Waarom wil Xi Jinping levenslang president van China blijven?

17 minuten leestijd

© ANP

Waarom wil Xi Jinping levenslang president van China blijven?

Staatsinrichting

Je leest nu

Waarom wil Xi Jinping levenslang president van China blijven?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 12
  • 2715

De Chinese president Xi Jinping kan, als hij wil, zijn leven lang de leider van zijn land blijven. Daarvoor heeft hij de grondwet laten veranderen. Waarom wil hij dat?

Samengesteld door Ellen van Dalen

Het Chinese Volkscongres heeft een grondwetswijziging goedgekeurd waardoor de 64-jarige Xi Jinping levenslang president kan blijven. Met deze stemming komt een eind aan het grondwetsartikel dat bepaalde dat een president maximaal twee termijnen van vijf jaar mag aanblijven. Deze regel bestaat sinds 1982 en is ingesteld onder het bewind van vide-premier Deng Xiaoping om zo herhaling te voorkomen van de tirannie van Mao Zedong.

Xi, die sinds 2013 president is, heeft nu drie functies voor het leven: hij is ook secretaris-generaal van de Communistische Partij en hij is voorzitter van de Centrale Militaire Commissie. Aan die laatste twee functies is al geen limiet verbonden. Volgens China-experts ontpopt Xi zich steeds meer als een dictator.

China-kenner Henk Schulte Nordholt, die het boek China en de Barbaren schreef, noemt Xi Jinping in 2016 al een ‘rode aristocraat’ en een ‘alleenheerser’.

Audiofragment

Garrie van Pinxteren waarschuwt voor dictatoriale trekken Xi
Met het oog op morgen - 25 feb 2018

Waarom is het nodig langer dan tien jaar aan te blijven?

Als er geen grondwetswijziging zou zijn doorgevoerd, dan was Xi tot maximaal 2022 president gebleven. De praktijk leert echter dat de invloed van een president al veel eerder afneemt. Voordat de tweede termijn van vijf jaar ingaat, bij Xi is dat sinds oktober 2017, wordt er namelijk al een opvolger gekozen, zodat deze zich kan inwerken. De opvolger krijgt al snel meer macht en er is zelfs een politieke term voor de huidige president die dan steeds minder invloed heeft: een ‘lame duck’. Dit is een nachtmerrie voor Xi, die voor zijn gevoel pas net begonnen is en nog heel veel plannen heeft. Plannen die China in “2050 een moderne en welvarende en sterk socialistische natie” moet maken, met een “open economie waarin ook buitenlandse investeerders welkom blijven,” aldus Xi in zijn speech tijdens het jaarlijkse Volkscongres van de partij in oktober 2017. Tijdens dat Volkscongres wordt al duidelijk dat er geen opvolger is gekozen. Nu weten we de reden: Xi heeft (voorlopig) helemaal geen opvolger nodig.

Deel alinea
"In 2050 is China een moderne en welvarende en sterk socialistische natie"

Economie zonder tegenspraak

De afgelopen jaren heeft China zich ontwikkeld tot tweede wereldeconomie, na de Verenigde Staten. De megasteden en infrastructuur die in razendsnel tempo uit de grond zijn gestampt zijn daar een zichtbare oorzaak en resultaat van. Door het gigantische arbeidspotentieelMet een arbeidsbevolking van 806 miljoen mensen (op een populatie van 1,3 miljard) beschikt het land over de grootste menselijke productiekracht ter wereld. kan er dag en nacht worden gewerkt.

Die snelheid kennen wij in het westen niet. Maar China kent dan ook geen inspraak van bewoners of zogenaamde polderdiscussies: tegenspraak wordt niet geduld. Om een beeld te krijgen van hoe meedogenloos het er soms aan toe gaat tijdens deze moderniseringsslag in China kan je The Road (2Doc) bekijken van filmmaker Zhang Zanbo. In deze film volgt hij zes jaar lang bouwwerkzaamheden in de provincie Hunan en zien we de invloed op de bewoners in deze streek en de arbeiders die slecht behandeld worden.

Deel alinea

Ambities van Xi

  • Xi wil corruptie verder aanpakken en hij focust daarbij op de staatsbedrijven. Afgelopen jaar is hij al flink tekeer gegaan tegen corruptie, vooral binnen de partij. Veel hooggeplaatste politici zijn vastgezet, volgens critici zijn dat vooral Xi’s rivalen. Meer dan een miljoen functionarissen zijn de afgelopen jaren bestraft voor corruptie.
  • In 2050 woont driekwart van alle mensen in grote steden. Door de groei van megasteden, waar volop werk is, is de kloof tussen de welvarende stad en het arme platteland de afgelopen jaren enorm gegroeid. Het is Xi’s ambitie om die kloof kleiner te maken, met als doel ook te voorkomen dat er nog meer sociale onrust ontstaat. Die sociale onrust zou overigens ook kunnen ontstaan als gevolg van de verdere economische hervormingen die Xi wil doorvoeren.

