Pure criminelen of politieke terroristen? De Bende van Nijvel

10 minuten leestijd

© ANP/Stringer

Pure criminelen of politieke terroristen? De Bende van Nijvel

Misdaad

Je leest nu

Pure criminelen of politieke terroristen? De Bende van Nijvel

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 19
  • 4841

Het is een van de grootste criminele raadsels van België: wie is Bende van Nijvel en wat is nou echt het motief voor die buitensporig gewelddadige overvallen? Een overzicht van wat we wel weten.

Samengesteld door Anne Verwaaij - Andere Tijden

Audiofragment

Podcast: De Bende van Nijvel
NTR, Focus Andere Tijden - 21 feb 2018

Wanneer slaat de Bende van Nijvel voor het eerst toe?

De Belgen Jacques Fourez (49) en Elise Dewit (49) maken met hun Mercedes een stop bij de benzinepomp van de Colruyt-supermarkt in het Belgische stadje Nijvel. Het is iets na één uur ’s nachts, 17 september 1983. Tijd om te tanken krijgt het koppel niet, want verschillende gemaskerde mannen richten een pistool op hun hoofd en halen de trekker over.

Deel alinea




Enkele minuten later openen de daders met een snijbrander de metalen deur van het magazijn van de Colruyt-supermarkt. 

Door de inbraak gaat het alarm af bij de politie van Nijvel waarop twee rijkswachtersDe Rijkswacht, Gendarmerie in het Frans, is tot 2001 de naam voor de landelijke politie-eenheid in België.  naar het benzinestation toesnellen. Daar belanden ze in een vuurgevecht waarbij rijkswachter Marcel Morue (31) ernstig gewond raakt.

Marcel overlijdt pas als een van de gemaskerde mannen van dichtbij drie kogels recht in zijn gezicht schiet. Zijn collega Jean-Marie Lacroix (30) is ook geraakt, maar doet alsof hij dood is.

De daders vluchten in hun eigen Saab en de Mercedes van het vermoorde koppel. De buit: oliebidons, bonbons en koffie ter waarde van zo’n 500 euro.

1982

13 mrt
Diefstal wapenhandel Dinant

10 mei
Diefstal Volkwagen Lembeek

14 aug
Overval kruidenierszaak Frankrijk

30 sept
Overval wapenhandel Waver
Eén dode

26 okt
Moord op veiligheidsagent

23 dec
Vondst vermoorde taxichauffeur Beersel



Het is een bende
De politie ontdekt na het geweld in Nijvel dat er een verband bestaat tussen deze inbraak en een reeks eerdere autodiefstallen en gewapende overvallen in België. Dit alles moet het werk zijn van een bende. De media lanceert daarom de naam ‘Bende van Nijvel’.

Welke criminele daad precies de eerste is van de Bende van Nijvel valt niet met zekerheid te zeggen, omdat het onderzoek nog steeds loopt en er nog nooit een dader is gepakt.

Maar de eerste misdaad die de Belgische politie in verband kan brengen met de Bende van Nijvel vindt plaats op 13 maart 1982, in een wapenhandel. De geweren die op die dag worden gestolen komen overeen met de wapens die de bende gebruikt tijdens latere overvallen.

1983

9 jan
Vondst vermoorde taxichauffeur, Bergen

11 feb
Overval op Delhaize, Genval

14 feb 
Diefstal Volkswagen, Plancenoit

25 feb 
Overval Delhaize, Ukkel

3 mrt 
Overval Colruyt, Halle
Eén dode

De levensgevaarlijke supermarkt

Na een lange reeks overvallen en moorden in een tijdsbestek van nog geen twee jaar blijft het vanaf 1984 plotseling stil in België. De gewelddadige roof van juwelen op 1 december 1983 lijkt de laatste daad van de Bende van Nijvel.

Maar 22 maanden na de laatste overval - vrijwel exact twee jaar na het buitensporige geweld in Nijvel - slaat de bende opnieuw op volle kracht toe. Dit keer bij een supermarkt van Delhaize in Eigenbrakel.

Wat gebeurt er bij de Delhaize in Eigenbrakel?
Even voor acht uur ’s avonds stappen drie mannen met maskers en geweren uit een zwarte Volkswagen op de parkeerplaats van de Delhaize. Ze gijzelen een kind van twaalf en schieten een andere klant die de supermarkt verlaat zonder aarzeling dood.

De mannen houden het kind onder schot en lopen vervolgens de supermarkt binnen. Het is duidelijk dat dit een actie is van de Bende van Nijvel, want deze gijzeltactiek past de bende twee jaar eerder ook al toe wanneer ze de Delhaize in Beersel overvallen.

