Redden veganisten de wereld?

8 minuten leestijd

© Giphy

Redden veganisten de wereld?

Psychologie

Je leest nu

Redden veganisten de wereld?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 35
  • 12750
Bekijk de collectie Gezondheid28 verhalen

Geen leer, geen kaas, geen shampoo getest op dieren: in de veganistische stijl van leven maak je geen gebruik van dierlijke producten. Dan hebben we het niet alleen over voeding, maar ook over kleding, activiteiten als sport of een bezoek aan de dierentuin en huishoudelijke producten. Is dit een betere manier van leven?

Samengesteld door Maartje Groenen

Wat is veganisme?

Veganisten zijn mensen die geen dierlijke producten gebruiken. Onder dierlijke producten valt voedsel, maar ook kleding, schoonmaakartikelen en schoenen. Zuivel en eieren vallen bijvoorbeeld niet binnen en veganistisch dieet, omdat deze producten van een dier afkomstig zijn. In veel e-nummers zitten ook dierlijke producten. Wol, veren en leer zijn ook niet toegestaan.

Er zijn verschillende soorten veganisten, naast de reguliere veganist. Hieronder staan de andere varianten van het dieet op een rijtje. De volledige infographic vind je hier

De verschillende stromingen binnen het veganisme.

Waar komt veganisme vandaan?

Veganisten (en ook vegetariërs) zijn er al eeuwen. Volgens sommige wetenschappers dateren veganisten uit de tijd van de Griekse filosofen: er zijn geruchten dat Pythagoras er een veganistisch dieet op nahield. Eind achttiende en begin negentiende eeuw worden de eerste, grote onderzoeken naar de gezondheid en de effecten van een veganistisch dieet uitgevoerd.

De Griekse filosoof Pythagoras.

Dr. William Lambe (1765-1848) is één van de meest prominente onderzoekers als het gaat om veganisme. Hij onderzocht het vegetarische en veganistische dieet voor mensen met een ernstige ziekte en publieerde er in 1815 deze studie over. De Engelse dierenrechtenadvocaat Donald WatsonDonald Watson was een dierenrechtenadvocaat uit Yorkshire, Engeland. Hij bedacht het woord veganist en is de oprichter van de Vegan Society, ’s werelds oudste veganistenorganisatie, opgericht in 1944.  is degene die in 1944 op basis van de term vegetarian (vegetariër) het woord vegan (veganist) bedacht en is tevens één van de stichters van de Britse Vegan Society. Deze organisatie houdt zich vooral bezig met het voorlichten van veganisten, organiseren van evenementen en deelnemen aan het publieke debat.

Deel alinea

Veganisme in cultuur en geloof

Culturen waarin veganisme het meest terugkomt zijn het hindoeïsme, het boeddhisme en het j aïnismeHet Jaïnisme is een Indiase religie en filosofie. De religie staat bekend om haar strengheid en het doel om de zuivere ziel te bevrijden. Dit doen aanhangers niet door God te aanbidden, maar door zichzelf lichamelijk te straffen, soms zelfs met de dood als gevolg. Ze bewandelen de weg naar sallekhale (rituele uithongering) en worden heilig verklaard na het voltooien van dit ritueel.   . Hierbij gaat het vooral om de ethische overwegingen: geen geweld tegen levende wezens. De meeste Hindoes geloven in reïncarnatie: herboren worden in een ander lichaam na de dood. Je kunt in een volgend leven dus terugkomen in het lichaam van een geit of een kip. Een dier kan daardoor een reïncarnatie van familie of vrienden zijn. Vegetariërs blijven in deze culturen wel in de meerderheid, vanwege de voedingsstoffen die in zuivel en eieren zitten.

Veganistische voeding wordt in India vaak aangevuld door allerlei verschillende kruiden.

Hoe wordt iemand veganist?

De Nederlandse Vereniging voor Veganisten raadt aan om met het voedingspatroon te starten. Een veganist eet plantaardig en dat betekent dat de boterham met kaas en het glas melk niet langer mogelijk is. De focus ligt op het eten van meer groenten, fruit, noten en bonen om op die manier de benodigde vitaminen en mineralen binnen te krijgen. Een goed uitgebalanceerd plantaardig dieet bevat voldoende voedingsstoffen, maar is niet gezonder dan een gezond dieet met dierlijke producten.