  • Die hervormingen richten zich vooral op het groener maken van de ‘oude’ industrie (zoals de staal- en kolenindustrie in met name het noorden van China). Dit is nodig omdat door de vervuiling van deze bedrijven en de explosieve bevolkingsgroei het leven in de megastad steeds meer onder druk staat. Xi komt met strengere milieuwetgeving heeft hij beloofd.

Audiofragment

Daan Roosengaarde over vervuiling in Beijing
Bureau Buitenland - 13 jul 2017

Kunstenaar Daan Roosegaarde, die in Beijing woont, maakte een kunstwerk tegen vervuiling, wat nu in een park in Beijing staat. Een reportage van verslaggever Lorenzo Fränkel.

  • Xi vreest dat door deze hervormingen ontslagen gaan vallen en daarmee sociale onrust ontstaat. Die zou wel eens gevoed kunnen worden via social media. Nu al is hij bezig de controle op internet verder op te voeren.
  • Tenslotte wil Xi doorgaan met het verstevigen van de militaire positie van China ten opzichte van Rusland en de Verenigde Staten en hij heeft nog wat conflicten over eilandjes in de Stille Zuidzee op te lossen met buurlanden.

Om dit alles voor elkaar te krijgen heeft China ‘rust en stabiliteit’ nodig, de belangrijkste reden waarom Xi langer door zou willen gaan. Volgens meerdere experts ambieert Xi de Mao van de 21e eeuw te worden. Maar waarom? Hebben we niet van Mao geleerd welke desastreuze gevolgen een eenmansleiderschap kan hebben?  

Wie was Mao en waarom lijkt Xi op hem?

Mao was oprichter van de Volksrepubliek China, leider van de communistische partijChina’s communistische partij bestaat al bijna honderd jaar. Met tachtig miljoen leden en vier biljoen dollar aan buitenlandse valuta is de Partij de grootste en rijkste partij op aarde. Al 65 jaar is China een eenpartijstaat. Volgens velen dankt China het economisch succes juist aan dit stelsel. Geen consensus en oeverloos debatteren, maar meteen de hamerslag erop en uitvoeren. Verderop is er meer informatie over dit economische succes. van 1949 tot aan zijn dood in 1976. Hij komt aan de macht na een burgeroorlog met de nationalisten die onder leiding staan van Chiang Kai-Shek.

Polygoon journaal over de opmars van het communisme in China.

Mao regeert decennia lang met harde hand en neemt enkele, voor de Chinese bevolking, desastreuze maatregelen. Een daarvan is de ‘Grote Sprong Voorwaarts’ (mei 1958). Mao wil in die tijd China in hoog tempo tot een economische supermachtDe snelle industrialisatie van het land zou betaald moeten worden met de export van landbouwproducten. Daarvoor is het noodzakelijk om de landbouwproductie enorm op te voeren. In hoog tempo worden er door ongeveer 100 miljoen boeren grote irrigatiestelsels (dammen, reservoirs en kanalen) gebouwd. maken.

 

Deel alinea

Daarnaast roept Mao op tot het bestrijden van de ‘Vier Pesten’: mussen, vliegen, muskieten en ratten. De bevolking krijgt de opdracht om zoveel mogelijk mussen te elimineren, omdat deze vogels graankorrels eten. Het uitroeien van mussen blijkt geen slimme zet, want ze voorkomen ook landbouwplagen. De oogst mislukt en een grote hongersnood is het gevolg. Miljoenen mensen komen om. Het is de ergste hongersnood ter wereld.

De mislukte oogsten hebben desastreuze gevolgen voor de Chinese bevolking.

De intellectuele elite is oppermachtig geworden na de mislukkingen rond de Grote Sprong VoorwaartsEen ander mislukt onderdeel van de ‘Grote Sprong Voorwaarts’ is het opvoeren van de staalproductie. Om zijn ambitieuze doelstellingen te halen roept Mao de bevolking op ‘hoogovens in de achtertuin’ te bouwen. Ze moeten het metaal dat ze bezitten opofferen: keukengerei, gereedschap en deurkrukken. Om de ‘hoogovens in de achtertuin’ op gang te houden moet bovendien overal brandstof vandaan gehaald worden. Daarvoor worden huizen afgebroken en grote gebieden worden ontbost. Mao weet door deze extreme maatregelen de geplande staalproductie te halen, maar slechts veertig procent van dit staal is goed. De ‘hoogovens in de achtertuin’ hebben voornamelijk waardeloos tot zeer matig staal opgeleverd. Ze worden korte tijd later opgeheven. en om zijn eigen macht weer te herstellen probeert Mao hen uit de weg te ruimen. Hij verzint daarvoor een nieuw plan: de ‘Culturele Revolutie’ (1966-1976). Maoïstische en Socialistische principes moeten weer het uitgangspunt worden en alles wat riekt naar geld verdienen en bourgeoisie is niet veilig meer. Tempels, kloosters en historische stadscentra, opera, theater, muziek en beeldende kunst worden vernietigd. Miljoenen mensen, onder wie professoren, musici, monniken en fabrieksdirecteuren, worden vervolgd, vermoord of gemarteld.

