïsme is eigenlijk niet één religie maar wordt gevormd door verschillende oude Indiase godsdiensten. Daarbij speelt ook het filosofische gedachtengoed van grote denkers of zieners, Rishi's genaamd, een rol. Geloof, rituelen, filosfie en ideeën van deze Rishi's worden steeds overgeleverd, tot de samensmelting die we nu het hindoeïsme noemen. Hindoes zelf noemen hun geloof sanatana dharma, wat ‘eeuwige leer’ betekent. De naam hindoeïsme is in de negentiende eeuw bedacht door westerlingen.

Deel alinea
"Hindoes noemen hun geloof sanatana dharma – de eeuwige leer."

Een vrouw verkoopt beeldjes van hindoegoden.

De religie heeft geen stichter waarin alle hindoes hun inspiratie vinden. Wat en hoe hindoes geloven is zeer divers. Eensgezind denken ze over reïncarnatie: het voortleven van je ziel in een ander mens of dier. Hoe fijn je volgende leven is, wordt bepaald door hoe je je in je huidige leven gedraagt, karma. Als je een slecht mens bent, kun je zomaar terugkomen in een lage levensvorm. Hindoes zien verlossing van die reïncarnatiecyclus als het doel van het leven. Met elk nieuw leven kom je dichterbij moksha, het moment dat je niet meer hoeft te reïncarneren en je ziel opgaat in brahman, de goddelijke kracht. Als je je best hebt gedaan tenminste en positief karma hebt verzameld. Dharma is een belangrijk streven voor vrome hindoes, dit gaat uit van het principe dat er een natuurlijke ordening in de schepping zit. Mensen moeten streven naar harmonie in zichzelf en met anderen. Ze mogen hun omgeving niet schaden. Naast moksha en dharma hebben hindoes als doel ook artha (welstand) en kama (genieten van alles dat de schepping heeft voortgebracht). 

Leerlingen van een hindoeïstische basisschool in Rotterdam vieren het lichtjesfeest Divali.

Hebben hindoes nou één of ontelbaar veel goden?

De belangrijkste drie goden zijn:

  • Brahma
  • Vishnoe
  • Shiva
Deel alinea

Hindoes kennen, net als christenen, een drie-eenheid: Brahma (niet te verwarren met de eerder genoemde brahman) is de schepper, Vishnoe is de beschermer en Shiva is de verwoester die zo ruimte maakt voor nieuwe dingen. De religie heeft vele goden, maar eigenlijk geloven hindoes maar in één goddelijke kracht in het universum. Volgens hen zijn alle andere goden gedaantes van die ene goddelijke kracht, brahman. Sommige hindoes – de shaivieten – geloven alleen in Shiva, de vaishnavieten aanbidden Vishnoe als hoofdgod en voor de Hare KrishnabewegingDe Hare Krishna is een beweging of sekte die Krishna aanbidt. De beweging ontstaat in de jaren zestig en is bekend om haar leden die hun mantra ‘hare krishna, hare krishna, hare hare, krishna, krishna’ etcetera zingen op straat, gekleed in geel/oranje gewaden. De aanhangers leven vaak in communes. is Krishna de oppergod.

"Een stukje India midden in België." De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Hindoegoden hebben op plaatjes vaak meerdere hoofden en armen. Het voorwerp waarmee ze afgebeeld worden, staat voor hun speciale krachten. Brahma heeft vier handen en vier gezichten die naar de windrichtingen kijken. Brahma’s vrouw is Saraswati, de godin van de kunsten. Vishnoe rijdt vaak op een adelaar. Hindoes geloven dat Vishnoe negen keer gereïncarneerd is op aarde. Een van zijn incarnaties – avatara’s in het Sanskriet – is Boeddha en een andere Krishna. Lakshmi, Vishnoe’s vrouw, is de godin van de schoonheid en welvaart. Shiva wordt vaak afgebeeld op een stier met een drietand, hij heeft vier armen en op zijn voorhoofd het derde oog. Zijn vrouw is Parvati. Andere bekende goden zijn RamaRama is één van de incarnaties - avatara’s - van de god Vishnoe. Een held: dapper, trouw en vriendelijk. , KrishnaKrishna is een reïncarnatie van de god Vishnoe en wordt vaak afgebeeld met een magische fluit. Hij wordt ook wel de god van devotie genoemd. , GaneshaGanesha is de god met het olifantenhoofd. Deze god beschermt reizigers en neemt problemen weg. en DurgaDurga is een van de gedaantes van de godin Devi. Durga biedt bescherming tegen het kwade. .