© Wikimedia

Een veganistische supermarkt in Berlijn.
Deel alinea

Er zijn een heleboel producten waarvan we verwachten dat ze veganistisch zijn, maar waarin wel degelijk dierlijke producten zitten. Neem roze koeken: in het E-nummer E-120 zitten geplette luizenlijfjes, waarvan de rood/roze kleurstof gemaakt wordt. Gelatine bevat huid en botten van koeien en varkens, en zit in veel producten. Een veganist moet dus ontzettend goed opletten wat wel of niet eetbaar is. Om duidelijkheid te verschaffen aan de consument bestaat er inmiddels een vegan keurmerk. Dit keurmerk wordt nog niet overal gehanteerd omdat de Vegan Society het product eerst goed moet keuren.

Omdat het best lastig is om te zien wat wel en niet veganistisch is, zijn er veganistische supermarkten in het leven geroepen. Meer zien? Kijk op npo.nl.

Natuurlijk heeft een veganist nog steeds bepaalde voedingsstoffen nodig en die zijn te compenseren door het eten van een vleesvervanger. Daarin zitten de vitamines (B1, B12, ijzer en eiwit) die nodig zijn voor een gezond eetpatroon. Volgens het Voedingscentrum is het als veganist wel verstandig om vitamine B12 bij te slikken. Dit zit namelijk alleen in dierlijke producten als zuivel en eieren. Noten, peulvruchten en soja zijn goede veganistische alternatieven, maar bevatten geen B12.

Zeewieren en insecten zijn goede bronnen van eiwitten. Zeewier kan een prima, duurzame vleesvervanger zijn, mits het niet vervuild is. Er is al een aantal producten met zeewier op de markt: de Dutch weedburger, zeewierpasta, zeewiersalade en gedroogde zeewiersnacks. Insecten zijn een duurzame vervanger voor iemand die wel vlees eet, want volgens de Vegetariërsbond is het niet vegetarisch en dus ook niet veganistisch.

Pasta gemaakt van krekels.

Er zijn alleen behoorlijk wat discussies over hoe gezond deze vervanger en het hele veganistische dieet is. Het gebruiken van zuivelproducten is gerelateerd aan een lager risico op darmkanker en diabetes type 2, volgens het Voedingscentrum. Het is nog niet duidelijk of vleesvervangers dit ook stimuleren en het kan dat een veganist daarom belangrijke stoffen mist.

Is het wel zo gezond als we denken? Kijk op npo.nl voor de uitzending van Nieuwsuur. 

Veganistisch eten en het sociale leven

De Groene Meisjes schrijven een blog over het vega eten bij anderen of uit eten gaan. Een lastig onderwerp, zeker in het begin van het veganistische dieet. Kun je altijd aan anderen vragen of zij rekening willen houden met jouw dieet? Uit de blog komt één ding naar voren: de aanpassing, voor zowel een veganist als zijn of haar omgeving, heeft tijd nodig. Volgens hen is het dieet niet anders dan dat van iemand met een glutenallergie of iemand die uit geloofsovertuiging anders eet.

 

© Pexels

De Vegan Challenge geeft een aantal tips om te helpen in bepaalde sociale situaties waar veganisme minder geaccepteerd of geheel onbekend is. Om te beginnen is het goed om uit te leggen wat veganisme is en aan te geven welke producten wel en niet veganistisch zijn. Aanbieden om zelf iets te mee te nemen of te helpen met koken is een goede tweede stap.

Deel alinea

Is een veganistische levensstijl duur?

Alleen veganistisch eten is nog niet genoeg om onder de noemer veganist te vallen. Ook kleding, schoenen, shampoo en andere huishoudelijke artikelen bevatten dierlijke producten. Een dekbed met veren of wol kan bijvoorbeeld niet. Shampoo en make-up zijn vaak niet dierenproefvrij en dus niet veganistisch. Om zeker te weten dat alle producten veganistisch zijn, kun je naar een veganistische supermarkt of (online) kledingwinkel gaan. Daar zijn de artikelen over het algemeen wel een stuk duurder.

Van voeding tot shampoo: waar moet je allemaal op letten?