Veel beeld uit die periode is er niet, Mao zit niet te wachten op journalisten. Het lukte VPRO-televisiemaker Roelof Kiers als eerste Nederlandse journalist toegang te krijgen tot China. Hij ziet hoe in het onderwijs de nadruk ligt op praktijk en minder op de theorie.

Mao komt in deze periode met een soort eigen bijbel, het zogenaamde ‘Rode Boekje’. Iedereen moet het in huis hebben en de regels die er in staan opvolgen. In die tijd, 1966, sluit Mao alle universiteiten.

Eind jaren zestig ziet het leger in dat de Culturele Revolutie niet werkt. Soldaten nemen communes en scholen over. De relatie met het buitenland belandt op zijn dieptepunt. Er zijn dan al zeker anderhalf miljoen mensen vermoord. Mao’s gezondheid laat hem in de steek en op 9 september 1976 overlijdt hij. Hij laat een ontredderd land achter.

Ondanks deze grote tegenslagen is de oprichter van de Volksrepubliek ruim veertig jaar later nog altijd razend populair. Zelfs bij Xi, die hem recent een “groot figuur” noemde.

Opvallend, want ook hij is in zekere zin slachtoffer van Mao’s daden. Xi Jinping wordt namelijk, net als ruim een miljoen stadsjongeren uit de elite, tijdens de revolutie naar het platteland gestuurd om daar op het land te werken. Hij leeft jaren in een grot in het noordoosten van China.

Xi bedrijft net als Mao persoonlijkheidspolitiek, terwijl de leiders na Mao meer partijpolitiek uitvoeren. Je ziet dat onder meer terug in de reclameborden van Xi langs de kant van de Chinese snelweg, met daarop ‘zijn’ slogan: de Chinese droom. Die luidt: “Wanneer alle Chinezen samenwerken dan zouden ze de grote opstanding van de Chinese natie waar kunnen maken.”

Ruben Terlou ziet hoe kinderen en volwassenen nog steeds positief over Mao Zedong denken.

Fotograaf, arts en presentator Ruben Terlou reist in 2016 voor de VPRO door China en ziet hoe onder Xi’s bewind jonge kinderen leren van Mao en het patriottisme met de rode paplepel krijgen ingegoten. Hij hoort hoe ze in China Mao’s daden beoordelen. De miljoenen doden door honger en geweld wordt geschaard onder de dertig procent verkeerde dingen die hij deed. De overige zeventig procent - zo luidt het officiële overheidsstandpunt – heeft Mao goed gedaan.

Wat leert Xi van zijn andere voorbeeld, Deng Xiaoping?

Ondanks zijn overeenkomsten met Mao Zedong wordt Xi vaker neergezet als een nieuwe Deng Xiaoping (1904-1997). Deng is degene die de puinhopen die Mao achterlaat weer opraapt en China voor het eerst laat experimenteren met het kapitalistische systeem en het aantrekken van buitenlandse investeerders. Hij zet rond 1980 vier ‘Speciale Economische Zones’ op. Boeren krijgen het recht om hun eigen producten te verbouwen en te verkopen. Het zijn de eerste stappen naar het ‘nieuwe’ China.

Sinoloog E Vermeer geeft duiding bij overlijden Deng Xiaoping

Deng vindt dat “wie het in zich heeft rijk mag worden” en “door het socialistische systeem zou alle rijkdom toch wel redelijk eerlijk worden verdeeld.” Dat laatste blijkt in de praktijk niet zo te werken. De kloof tussen arm en rijk is enorm in China: het aantal miljonairs groeit nergens sneller dan in dit land.

Xi spreekt zich altijd scherp uit tegen de "extravagante levensstijl en overmatige consumptie" en pleit voor een meer "sober leven". Als je de beelden ziet die Ruben Terlou maakt over miljonairs in China, dan lijkt het erop dat deze groep zich weinig van hem aantrekt.  

Deel alinea

Volgens maandblad Quote zijn er eind 2016 1,58 miljoen Chinezen met een vermogen van minstens 10 miljoen renminbi (zo’n 1,3 miljoen euro). Een decennium geleden waren er slechts 180,000.

