Waarom wil pacifistisch Japan weer een eigen krijgsmacht?

9 minuten leestijd

© ANP

Waarom wil pacifistisch Japan weer een eigen krijgsmacht?

Verkiezingen

Je leest nu

Waarom wil pacifistisch Japan weer een eigen krijgsmacht?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 5
  • 308

Japan is een van de weinige landen ter wereld dat officieel geen eigen leger heeft. De pacifistische principes zijn zelfs vastgelegd in de grondwet. Maar als het aan de huidige premier Shinzo Abe ligt komt daar snel verandering in. Sterker nog: het is sinds het aantreden van zijn tweede termijn eind 2017 zelfs zijn paradepaardje. Waarom?

Samengesteld door Ellen van Dalen

Waarom heeft Japan eigenlijk geen leger?

Dat heeft alles te maken met de rol die Japan speelt in de Tweede Wereldoorlog. Japan wil rond de jaren veertig een grootmacht worden, in de lijn van het toenmalige Duitsland. Japan laat zich graag inspireren door Duitsland en wil ook een groot rijk veroveren, maar dan in Azië.

In deze Engels/Australische compilatiefilm uit 1945 wordt een beeld geschetst hoe Japan zich ontwikkelt van ‘agrarische maatschappij tot agressor’. Met beeld van keizer Hirohito te paard, samen met de Duitse führer Hitler.

Voor de Tweede Wereldoorlog heeft Japan al grote delen van Azië veroverd, zoals Korea en stukken van China. In 1941 valt Japan zonder waarschuwing de Amerikaanse vloot bij Pearl Harbour op Hawaï aan. Tientallen schepen worden vernietigd. Bijna 2500 Amerikaanse soldaten komen om het leven.

Deel alinea

© ANP

Vanaf dat moment is het oorlog tussen Japan en de Verenigde Staten en brandt in heel Azië de strijd los. Hierna valt Japan ook de Filipijnen, Malakka, en Singapore binnen, en in 1942 Nederlands-Indië.

Op deze interactieve kaart zijn de verhalen verzameld van ooggetuigen die moesten vluchten voor de Japanners

Japan is niet meer te stuiten. De Tweede Wereldoorlog loopt al tegen zijn einde als de Verenigde Staten besluiten een atoombom in te zetten tegen Japan dat zich weigert over te geven. De VS vallen de Japanse havensteden Hiroshima en Nagasaki aan met atoombommen.

De Japanse keizer, Hirohito, bezoekt Hiroshima, de stad die aan het einde van WO II door een Amerikaanse atoombom wordt verwoest.

In Nagasaki komt een derde van de bevolking om. De bommen luiden het definitieve einde in van de expansiedrift van Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Chris Zeegers bezoekt een museum nabij Nagasaki en wordt overdonderd door de gruwelijke gevolgen van een atoombom. “Extreem indrukwekkend.”

De Amerikanen bezetten Japan na twee atoombommen en de capitulatie van 15 augustus 1945. Ze blijven er bijna zeven jaar en schrijven een nieuwe grondwet. Daarin komt onder meer te staan dat Japan nooit meer dan 1% van het Bruto Nationaal Product voor defensie mag uittrekken en dat het land nooit meer zelf een oorlog mag beginnen.  

Hoe vergaat het Japan als pacifistisch land na de Tweede Wereldoorlog?

De eerste zeven jaar na de oorlog (tot 1952) bezetten de VS Japan. Zij democratiseren en demilitariseren Japan. De focus komt in die jaren vooral te liggen op de ontwikkeling van de economie. Overigens wordt er dan wel materiaal ontwikkeld en verkocht, waarmee Japan de oorlog die dan in Korea woedt ondersteunt. Er is dan ook een permanent Amerikaans legerAnno 2018 is dit Amerikaanse leger van zo'n 54 duizend man nog steeds aanwezig. aanwezig in Japan, dat tijdens de oorlog van Korea acties uitvoert. 

Amerikaanse militaire vliegtuigen stijgen vanaf een basis op het eiland Okinawa in de Grote Oceaan op en voeren een bombardement op Korea uit

Op het Japanse eiland Okinawa werken 26.000 Amerikanen. De Japanse regering en de VS beschouwen de basis als essentieel voor de verdediging tegen China. Okinawa ligt tussen de hoofdeilanden van Japan en de Chinese kust.

De VS bezetten het eiland tot 1972 en nog altijd staat een vijfde van Okinawa onder Amerikaanse controle. De mariniers vertonen regelmatig grensoverschrijdend gedrag dat op weerstand stuit bij de Japanse bevolking. Amerikanen worden beschuldigd van verkrachting en overmatig drankgebruik. In demonstraties eisen ze dat de basis wordt opgedoekt. Tot op heden is dat niet gebeurd.

Deel alinea

Directe aanleiding voor het protest is de verkrachting van een 12-jarig meisje waarvan drie Amerikaanse soldaten worden verdacht.

Waarom wil Abe nu toch weer een eigen krijgsmacht?