In de supermarkt schiet de bende nog een onschuldige klant dood, terwijl ze alle kassa’s leeghalen. Eenmaal weer buiten vuren de mannen op een bestelwagen die op de parkeerplaats staat. De chauffeur raakt dodelijk gewond. Zijn zoon, die naast hem zit, overleeft de wilde schietpartij ternauwernood met ernstige verwondingen.

1983

6 mei
Diefstal Audi, Etterbeek

7 mei
Overval GB-winkel, Houdeng-Goegnies

28 mei
Diefstal zuurstofflessen, Eigenbrakel

8 juni
Diefstal Saab, Eigenbrakel

10 sept
Diefstal kogelvrije vesten, Temse
Eén dode

17 sept
Overval Colruyt, Nijvel
Drie doden

2 okt
Diefstal Volkswagen, Ohain
Eén dode

7 okt
Overval Delhaize, Beersel
Eén dode

1 dec
Overval juwelierszaak, Anderlues
Twee doden

Deel alinea

Wat overkomt de mensen in de Delhaize van Overijse?

Ongeveer twintig minuten na de overval in Eigenbrakel slaat de bende opnieuw toe. Ze zijn waarschijnlijk meteen doorgereden naar de Delhaize in Overijse, zo’n twintig kilometer verderop. Dit keer gijzelen de mannen niemand, maar schieten ze wild om zich heen op de parkeerplaats.

De 14-jarige Stéphanie Notte fietst toevallig voorbij en is het eerste dodelijke slachtoffer. In de winkel schieten de bendeleden nog twee klanten en twee medewerkers dood.

“Toen ze wegvluchtten, viel er een akelige stilte,” vertelt Erna Van Den Steen aan Het Laatste Nieuws. Ze is in 1985 caissière bij Delhaize en opent meerdere kassa’s voor de bendeleden.

“We hebben nog met enkele collega’s Rosa [een collega red.] proberen te helpen, maar ze was al dood. Overal lagen lijken en liepen mensen door en over elkaar. De paniek was enorm. Ik geraakte in een trance van panische angst en heb letterlijk van de schrik in mijn broek geplast.”

Erna’s collega Lea Bogaerts vertelt: “Het was allemaal zo irreëel, net een nachtmerrie dat nooit eindigde. Ik weet niet goed meer hoe ik thuis ben geraakt, maar volgens mijn man ben ik aan tafel gaan zitten en ben ik hysterisch beginnen gillen.”

1985

27 sept
Overval Delhaize, Eigenbrakel
Drie doden

27 sept
Overval Delhaize, Overijse
Vijf doden

9 nov
Overval Delhaize, Aalst
Acht doden

© ANP/Stringer

De nachtmerrie van Aalst

Nog geen twee maanden na deze dubbele aanval pleegt de Bende van Nijvel hun meest bloedige overval ooit. Op 9 november 1985, rond half acht ’s avonds, openen ze het vuur op de parkeerplaats van de Delhaize in het Vlaamse Aalst.

Boodschappen doen bij de Delhaize gaat niet meer zonder zorgen, maar de locatie komt onverwachts. Tot dan toe vinden alle overvallen op supermarkten plaats in Wallonië. “Ergens denk je: dat gebeurt niet bij ons. Ik denk dat je dat zo denkt, omdat je niet wilt dat het bij je gebeurt. Je hoort dat, maar je laat het niet binnenkomen,” vertelt Ingrid Mulder uit Aalst.

"Op dat moment roept mijn zus: ‘Niet schieten dat is mijn papa'"


Net als in Overijse schieten de bendeleden meteen lukraak om zich heen. De 9-jarige David van de Steen loopt op dat moment net met zijn ouders en zus de supermarkt uit. Ze kunnen geen kant op. “Op dat moment schiet die ene man op mijn zus en op dat moment roept mijn zus: ‘Niet schieten dat is mijn papa,’” vertelt David in Andere Tijden.

“Het eerste schot is bij mijn zus in haar keel naar binnengegaan en mijn vader stond achter haar. En datzelfde schot heeft hen alle twee geraakt en ze zijn samen op de grond neergevallen.”

De hele aflevering zien? Kijk zaterdag 24 feb om 21.20 uur op NPO 2.

Deel alinea

David raakt zwaargewond, maar is de enige van het gezin die de overval van de Bende van Nijvel overleeft. “Wij waren als familie getroffen in het diepste vezeltje van uw lichaam. Hoe overwin je dit? Hoe moet je dan verder gaan?”

Waarom het onderzoek aan alle kanten faalt

De Bende van Nijvel houdt België jarenlang in een wurggreep en iedereen, de politie, overheid en Belgen, lijkt de daders zo snel mogelijk te willen grijpen. Maar het onderzoek naar de Bende van Nijvel is een opeenstapeling van oneindige dossiers, bewijsstukken, talloze getuigenverklaringen, uiteenlopende theorieën, vergissingen en blunders.