Toch hoeft een veganistische levensstijl niet altijd duurder te zijn. Het kost alleen aanvankelijk wel wat extra tijd. Het uitzoeken waar de juiste producten te vinden zijn, het wennen aan veganistisch koken en het zoeken naar de juiste voorlichting: je moet er wel wat voor over hebben.

Deel alinea

Is een veganist ook een activist?

Dierenrechtenactivisten en milieuactivisten kiezen wel vaak voor een vegetarisch of veganistisch dieet, maar het hoeft geen onderdeel van de leefstijl te zijn. Als het doel is om zo veel mogelijk dieren te redden van een leven in de vleesindustrie, dan komt het activisme wel wat sneller om de hoek kijken. Zo spoort de website Vegan.com lezers aan om, ‘als je echt veganist bent’, je te mengen in het activisme.

 

Activisme en veganisme hangen nauw samen. Kijk de hele uitzending op npo.nl.

Deel alinea

De meest bekende veganistische dierenactivist is misschien wel Peter Janssen, beter bekend als de Vegan Streaker. Hij komt op voor de rechten van dieren door stierengevechten te verstoren of konijnen uit hun hokken te laten.

 

Peter Janssen, beter bekend als de Vegan Streaker. Kijk de hele uitzending op npo.nl.

Kunnen dieren ook veganistisch leven?

Er zijn dieren die prima van een plantaardig dieet kunnen leven, bijvoorbeeld schapen en kippen. Met huisdieren ligt dat iets ingewikkelder. Katten hebben bijvoorbeeld echt bepaalde voedingsstoffen nodig die alleen in vlees of vis te vinden zijn. Voor hen zou een plantaardig dieet niet gezond zijn. Honden kunnen daarentegen wel plantaardig leven. Zo zijn er brokken met plantaardige bestanddelen en kan rijst een vervanger zijn. Over hoe goed het uiteindelijk voor een dier is, zijn de meningen verdeeld.

'Niet alle dieren kunnen zonder vlees.' 

Deel alinea

Moet iedereen veganist worden voor een betere wereld?

Voor het milieu is het, ten opzichte van nu, beter om in mindere mate vlees en zuivel te consumeren. Het reduceren van fossiele brandstoffen alleen, door bijvoorbeeld met de fiets te gaan in plaats van met de auto, is niet genoeg om de uitstoot van broeikasgassen te substantieel verminderen. Landbouw heeft namelijk een veel hoger uitstootpercentage. Ongeveer de helft van de broeikasgasuitstoot binnen de landbouw is afkomstig uit de veehouderij. Zo’n zeventig procent van deze uitstoot komt door de rundveehouderij, twintig procent door de varkenshouderij en de overige tien procent is verdeeld tussen andere sectoren als geiten, schapen en pluimvee.

© Pexels

Deel alinea
"In plaats van iedere dag een stuk vlees is twee of drie keer per week een stuk beter."

Het is een stuk gezonder om minder vlees te eten, aldus het Voedingscentrum. In plaats van iedere dag een stuk vlees is twee of drie keer per week een stuk beter. Meer dan de helft van de Nederlanders houdt zich inmiddels aan deze flexitarische levensstijl. Minder vlees en meer graanproducten, peulvruchten, groenten en fruit zorgen voor een lager risico op hart- en vaatziekten. Helemaal stoppen met dierlijke producten is alleen goed wanneer er geen tekort ontstaat aan vitamines en mineralen. En door af en toe dat stukje vlees te laten staan, lever je ook al een bijdrage aan de wereld met minder dierenleed en minder broeikasgassen.

In het kort

  • Een veganist is iemand die geen dierlijke producten eet, draagt of gebruikt.

  • Studies over hoe gezond en duurzaam het veganistische dieet is, zijn al terug te vinden in de achttiende en negentiende eeuw.

  • Vitamine B12 is erg belangrijk, een langdurig gebrek hiervan kan permanente schade opleveren aan het zenuwstelsel. Veganisten moeten dit bijslikken om gezond te blijven.

  • Veganisme gaat vaak samen met activisme. Veel veganisten willen hun gedachtegoed graag delen en dat kan via protesten, bijeenkomsten of acties.

  • Het is goed om minder vlees te eten, niet meer dan twee of drie keer per week. Als we allemaal veganistisch gaan eten, is dat wel beter voor het milieu, maar niet meteen voor de gezondheid.

Deel dit venster