Xi streeft net als Deng ‘een moderne en welvarende en sterk socialistische natie’ na, met een open economie waarin ook buitenlandse investeerders welkom blijven. Net als Deng wordt Xi overigens vaak neergezet als een man van het volk, familieman en liefdevolle echtgenoot. Niet voor niets luidt zijn bijnaam ‘Xi Dada’ - oom Xi. Maar hij is wel een strenge oom.

Welke kritiek heeft het westen op Xi?

Xi’s tijdperk wordt ook getypeerd door ‘controle en nationalisme’. Illustrerend in dat geval is de aanhoudende onderdrukking van minderheden, het niet bestaan van persvrijheid, de vervolging van advocaten en het controleren van internet en de sociale media.

Deel alinea

© ANP

Onderdrukking minderheden

De Volksrepubliek China erkent in totaal 56 officiële etnische groepen, waarvan de Han-Chinezen veruit de grootste groep zijn met 92 procent van de totale bevolking van 1,3 miljard mensen. Hoe het leven eruit ziet voor een minderheidsgroep kreeg Paul Rosenmöller te horen tijdens zijn reis door het Chinese Kashgar, een gebied waar overwegend Oeigoeren wonen. In Wij zijn vrij in een kooi (12 juli 2009) ontmoet hij vooral een heel bang volk:  

In China ontmoet Paul Rosenmöller verschillende minderheden en hij loopt daar telkens tegen beperkingen aan. 

Vrijheid van meningsuiting

Behalve minderheden, journalisten en mensenrechtenactivisten zijn ook hiphoppers minder enthousiast dat Xi nog langer blijft. Begin dit jaar verbiedt Xi namelijk de vertoning van ‘smakeloze’ hiphopmuziek op de staatstelevisie. Artiesten mogen voortaan alleen nog rappen over de glorie van de Chinese Communistische Partij.

Xi maakt zelf ook een rap: rap over je eigen succes. Je politieke plannen en succesjes verkopen via een rap. President Xi Jinping en zijn kompanen voeren het uit en het blijkt een echte hit. Zodra de rap online staat en via de Chinese staatszender CCTV wordt verspreid, gaat de clip viral. De rap gaat over marktgerichte hervormingen, Xi's gevecht tegen corruptie ('we hebben de tijgers aangepakt'), smog en vervuiling.

En dat terwijl hiphop juist enorm populair is geworden, mede dankzij de talentenshow Rap of China. Hiphop die wij heel mainstream zouden vinden.

Audiofragment

Raymond Verhoef over verbod op hiphop in China
Bureau Buitenland - 29 jan 2018

Raymond Verhoef, hiphopliefhebber en maker van de documentaire Beijing Rebels, vertelt in Bureau Buitenland wat dit nieuwe verbod voor de hiphopcultuur in China betekent.

© ANP

Reacties uit het westen op de grondwetswijziging

Het westen reageert voornamelijk sceptisch op de grondwetswijziging waarin Xi eeuwig president kan blijven. Zo kopt The Economist kort na de bekendmaking van Xi’s ‘eeuwig for president’ maatregel op de cover: “How the west got China wrong.” Volgens het opinieblad is het westen er ten onrechte van uitgegaan dat China zich wel langzaam zou gaan ontwikkelen tot een democratie en markteconomie zoals we die in het westen kennen. Alleen, aldus het blad: “Niets is minder waar.”

Volgens Henk Schulte Nordholt, auteur van het boek China en de Barbaren gaat dat nooit gebeuren ook:  

Volgens Henk Schulte Nordholt kijken we te veel met een westerse blik naar China.

Xi is, aldus The Economist, de meest machtige man op aarde die we de komende tijd goed in de gaten moeten blijven houden.

 

In het kort

  • De Chinese president Xi Jinping heeft de grondwet laten wijzigen waardoor hij nu levenslang aan de macht kan blijven.

  • Hij wil dat omdat hij grootse plannen heeft om van China in 2050 een moderne, welvarende en sterk socialistische natie te maken.

  • Volgens het westen ontpopt Xi zich steeds meer tot een alleenheerser. Zijn hang naar persoonlijk leiderschap doet denken aan Mao Zedong, die van 1949 tot aan zijn dood in 1976 aan de macht was. Mao regeert met harde hand en miljoenen mensen sterven door hongersnood of doordat Mao ze uit de weg ruimt omdat ze voor hem te bedreigend zijn. Xi noemt Mao een “groot figuur” en doet net als hem aan persoonlijkheidspolitiek.

  • De eerste stappen voor een ‘nieuw’ China werden in de jaren tachtig gezet door Deng Xiaoping. Xi zet dat door en maakt in navolging van hem van China een kapitalistisch land met een socialistisch sausje.

Deel dit venster