Deel alinea

Een gespleten onderzoek
Meteen bij de start van het onderzoek naar de bende blunderen de rijkswachters, rechercheurs en rechters aan alle kanten. Het begint al bij de taakverdeling. Net als België zelf is het onderzoek opgesplitst in een Franstalig en een Nederlands deel. De Bende van Nijvel slaat voornamelijk toe in Wallonië, maar ook in Vlaanderen vallen slachtoffers. De Walen en de Vlamingen starten ieder hun eigen onderzoek.

Het parketVlaams woord voor het Openbaar Ministerie (OM). van Dendermonde voert het onderzoek uit naar de bende op Vlaams grondgebied. De overvallen op Franstalig grondgebied vallen onder het parket van Nijvel. De twee teams werken onafhankelijk van elkaar: ze hebben hun eigen dossiers en personeel. Informatie delen ze bovendien te laat of zelfs helemaal niet met elkaar.

De kern van het probleem is een groot wantrouwen. Politiekorpsen, onderzoeksteams en zelfs de rechters verdenken elkaar van betrokkenheid bij de bende.

De hele aflevering zien? Kijk zaterdag 24 feb om 21.20 uur op NPO 2.

Te dicht bij de waarheid
In 1987 blijkt dat het parket van Nijvel pijnlijke fouten heeft gemaakt tijdens het onderzoek waardoor resultaten uitblijven. Het Franstalige dossier over de Bende van Nijvel verhuist daarom van Nijvel naar de Waalse stad Charleroi.

Pas in 1990 verplaatst ook het Vlaamse dossier van Dendermonde naar Charleroi. Het onderzoek wordt eindelijk gecentraliseerd en er worden twee nieuwe onderzoekscommissies opgestart. De resultaten die zij halverwege de jaren negentig presenteren, zijn ontgoochelend: nog steeds is het compleet onduidelijk wie de Bende van Nijvel is.

Opmerkelijk aan de verhuizing naar Charleroi in 1990 is dat de Vlaamse onderzoeksrechter Freddy Troch en zijn team ontslagen worden. Zij zijn de enigen die ooit hard bewijs hebben gevonden: wapens in het kanaal Brussel-Charleroi. “Het waren onderzoekers die heel dicht bij een waarheid aan het komen waren, die heel degelijk onderzoekswerk aan het doen waren,” stelt Christoph D’Haese, de huidige burgemeester van Aalst, in Andere Tijden.

Wie zijn de daders?
Wat het onderzoek in de jaren tachtig ook nog een stuk ingewikkelder maakt, is dat DNA-onderzoek in de kinderschoenen staat. Dat bemoeilijkt het opsporen van de daders in extreme mate.

Het is ook nog steeds compleet onduidelijk uit hoeveel mensen de Bende van Nijvel heeft bestaan. Enkele maanden na de laatste overval in 1985 telt de lijst met verdachten meer dan vierduizend namen. Op basis van getuigenverklaringen lijkt een vaste kern van drie personen achter alle misdaden te zitten: de Reus, de Killer en de Ouwe. De rest van de bende zou bestaan uit een wisselende groep criminelen.

Compositietekeningen van de Ouwe, de Reus en de Killer

Drie mannen hebben inmiddels openlijk toegegeven dat ze lid zijn geweest van de bende, maar twee daarvan hebben deze bekentenis weer ingetrokken. De derde persoon is een voormalig rijkswachter die in 2015 op zijn sterfbed opbiecht dat hij de Reus is.

In 2017 komt de bekentenis bij de Belgische politie en in de media terecht. De bekentenis betekent waarschijnlijk een doorbraak voor het onderzoek. De overleden rijkswachter heeft namelijk iedere keer verlof opgenomen tijdens de bloedige aanvallen op de Delhaize-supermarkten in 1985.

Kan dit nieuwe spoor ook andere daders ontmaskeren? Daar hoopt het Belgische onderzoeksteam nu op. Maar het feit blijft dat het onderzoek naar de bende zo’n dertig jaar na dato nog steeds niets concreets heeft opgeleverd. De Vlaamse onderzoeksjournaliste Hilde Geens schrijft in 2013 een boek over de zaak en komt tot de conclusie: “Niemand kan het Bende-dossier nog vatten. In 2012 had ik zeker acht jaar nodig om alles een keer in te kijken.”

De misdaden die gelinkt kunnen worden aan de Bende van Nijvel Bron: bendevannijvel.com/feiten

Bestaat de Bende van Nijvel uit terroristen?

