Wat is grunge?

11 minuten leestijd

© ANP

Wat is grunge?

Podium

Je leest nu

Wat is grunge?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 9
  • 1461
Bekijk de collectie Pop, rap en hiphop14 verhalen
Bekijk de collectie Top 200015 verhalen

Geen muziekstroming kwam zo snel opzetten als grunge. Begin jaren negentig van de vorige eeuw veroveren bandjes uit het noordwesten van Amerika in gescheurde spijkerbroeken en geblokte houthakkersblouses in sneltreinvaart de hele wereld. Nirvana, Pearl Jam en Soundgarden spelen al gauw op de grote festivals in Europa. Maar voor het grote publiek verdwijnt grunge net zo rap als het kwam.

Samengesteld door Robert Lagendijk

Wat is een muziekstroming?

Met de opkomst van de rock-'n-roll krijgt de jeugd na de Tweede Wereldoorlog voor het eerst een eigen jeugdcultuur. De muziek, gekenmerkt door een stevige beat en felle elektrische gitaren, wordt aanvankelijk gemaakt om op te dansen in clubs. Er hangt al gauw een sfeer van seks, drank en drugs rond het begrip van deze rock-'n-roll en ouderen zien het als iets vulgairs.

Elvis Presley tijdens een van zijn concerten in 1957.
Deel alinea

Door de opkomst van de grammofoon en de transistorradio is de muziek ineens overal te horen. Er is genoeg werk, zo vlak na de oorlog, en de jeugd heeft veel geld te spenderen. Massaal worden de platen van Buddy Holly en Elvis Presley gekocht. Ook verschijnen er tijdschriften vol foto's van de nieuwe idolen en natuurlijk kleedt de jeugd zich hetzelfde als de rockers.

Eind jaren vijftig verdwijnt de rock-'n-roll. Buddy Holly verongelukt en Elvis moet het leger in. De gekte rond rock-'n-roll verdwijnt, maar het fenomeen jeugdcultuur is geboren. Al gauw dienen de volgende muziekstromingen - met eigen helden, eigen muziek, een eigen kledingstijl en een nieuwe soort drank of drug - zich aan. De ene stijl is meer pop (een afkorting van populair) - op de massa gericht - de andere juist meer voor een subcultuur, bedoeld voor een kleine groep. Zo ontstaan door de jaren heen muziekstromingen als pop, punk, disco, funk, rock, hardrock, metal, indierock, house, techno etcetera. Eind jaren tachtig ontstaat ook grunge, in het noordwesten van Amerika.   

Hoe ontstond grunge?

Hoe een muziekstroming precies ontstaat, is altijd lastig te zeggen. Meestal wordt er pas over een stroming gepraat als een muziekjournalist een label op de lokale muziekscene plakt. Grunge ontstaat in Seattle, in de Amerikaanse staat Washington, en is een mengvorm van een aantal soorten rockmuziek waarbij de elektrische gitaar altijd de hoofdrol speelt. Dat grunge in deze streek begint, is misschien te verklaren uit het feit dat de huizen er groot en vaak vrijstaand zijn en dat het leven er goedkoop is. In de kelders kan prima geoefend worden met de versterkers op 10.

Deel alinea
Seattle, Washington.

Voorbeelden voor de nieuwe lichting muzikanten, eind jaren tachtig, zijn Pixies, Dinosaur Jr. en Sonic Youth. Stuk voor stuk harde bands die de gitaren laten gieren. Ook een oudere rocker als Neil Young met zijn begeleidingsband Crazy Horse is een invloed. Bij grunge zijn noise rock, alternatieve rock, punk en heavy metal de belangrijke ingrediënten. Daarnaast is het oude punk-adagium ‘do it yourself’ - dus zoveel mogelijk zelf doen, bijvoorbeeld ook zelf je albums uitbrengen - van belang.

De term ‘grunge’ ontstaat in 1988 als de platenmaatschappij Sub Pop hun nieuwe band Green River (met daarin leden van wat later Pearl Jam gaat worden) omschrijft als: ‘gritty vocals, roaring Marshall amps, ultra-loose GRUNGE that destroyed the morals of a generation’. De bekendste grunge bands zijn Soundgarden, Mudhoney, Nirvana en Pearl Jam.

DIY

Met Do it yourself of kortweg DIY wordt niet alleen klussen ofwel doe-het-zelven bedoeld. De punk en alternatieve muziekscene gaan ook met de term aan de haal. DIY is van toepassing op de hele keten van de muziekindustrie. Muzikanten leren zelf hun instrument te bespelen, nemen zelf hun muziek op, maken zelf posters en hoezen, en organiseren zelf optredens. Ze schrijven ook over hun eigen scene in eigen fanzinesEen combinatie tussen het woord fan en magazine. Een fanzine is een tijdschrift dat uitgegeven wordt door liefhebbers.

Eddie Vedder, de zanger van Pearl Jam, in Ziggo Dome in 2012.

Werd grunge een succes?