Daar zijn op z'n minst drie redenen voor. Allereerst de toenemende dreiging van Noord-Korea, die wel heel actueel wordt als Noord-Korea in augustus van vorig jaar opeens een raket over Japan heen schiet. De toon is gezet. Voor Abe is het opnieuw invoeren van een leger zijn paradepaardje bij de verkiezingen eind 2017. Hij schrijft in die periode zelfs vervroegde verkiezingen uit, naar eigen zeggen vanwege de toegenomen spanningen met Noord-Korea.

Deel alinea

Audiofragment

Noord-Korea schiet raket over Japan heen
Radio 1 Journaal - 29 aug 2017

Abe vraagt steun bij het Japanse volk om 'de druk op Noord-Korea op te voeren'. Met slogans als "Bescherm dit land" voert hij de campagne. Critici zeggen dat Abe met deze campagne de aandacht probeert af te leiden van twee corruptieschandelen waarbij hij betrokken zou zijn. Vanwege deze schandalen daalt zijn populariteit tot een dieptepunt. Mede door de Noord-Koreaanse dreiging stijgt eind 2017 zijn populariteit weer. Zijn politieke gok om de oppositie met vervroegde verkiezingen te overvallen, pakt goed uit. "Dit laat zien dat kiezers een solide politieke basis willen", aldus Abe in een reactie op de uitslag.

In de strijd tegen Noord-Korea vindt Shinzo Abe een bondgenoot in de Amerikaanse president Donald Trump. De twee kunnen het goed met elkaar vinden. Deels komt dat ook doordat ze eenzelfde visie hebben ten aanzien van bijvoorbeeld immigratie.

© ANP

De tweede reden waarom Japan weer een eigen krijgsmacht wil is dat het land al jarenlang  met de buurlanden een conflict heeft Het is interessant hoe men in Azië tegen grenzen aankijkt. In de zee vloeien grenzen langzaam over en hoe verder je komt, hoe minder invloed je hebt. In Europa en Afrika heb je grenslijnen. Die heb je niet in de zee, vandaar dat een conflict kan escaleren. Hier lees je in heel begrijpelijke taal meer over de kern van de verschillende eiland disputen: http://www.katernjapan.nl/relatie-japan-en-rusland/ om een aantal eilanden in de Oost-Chinese Zee. Met China bakkeleit Japan over de eilanden Diaolyu/Senkahu. Beide eisen deze eilanden op. Sommigen zeggen dat de aanwezigheid van gas, voor Japan een belangrijke nieuwe energiebron, een rol speelt. Anderen betwisten dat, en zeggen dat het vooral historisch sentiment is.

Een ander geschil is er om de Koerilen, een arm eilandengroepje in de Stille Oceaan. Na de Tweede Wereldoorlog komt dat in handen van de Russen. De huidige premier en liberaal Abe belooft dat hij er alles aan gaat doen die eilanden terug te krijgen. President Poetin van Rusland voelt daar weinig voor en zal niet zomaar Abe zijn zin geven.

Japan en Rusland zouden een akkoord sluiten, maar dat lijkt nu uitgesloten.

De laatste reden voor een eigen krijgsmacht is een persoonlijke: met een vers mandaat wil Abe een lang gekoesterde wens in vervulling laten gaan: het aanpassen van de pacifistische Grondwet uit 1947. De huidige stamt van vlak na de Tweede Wereldoorlog en is opgesteld door de Amerikanen. Abe wil een grondwet die "met onze eigen handen is geschreven". Het komt erop neer dat de premier wil dat de strijdkrachten formeel worden erkend. Dat is op zichzelf een symbolische wijziging - Japan heeft zoals gezegd al decennialang een staand leger - maar wel één die belangrijk is voor veel Japanse conservatieven waar de Liberale Abe toe gerekend kan worden. Zij zien dit als een afrekening met de na de Tweede Wereldoorlog door de Verenigde Staten opgelegde pacifistische en anti-militaire cultuur. Abe wil het leger vooral inzetten om het land zijn nationale trots weer terug te geven. Hij wil laten zien dat Japan, net als alle westerse landen, in staat is een leger te hebben, zonder uit te zijn op expansie.

Waarom haat Noord-Korea Japan?

De oorsprong van de haat voert terug op de tijd dat Japan Korea bezet:  tussen 1910 en 1945Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt Korea opgedeeld in het communistische noorden en het democratische zuiden. Het brengt de bevolking slechts een paar jaar rust. De Noord-Koreaanse leider Kim Il-sung valt in 1950 het zuiden binnen. Hij ontketent een bloedige oorlog waarin zo'n drie miljoen mensen de dood vinden. De VS grijpen in en gooien meer bommen op het land dan in de hele regio, inclusief Japan, tijdens de Tweede Wereldoorlog. . Japanners doen er in die periode alles aan om de Koreaanse cultuur uit te roeien. Experts spreken zelfs van ‘culturele genocide’. De Japanse overheersers dwingen bijvoorbeeld de bevolking Japanse namen aan te nemen en de Japanse taal te leren. Naar schatting worden tienduizenden misbruikt en gedwongen om seksslaaf (troostmeisje) te worden. De pijn uit deze tijd blijft vers doordat kinderen op school uitgebreid les hierover krijgen.