Terrorisme zoals we dat nu kennen, vaak gemotiveerd vanuit een religie, komt in de jaren tachtig nog nauwelijks voor. Wel vallen in heel Europa veel slachtoffers door politiek terrorisme: in 1980 komen ruim vierhonderd mensen om het leven door aanslagen. De onafhankelijkheidsbewegingen IRADe IRA (Irish Republican Army, Iers Republikeins Leger) is een belangrijke groepering tijdens de onafhankelijkheidsoorlog (1919-1921) van Ierland. Tussen de jaren zeventig en negentig plegen Ieren die strijden voor de onafhankelijkheid terroristische aanslagen onder deze naam. en ETAETA (Euskadi Ta Askatasuna, Baskisch Vaderland en Vrijheid) is een organisatie die streeft naar onafhankelijkheid van alle provincies in Baskenland, een regio die deels in Spanje en deels in Frankrijk ligt. Vanaf 1959 tot en met 2011 zet de ETA geweld in om dit doel te bereiken. hebben een groot aantal van deze doden op hun geweten.

In België zijn in de jaren tachtig ook zulke politiek gemotiveerde terroristen actief: de extreemlinkse Cellules Communistes Combattantes (CCC). Zij plegen meer dan dertig gewelddadige aanslagen.

Deel alinea

De CCC pleegt aanslagen op politieke en militaire doelen.

Extreemrechtse slachtoffers
Zonder daders is het motief van de Bende van Nijvel giswerk. Maar dat de bende niet uit is geweest op een grote buit is duidelijk, anders hadden ze wel andere doelwitten gekozen. De opbrengst van zo’n 150.000 euro in totaal is bizar laag in vergelijking met het risico dat de daders hebben gelopen.

Zijn het dan meedogenloze terroristen die België hebben willen ontwrichten? Veel Belgen vermoeden dat de Bende van Nijvel, in tegenstelling tot haar tijdgenoot de CCC, extreemrechtse motieven heeft gehad. Het staat vast dat dit extreemrechtse spoor onvoldoende is onderzocht en op dit moment niet te bewijzen is.

Het blijft ook de vraag of alle slachtoffers willekeurig zijn vermoord. Zo hadden Elise Dewit en Jacques Fourez, het koppel bij het tankstation, zeer goede contacten met invloedrijke politici. Wisten ze te veel? 

De hele aflevering zien? Kijk zaterdag 24 feb om 21.20 uur op NPO 2.

De loden jaren
De loden jaren tachtig in België zijn voorbij. Ze hebben het leven van zeker 28 mensen abrupt afgebroken, maar aan het mysterie rondom de Bende van Nijvel komt waarschijnlijk nooit een einde. Nog steeds is geen enkele dader gepakt. “Het is een blunderboek geworden van de Belgische justitie,” vindt de burgemeester van Aalst, waar het verdriet en de angst nog steeds voelbaar zijn.

“Wat moet er gebeuren voordat men eigenlijk beseft dat men echt aan het werk moet en dat men aan die zaak prioriteit moet geven?” vraagt Nathalie Palsterman uit Aalst zich af.

David van de Steen denkt dat het allang opgelost is onder de rijkswachters: “Intern is alles opgelost, maar men durft het niet naar de buitenwereld te brengen. Als men nog lang wacht, zijn ze allemaal dood.”

In het kort

  • Aan de Bende van Nijvel worden veel verschillende diefstallen, overvallen en moorden toegeschreven tussen 1982 en 1986: de loden jaren van België.

  • Bij de overvallen van de Bende van Nijvel komen zeker 28 mensen om het leven.

  • De Bende van Nijvel pleegt meerdere overvallen op supermarkten, voornamelijk van Delhaize. De meest bloedige overval vindt plaats in Aalst.

  • Voor het falende onderzoek naar de bende zijn veel oorzaken aan te wijzen, maar de kern van het probleem is een groot wantrouwen onder politiekorpsen, onderzoeksteams en zelfs rechters.

  • Meer dan dertig jaar later is er nog geen enkele dader opgepakt. In 2017 maakt de Belgische politie bekend dat een oud-rijkswachter op zijn sterfbed opgebiecht heeft dat hij ‘de Reus’ is.

  • De Bende van Nijvel bestond waarschijnlijk niet uit ‘gewone’ criminelen, omdat de opbrengst van de overvallen erg laag is. Een terroristisch motief is waarschijnlijker.

Deel dit venster

collection

Andere Tijden

Met persoonlijke verhalen en (nooit eerder vertoonde) archiefbeelden maakt het geschiedenisprogramma Andere Tijden reportages over (bijna) vergeten gebeurtenissen uit ons recente verleden.