In september 1991 verschijnt het tweede album van Nirvana: Nevermind. Het debuut Bleach van het trio was eerder roemloos ten onder gegaan. Maar Nevermind wordt direct een hit en het album is het hoogtepunt van de grunge-rage. Iedereen die het album hoort, is meteen verkocht. De mix van punk, harde rock en popliedjes verovert de wereld in korte tijd. De keiharde single Smells Like Teen Spirit met de bekende gitaar-riff eindigt in Nederland op een derde plaats in de hitparade. Het concert dat de band twee maanden later in Nederland geeft, verkoopt in no-time uit.

Professionals uit de muziekindustrie verklaren het succes van Nevermind.

Het succes van Nirvana maakt van grunge een rage en de grungebandjes schieten als paddenstoelen uit de grond. Dit is mede te danken aan de hoge financiële voorschotten die grote artiesten als Michael Jackson en Madonna vragen voor hun platen. Het is daardoor aantrekkelijk te investeren in kleinere grungebandjes.

Deel alinea

Is grunge een product van de media?

Voor het gemak plakt de muziekpers de naam van een stad aan de nieuwe noise rock die grunge heet: Seattle. Een gescheurde spijkerbroek met daarop een dik flanellen houthakkersblouse is de kleding die jongeren in het regenachtige noordwesten van Amerika dragen. Het wordt de outfit die bij grunge hoort. Er is zelfs ook een eigen beeldtaal die bij de muziek hoort: alle grunge videoclips die in de late uurtjes bij de muziekzender MTV te zien zijn, zijn gefilmd in zwart-wit, onscherp en korrelig.

Gescheurde broeken zijn een onderdeel van de grunge-outfit.

Deel alinea

Er komt in 1992 zelfs ook een grunge-film: Kids. Het genre is een droom voor marketeers en dat is juist iets wat de bands uit Washington met lede ogen aanzien. Zij willen niets te maken hebben met de hype die is ontstaan rond hun scene. Een telefoniste van platenmaatschappij Sub Pop is de hijgerige toon waarmee de journalistiek over Seattle en de lokale rockbands schrijft zo zat dat zij een grap uithaalt als een journalist van de New York Times vraagt of grunge ook een eigen taalgebruik heeft. Ter plekke verzint zij een reeks uitdrukkingen die later in de krant staan als ‘Lexicon of Grunge: Breaking the Code’. Een van de woorden is ‘wack slacks’. Het zou ‘oude, gescheurde spijkerbroek’ betekenen.

Is grunge een mannending?

Grunge is vooral een mannending. Er is weliswaar een generatie vrouwenbands die je met het genre kunt identificeren, zoals als Babes in Toyland, L7, Lunachicks en 7 Year Bitch. Deze acts krijgen meestal het stempel riot grrrlRiot grrrl is een feministische subcultuur die gelijk opkomt met grunge, begin jaren negentig van de vorige eeuw. De stroming wordt gezien in de context van de derde feministische golf. Deze golf wordt gekenmerkt door de zucht naar vernieuwing binnen het feminisme. Een gebalanceerde omgang met diversiteit binnen de maatschappij staat daarbij voorop.
.

De riot grrrl band 7 Year Bitch.

Alleen Hole, de band uit Los Angeles rond voormalig stripper Courtney Love wordt steevast wel onder de grunge geschaard. Love is de partner van Kurt Cobain en samen krijgen zij een kind. Door de relatie met Cobain wordt ook Love al gauw wereldberoemd. De twee leven destructief en gebruiken overmatig veel drugs.

Na de dood van Cobain in 1994 blijft Love optreden met Hole. Legendarisch is het concert in 1995 in het Amsterdamse Paradiso. Als het optreden een kwartier bezig is, beklimt Love het balkon om een fan met een Pearl Jam-shirt aan een vuistslag te verkopen. Het blijkt dat hij een bekertje met water naar het podium gooide. Hierna is het concert voorbij.

Deel alinea
Courtney Love met haar band Hole in 2010.

Het is verrassend als zij ook blijkt te kunnen acteren. Love speelt in 1996 de hoofdrol in de film The People vs. Larry Flynt. Voor de rest gedraagt zij zich als society-figuur. Love blijft altijd onderwerp van speculatie over de dood van Cobain. Meerdere documentaires worden gemaakt waarin sterk wordt getwijfeld aan zijn zelfmoord en de vinger wordt gewezen naar Courtney Love. Documentairemaker Nick Broomfield onderzoekt dit bijvoorbeeld in de documentaire ‘Kurt and Courtney’. In onderstaand interview toont de documentairemaker aan Petra Possel een fragment waaruit volgens hem blijkt dat Courtney achter de dood zit. 

Was het wel echt zelfmoord?

Is grunge destructief?

Ieder optreden van Nirvana eindigt met een duik van zanger Kurt Cobain in het drumstel. Ook gitaren en basgitaren moeten er doorgaans aan geloven. Maar grunge is vooral op een andere manier verwoestend. Bandleden van onder meer Soundgarden, Stone Temple Pilots, Alice In Chains en Nirvana gebruiken geregeld drugs, iets wat in die scene al voor de muzikale doorbraak gewoon was. Als Nirvana na het verschijnen van het derde album In Utero op wereldtournee gaat, doet zanger/gitarist Kurt Cobain in Rome een zelfmoordpoging. Hij raakt in coma en komt ook weer bij. De tournee wordt afgebroken. Ruim een maand later wordt Cobains levenloze lichaam in zijn huis in Seattle gevonden. Er zit veel heroïne in zijn bloed en heeft zich met een jachtgeweer door zijn hoofd geschoten.