Deel alinea

Lange tijd weigert Japan excuses te maken voor wat deze vrouwen is aangedaan. In 2007 ontkent Abe zelfs dat Japanse bezetters vrouwen als seksslavin hebben gebruikt. Het wordt wereldnieuws en de internationale druk op Abe om zijn woorden terug te nemen is enorm.

In 2015 biedt premier Abe alsnog namens de Japanse regering zijn excuses aan tegenover de vrouwen in Zuid-Korea. Japan betaalt de troostmeisjes 10 miljoen euroOok Nederlandse vrouwen zijn in Nederlands-Indië misbruikt als troostmeisjes. Zij kregen in totaal zo’n vier miljoen euro compensatie van Japan. .

Troostmeisjes is een versluierende term voor seksslavinnen in het Japanse leger

Maar er is een groep vrouwen die daar geen genoegen mee neemt en de excuses niet oprecht vindt. Ze blijven zich verzetten en plaatsen in 2017 een standbeeld van een troostmeisje voor het Japanse consulaat in de Zuid-Koreaanse stad Busan. Abe is woedend, afgesproken is namelijk dat beide landen nooit meer over het onderwerp zouden spreken. Hij roept zijn ambassadeur terug uit Zuid-Korea en de VS moeten tussenbeide komen om de ruzie te sussen.

Over vergoeding en excuses van Japan aan troostmeisjes die nu in Noord-Korea wonen is overigens niets bekend.

De VS en Noord-Korea zoeken sinds het voorjaar 2017 toenadering tot elkaar. Hoe staat Japan daar tegenover?

De Noord-Koreaanse president Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump hebben elkaar in juni 2018 ontmoet en hebben een verklaring getekend waarin Noord-Korea in ruil voor veiligheidsgaranties toezegt de kernwapens te ontmantelen. Voor Japan is dit nieuws even slikken en wil dat de sancties gehandhaafd worden. 

Japan wil helemaal niet dat de dreiging van Noord-Korea na de topontmoeting met de VS afneemt. Abe is gebaat bij angst voor Noord-Korea, zolang het Japanse parlement nog niet heeft ingestemd met het herschrijven van artikel 9 in de grondwet.

Deel alinea

Audiofragment

Japan is beledigd vanwege standbeeld troostmeisje
NOS Radio 1 Journaal - 6 jan 2017

Wat vindt de Japanse bevolking van de plannen van Abe?

Veel steun van de bevolking voor een wederom assertiever en sterkere defensiemacht Japan lijkt er niet. Abe krijgt hier nog een flinke dobber aan. Want de bevolking zal via een referendum gaan beslissen.

Protestanten willen dat Abe zich houdt aan de pacifistische grondwet.

Wie bepaalt nu of er wel of geen krijgsmacht komt? Dit lijkt sterk afhankelijk van de houding van Noord-Korea. Blijft de leider Kim Jong-un zich profileren als agressor en raketproeven uitvoeren, dan voedt dit de angst rond de buurlanden en de VS en dan zal Abe er in kunnen slagen zijn zin door te drijven.

Blijkt verder dat de bevolking hun nationale trots ook uit andere aspecten te kunnen halen, zoals de onschuldige populaire popcultuur die wereldwijd een toenemend visitekaartje wordt voor het land, dan heeft Abe mogelijk het nakijken. Hij heeft tot 2020 de tijd, dan zit zijn termijn als premier er op.

Deel alinea

In het kort

    • Japan heeft officieel geen krijgsmacht meer na de Tweede Wereldoorlog. Het is een soort erfenis die ze gekregen hebben van de VS als gevolg van de rol die Japan vervult in WOII.
    • In WOII is Japan er op uit om grootmacht te worden van Azië, naar het evenbeeld van Duitsland. In 1945 moet Japan capituleren.
    • De huidige premier Shinzo Abe vreest een toename van de dreiging van Noord-Korea en wil daarom weer een leger dat ook mag aanvallen.
    • Met een eigen krijgsmacht wil Shinzo Abe het gevoel van nationale trots weer bevorderen onder Japanners.
    • Een eigen leger zal Japan ook minder afhankelijk maken van de VS, die nu een eigen legerbasis in Japan hebben met zo’n 54 duizend militairen. Deze maatregel vloeit voort uit afspraken die zijn gemaakt vlak na de Tweede Wereldoorlog tussen de VS, die dan Japan bezetten, en het land van de zon.
    • De herinvoering van een eigen leger wordt in het najaar van 2017 bij de herverkiezingen van Shinzo Abe het het voornaamste punt uit het verkiezingsprogramma van zijn liberale partij. Hiervoor is een wijziging van de grondwet nodigen. De Japanse bevolking staat vooralsnog niet massaal te springen om dit voorstel door te voeren.

       

Deel dit venster