Hindoesymbolen worden te pas en te onpas gebruikt, bijvoorbeeld in de coffeeshop of op toiletpapier. Niet alle hindoes zijn het daar mee eens.

Heeft het hindoeïsme een boek?

In tegenstelling tot andere grote religiën kent het hindoeïsme niet één heilig boek, maar meerdere heilige boeken. De heilige boeken van hindoes worden onderscheiden in twee categorieën. Shruti – het woord van God – is rechtstreeks afkomstig van het Goddelijke en heeft de hoogste autoriteit. Daarnaast zijn er smriti: heilige boeken die door mensen zijn opgetekend en overgeleverd. De oudste shruti zijn de Veda’s. Deze zijn ruim drieduizend jaar oud en geschreven in het Sanskriet, de heilige taal van India die niet meer wordt gesproken. 

De hele aflevering zien? Kijk op NPOStart.

Deel alinea

In de Veda’s vind je lofzangen aan goden en godinnen en regels voor rituelen en spreuken. Hindoes geloven dat de Veda's eeuwige, universele kennis bevatten en door God zijn geschonken aan de mensheid. Een van de bekendste smriti is de Mahabharata. Die vertelt in honderdduizend verzen een verhaal over twee koninklijke families die met elkaar strijden om de macht. Het bekendste onderdeel ervan is de Bhagavad Gita, een dialoog tussen Krishna en zijn vriend Arjuna met dharma – hoe juist te handelen – als belangrijkste boodschap. Krishna legt Arjuna uit wat de essentie van het bestaan is, hoe Hij het universum heeft geschapen, wat het doel van elk levend wezen is en wat de weg is om verlichting te bereiken en naar Hem terug te keren.

De Mahabharata, een eeuwenoud heilig schrift, waarschuwt ons voor hedendaagse problemen. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Waar en hoe leven hindoes?

Wereldwijd zijn er bijna een miljard hindoes. De meesten wonen nog altijd in India, daar is ruim tachtig procent van de bevolking hindoe. Ook in Nepal vormen ze een religieuze meerderheid. Verder leven hindoes in onder meer Pakistan, Sri Lanka, het Midden-Oosten, Fiji en Mauritius. Door emigratie wonen er veel in westerse landen. Vanaf eind negentiende eeuw vertrekken ze naar Amerika, Canada, Engeland en Suriname om te werken. Nederland telt ongeveer een kwart miljoen hindoes, vooral Surinaamse Nederlanders.

In de hindoegemeenschap is veel druk om te trouwen. Voor sommige is het huwelijkse leven heel belangrijk, anderen voelen eerder dwang om te trouwen. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Hindoes zijn vaak vegetariër. Vrome hindoes vinden dat je niet mag doden voor voedsel. De koe is heilig binnen het hindoeïsme, want het dier is de ultieme moederfiguur en bovendien voorziet de koe mensen van oudsher van melk. Als hindoes al vlees eten, dan nooit rund.

Een man overlijdt nadat hij wordt aangevallen door boze hindoe dorpsgenoten.

Hindoes hebben hun eigen traditionele geneeskunst, deze heet ayurveda en is duizenden jaren oud. Verder dragen hindoes soms een rode stip op hun voorhoofd. Sommigen doen dat omdat ze het mooi vinden, anderen zien het als religieus symbool. In de tempel  smeert de priester ook vaak iets op het voorhoofd van bezoekers. Deze tilaka is een soort zegen. De rode stip kan ook aangeven dat iemand getrouwd is of voor een derde oog staan, het contact met de goden. De stippen kun je in India gewoon, zelfklevend en al, in de winkel kopen.

© ANP

Een vrouw met tilaka.

Welke misstanden zijn er in hindoeïstisch India?

In de hindoemaatschappij zijn mensen van oudsher verdeeld in vier groepen, ofwel kasten: de Brahmanen (priesters), Kshatriya’s (edelen en soldaten), Vaishya’s (handelaren) en Sudra’s (arbeiders). Dan zijn er nog de mensen die het allerlaagste werk doen, zij hebben geen kaste en worden ‘onaanraakbaren’ genoemd. Volgens dit systeem bepaalt je kaste welk werk je doet en met wie je mag trouwen. Hindoes geloven dat je karma – dat wil zeggen hoe je je vorige leven geleid hebt – bepaalt in welke kaste je geboren wordt. Het kastensysteem is mede dankzij GandhiMahatma Gandhi (1869-1948) is een Indiase politicus die in de vorige eeuw strijdt tegen de Britse bezetting van zijn land, vooral via geweldloos verzet. Een paar maanden nadat India in 1947 onafhankelijk wordt, schiet een radicale hindoe Gandhi dood. allang afgeschaft, maar heeft in praktijk in India nog veel invloed met alle kwalijke gevolgen van dien. Volgens Amnesty is er in 2015 op grote schaal discriminatie van mensen uit lagere kasten of zonder een kaste.