Deel alinea

Ook in het publiek gaat het er ruw aan toe. Tijdens grungeconcerten wordt er steevast flink getrokken en geduwd in het publiek. Stagediven en pogoënWanneer punk midden jaren zeventig in Engeland ontstaat, botsen bezoekers van de concerten expres tegen elkaar op. Deze ruwe dans wordt de pogo genoemd. Een paar jaar later ontstaat bij de Amerikaanse hardcore variant van punk de gewoonte om als concertbezoeker het podium te beklimmen en in het publiek te duiken: stagediven. zijn populair. Ook de muzikanten zelf doen mee. In 1992 steelt Pearl Jam op Pinkpop in Limburg de show om van een televisiekraan af te duiken en in de kolkende mensenmassa terecht te komen. Het gaat er altijd heftig aan toe bij de band. In het jaar 2000 loopt een optreden van Pearl Jam op het Roskilde festival in Denemarken rampzalig af. Negen mensen overlijden in het gedrang rond het podium.

Festivalgangers komen in het gedrang tijdens een concert van Pearl Jam op het Deense festival Roskilde. De bandleden reageren geschokt.

Kurt Cobain is 27 jaar oud als hij zelfmoord pleegt. Net zo oud als Rolling Stones’ Brian Jones, Jimi Hendrix, Janis Joplin en Jim Morrison van The Doors. Ook zij zijn 27 als zij rond 1970 overlijden. Na de dood van Cobain wordt voor het eerst gesproken van een club van 27. Muzikanten met een levensstijl vol overmatig drugs- en alcoholgebruik kenmerken de club en hij blijft groeien. In 2011 is Amy Winehouse aan de lijst toegevoegd.

De club van 27, allemaal muzikanten die op 27-jarige leeftijd zijn overleden. 

Leeft grunge nog?

Zo snel als grunge ontstond, zo snel verdwijnt het fenomeen ook weer nadat Kurt Cobain in 1994 zelfmoord pleegt. Soundgarden gaat al gauw ten onder aan drankproblemen. Ook met Alice In Chains loopt het slecht af. In 2002 pleegt zanger Layne Staley zelfmoord op dezelfde dag dat Cobain dat acht jaar eerder deed. Scott Weiland van Stone Temple Pilots overlijdt in 2015 in zijn slaap. Chris Cornell, de frontman van Soundgarden hangt zich in 2017 op in zijn hotelkamer nadat hij de avond ervoor nog met zijn oude band een reünieshow heeft gespeeld.

De frontman van Soundgarden pleegt in 2017 zelfmoord. 

Deel alinea

Na het overlijden van Cobain begint Nirvana drummer Dave Grohl in 1995 een nieuwe band: Foo Fighters. Hierin is hij de zanger/gitarist. De band is een vaste waarde binnen het festivalseizoen. Ook bij Foo Fighters kan het er heftig aan toe gaan. In 2015 breekt Grohl door een misstapje zijn been tijdens een concert in Zweden. Het optreden op Pinkpop even later, zegt de band af. Maar al snel speelt de band weer met Grohl in een spectaculaire rock-stoel.

Wat zijn de gevolgen voor Pinkpop van de misstap van Foo Fighters zanger Dave Grohl?

Nirvana is definitief geschiedenis en het verhaal over Kurt Cobain wordt eindelijk geschreven. In 2015 zendt HBO de film Kurt Cobain: Montage Of Heck uit. De film vertelt het verhaal van de zanger aan de hand van zijn eigen dagboek, geluidscollages en andere kunst die Cobain zelf maakte. Veel geluidsopnames zijn door de Nederlander Hisko Hulsing van animaties voorzien. Het is de enige film die met medewerking van Courtney Love is gemaakt. Vooral dat laatste is bijzonder, gezien de speculaties in andere documentaires over de mogelijke betrokkenheid van Love bij de dood van Cobain.

De documentaire over Cobain, getiteld Montage of Heck, wordt uitgebreid besproken.

Pearl Jam blijft optreden en staat in 2018 voor de derde keer op Pinkpop. Ook op kleine schaal bestaat grunge nog. In het clubcircuit blijft de stroming wereldwijd als een subgenre van de rock bestaan.

In het kort

  • Grunge ontstaat eind jaren tachtig in het noordwesten van Amerika en is een mengvorm van verschillende soorten rock en punk.

  • Met de dood van Kurt Cobain verdween grunge als fenomeen.

  • De club van 27 bestaat uit muzikanten die op zevenentwintigjarige leeftijd zijn overleden.

  • In 2000 overlijden negen mensen tijdens een optreden van Pearl Jam op Roskilde.

  • Montage Of Heck is een film die gemaakt is met de hulp van Cobains vrouw Courtney Love en gaat over Kurt Cobain.

Deel dit venster