"De laagste kaste is aangevallen om ze stil te houden."

De positie van vrouwen is slecht in veel hindoeïstische gemeenschappen. In India zijn vrouwen vaak ondergeschikt aan mannen en worden meisjesfoetussen soms geaborteerd, omdat de ouders liever een zoon willen. Traditionele hindoes vinden dat vrouwen moeten trouwen, kinderen baren en het huishouden doen. Amnesty meldt over 2015 meer dan 327.000 vrouwelijke slachtoffers van geweld. Zoals bij elke religie, rijst ook hier de vraag wat in het geloof zit en wat cultureel bepaald is. Sommige hindoes zeggen dat de vrouw juist als een zegen wordt bestempeld in hun heilige geschriften. Maar er zijn ook hindoeïstische teksten die de lagere positie van de vrouw lijken te bevestigen doordat ze spreken over het scheppen van de eerste vrouw als steunpunt voor de man.

Deel alinea

Zijn er ook hindoe-extremisten?

In India neemt het hindoeradicalisme toe. Hoewel de grote meerderheid van de bevolking hindoeïstisch is, heeft India ook de op een na grootste islamitische gemeenschap ter wereld: ongeveer 170 miljoen moslims wonen er, alleen Indonesië telt er meer. Er zijn veel spanningen tussen de hindoes en moslims. In 'Opmars van de koeienbeschermers' beschrijft NRC Handelsblad hoe fanatici in India steeds gewelddadiger worden jegens de islamitische minderheid, die bijvoorbeeld nog wel eens een koe – een heilig dier voor hindoes – slacht. Rundvleeseters worden aangevallen en soms zelfs vermoord. Ook christelijke kerken en scholen en islamitische instanties zijn door extremistische hindoemeutes bestormd en vernield. De radicale hindoebeweging RSSDe RSS staat voor Rashtriya Swayamsevak Sang en is een rechtse en nationalistische hindoe-organisatie in India. De beweging doet vanwege de uniformen en oefeningen militair aan. De RSS vindt dat India volledig hindoeïstisch moet zijn.  heeft zelfs een bekeringsprogramma, terwijl bekering eigenlijk helemaal niet in het hindoeïsme zit. Radicalen willen dat ook moslims en christenen in hun land hindoeïstisch worden. De premier van India is een hindoenationalist van de Bharatiya Janata Partij, die terug wil naar traditionele hindoeïstische waarden.

De RSS wil van India een hindoestaat maken, vrij van westerse invloeden. De hele aflevering zien? Kijk op NPO.nl.

Deel alinea

Bidden Hindoes?

Hindoes bidden niet tot hun god of goden, maar vereren hun goden. Ze houden diensten in tempels, die vaak opgedragen zijn aan een bepaalde god of godin. Van die god of godin staat er een beeld in het gebouw. In tempels gaan de schoenen uit. Hindoetempels zijn luidruchtige plekken, niet alleen vanwege het gezang maar vooral vanwege de tempelbel. Deze harde bel mogen hindoes luiden als ze binnenkomen en weggaan. Hindoes offeren aan hun god of goden in de tempel. Ze leggen bij het beeld van hun god fruit, bloemen, geld of wierook. Vaste regels voor bidden of tempelbezoek zijn er niet. Je gaat wanneer je wilt en offert wat je wilt.

Deel alinea

De tempel Kapaleeshwarar in Chennai, India.

Naast tempels, vind je in hindoeïstische landen ook veel kleine tempeltjes op straat. Daar kunnen hindoes op weg naar school of hun werk iets offeren. Ook thuis hebben hindoes vaak een klein heiligdom, een plek waar ze hun god of goden aanbidden.

Veel hindoes vereren thuis, maar volgens een hindoepriester is een bezoek aan een tempel belangrijk voor sociaal contact.

Het hindoeïsme kent verschillende soorten geestelijken. Goeroes zijn godsdienstonderwijzers of leermeesters. Een sadhoe is een heilige man, een volger van Shiva of Vishnoe. Sadhoe’s dragen kralenkettingen, laten hun baard groeien en leven zonder bezittingen. Hun hele leven is gewijd aan het bereiken van verlichting via meditatie. Verder zijn er nog hindoepriesters, zij leiden de tempels.

Op het religieuze festival Kumbh Mela zijn grote verschillen zichtbaar tussen verschillende stromingen.

Het symbool van het hindoeïsme is het ohm-teken. Het staat voor een heilige lettergreep maar zou ook de eerste klank op aarde zijn, het geluid van de schepping. Hindoes gebruiken ohm voor gebed om brahman – goddelijke kracht – in zich te voelen. Tijdens het mediteren beginnen ze soms elke klank met ‘ohm’.

Indiase vrouwen met vuurwerk tijdens Divali, het lichtjesfeest.

Hoe feesten hindoes?

Hindoes hebben niet alleen veel goden, maar ook veel feestdagen. Eén van de bekendste is het Holifeest, een uitbundige viering om het voorjaar in te luiden. Hindoes bouwen ‘s avonds grote brandstapels waarop ze poppen van de heks Holika verbranden. Symbolisch vernietigen ze zo het kwade. De volgende dag trekken ze oude kleren aan en overgieten elkaar met gekleurd poeder.

Kinderen in Amsterdam vieren hindoefeest Holi-Phagwa door met poeder te strooien.

Een belangrijk feest is Divali, het vijfdaagse lichtjesfeest. Hindoes vieren dan de overwinning van het goede op het kwade, het licht op de duisternis. Gelovigen versieren rond de donkerste nacht van het jaar hun huizen met lichtjes en steken vuurwerk af. Hindoes vieren jaarlijks tientallen feesten en dat is nog maar een klein deel van het totaal aantal officiële festiviteiten.

Deel alinea

Hoe trouwen hindoes en wat doen ze met hun doden?

Het traditionele hindoehuwelijk doorloopt verschillende stappen: de ontmoeting, de bruidsschat uitwisselen, verloving en dan een driedaagse ceremonie. De huwelijksrituelen duren een paar uur. De bruid draagt dan een rode zijden sariEen sari is een traditioneel Indiaas kledingstuk, een soms wel zeven meter lange lap stof die om het lichaam gedrapeerd wordt. , haar handen en voeten zijn versierd met hennaHenna is een natuurlijke kleurstof waarmee sierlijke figuren op de handen worden aangebracht. en ze zit met haar aanstaande voor een heilig vuur terwijl de priester gebeden opzegt en voedsel offert aan de goden. De bruid wordt door haar moeder overgedragen aan haar nieuwe echtgenoot die vervolgens zeven beloftes doet aan zijn toekomstige vrouw. Deze beloftes worden bekrachtigd door zeven keer om vuur te lopen. De bruid trekt in bij haar schoonfamilie en keert een week na de ceremonie terug naar huis om daarna voorgoed te vertrekken naar haar nieuwe familie. Ook rond het overlijden hebben hindoes veel rituelen. Ze verbranden hun doden want dat is de snelste manier om terug te keren naar brahman. Na de crematie volgen bijna twee weken vol rituelen en offers voor de ziel van de overledene. Na een jaar eindigt de rouwperiode, ook weer met een ritueel.

"Hij was de verpersoonlijking van het hindoeïsme."

Deel alinea

In het kort:

  • Hindoeïsme is eigenlijk niet één religie maar wordt gevormd door verschillende oude Indiase godsdiensten. Hindoes zelf noemen hun geloof sanatana dharma wat ‘eeuwige leer’ betekent.

  • Hindoes geloven dat je reïncarneert na je dood. Hoe fijn je volgende leven is, wordt bepaald door hoe je je in je huidige leven gedraagt, karma.

  • De religie heeft vele goden, maar eigenlijk geloven hindoes maar in één god. Alle andere goden zijn gedaantes van die één goddelijke kracht, brahman.

  • In de hindoemaatschappij zijn mensen van oudsher verdeeld in vier groepen, kasten. Het kastensysteem is mede dankzij Gandhi allang afgeschaft, maar heeft in praktijk in India nog veel invloed met kwalijke gevolgen.

  • De positie van vrouwen is slecht in veel hindoeïstische gemeenschappen. In India zijn vrouwen vaak ondergeschikt aan mannen.

  • In India neemt hindoeradicalisme toe wat heeft geleid tot de bestorming en vernieling van christelijke kerken en scholen en islamitische instanties.

Deel dit venster

collection

Wereldreligies

Weet meer over de grote wereldreligies: het jodendom, het christendom, de islam, het hindoeïsme en het boeddhisme.