Wanneer ben je depressief?

12 minuten leestijd

Wanneer ben je depressief?

Psychologie

Je leest nu

Wanneer ben je depressief?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 47
  • 18263
Bekijk de collectie Lichaam en geest19 verhalen

Iedere minuut duurt een uur en een uur lijkt wel een jaar te duren. De sombere stemming en negatieve gedachten beheersen het leven compleet en alledaagse activiteiten kunnen niet meer gedaan worden. Maar niet iedere dip is een depressie. Hoe wordt die diagnose gesteld? En hoe kan een depressie, of meerdere, het leven beïnvloeden?

Samengesteld door Saskia Wayenberg

Velen van ons ervaren weleens depressieve gevoelens. En dat is niet vreemd. Soms zit het allemaal niet mee en mag het voor je gevoel wel weer even de goede kant opgaan. Maar, een echte depressie, in de psychiatrische zin, is een extreem somber, neerslachtig, verdrietig en down gevoel. Je kunt nergens meer van genieten, ook niet als er iets gebeurt wat wél leuk is. Dat gevoel gaat gedurende de dag, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, niet meer weg: het hangt als een donkere onweerswolk boven het hoofd. Dat verstoort het leven en beïnvloedt alles. Werk en andere verplichtingen en activiteiten kunnen niet meer uitgevoerd worden. Vaak heeft diegene ook nog last van andere bijkomende klachten zoals veel piekeren, slecht slapen, veel huilbuien of geen eetlust. Dat heeft vervolgens zijn weerslag lichamelijk: je raakt volledig uitgeput.

"Als een reusachtige onweerswolk die continu boven je hoofd hangt."

De melancholische mens

In de prehistorie is men ervan overtuigd dat iemand met een geestelijke ziekte bezeten is. Bezeten door bovennatuurlijke krachten. Het verhaal gaat dat er gaten in schedels zijn geboord om op die manier de kwade geesten te laten ontsnappen. Gelukkig ontstaan er al vrij snel meerdere theorieën en probeert men het fenomeen te verklaren met een wetenschappelijke benadering.

Het woord depressie gebruiken we sinds de zeventiende eeuw. Vóór die tijd worden mensen met een depressie ‘melancholisch’ genoemd. Gedacht wordt dat zij een overschot aan zwarte gal in hun lijf hadden. Uit het Latijn: ‘Melas’ is zwart en ‘cholé’ betekent gal. Die gemoedstoestand omschrijven wetenschappers ook wel als een verdrietige kijk op het leven. In dezelfde eeuw schrijft de Engelse geleerde Robert Burton al een boek over de anatomie van melancholie. Hij beschrijft hoe gezonde voeding, muziek, een goede nachtrust en het praten over problemen die zich voordoen de gemoedstoestand positief kunnen beïnvloeden. Een eeuw later spreekt men steeds vaker over ‘neerslachtigheid’ in plaats van melancholie. Niet veel later gaan wetenschappers over op de term ‘depressie’, afkomstig van het Latijnse woord ‘deprimere’ wat omlaag drukken betekent.

Deel alinea
De impact van depressie is groot: voor de persoon zelf, voor de naaste omgeving en voor de maatschappij.

Wat is een depressie?

Niet iedere dip is een depressie. Een depressie is een geestelijke aandoening. Dat betekent dat de sombere gedachten en allerlei bijkomende symptomen het functioneren ondermijnen. Een depressie lijkt uitzichtloos: je hebt geen idee wanneer het stopt en óf het wel stopt. Officieel verklaren dokters en psychologen iemand depressief als die grote dip langer aanhoudt dan twee weken. Depressies kunnen weken, maanden of zelfs jaren duren.

The Voice Kids-winnares Laura van Kaam lijkt altijd vrolijk maar kampt al jaren met een ernstige depressie. 

Deel alinea

Soms is de scheidingslijn tussen een nog normale stemming en een depressieve stemming ietwat vaag en niet goed te zien. Iemand glijdt vaak langzaam af in een depressie en probeert de gemoedstoestand te verbloemen. De stoornis kan daarom lang onopgemerkt blijven. Naast dat een depressie zich altijd kenmerkt door het erg somber zijn, kunnen een aantal van de volgende kernsymptomen die de  DSM-5DSM is het handboek voor de psychiatrie. In het diagnostische en statistische handboek staan alle aandoeningen die wereldwijd erkend zijn als een psychische stoornis. Het systeem is in de jaren zestig in het leven geroepen om de onduidelijkheid over behandelingen de wereld uit te helpen.  beschrijft, van toepassing zijn. Bij een depressie is altijd sprake van ten minste vijf van de volgende symptomen: gewichtsverandering, slaapproblemen, een onrustig gevoel, gebrek aan energie, prikkelbaarheid, het gevoel niets waard te zijn, een verminderd concentratievermogen, piekeren, een verlaagd libido en/ of denken aan de dood.

"Het is één grote zwarte brij. De worsteling is alsof je een berg aan het beklimmen bent."

Depressievormen

Depressies kunnen erg van elkaar verschillen, variërend van heel licht tot zeer zwaar. Daarbij kan een lichte depressie vanzelf voorbijgaan óf overgaan in een zwaardere vorm. Dat geldt ook andersom: een zware depressie kan afzwakken naar een lichtere. Het verschil tussen deze twee depressievormen is dat bij een lichte depressie de dagelijkse activiteiten vaak nog goed kunnen worden uitgevoerd. Ondanks dat, moeten de klachten wel serieus genomen worden om eventuele ernstigere klachten en een zware depressie te kunnen voorkomen. Wanneer er sprake is van een zware depressie belemmert de stemming compleet het dagelijkse functioneren. De klachten zijn zo ernstig dat de symptomen een eigen leven gaan leiden. Op die manier komt iemand in de zogeheten ‘tunnel’ terecht en zakt steeds dieper weg in de negativiteit. De volgende gedachte speelt daarbij vaak een grote rol: “Dit zal altijd zo zijn en dit gaat nóóit meer over”.

Deskundigen verduidelijken de problematiek omtrent een depressie. Wanneer is daar precies sprake van?

Deel alinea

Naast dat een depressie licht of zwaar kan zijn, schalen hulpverleners een depressie vaak in een bepaalde categorie. Zij kijken naar de ernst van de situatie. Voorbeelden van die categorieën zijn een psychotische depressieEen erg zware vorm van een depressie. Diegene raakt de grip op de werkelijkheid kwijt en kan last krijgen van hallucinaties en andere waanbeelden. , een chronische depressieWanneer de kenmerken van een depressie langer dan twee jaar duren, spreken we van een chronische depressie. Bij zo’n vijftien tot twintig procent van de mensen met een depressie gaat de aandoening over in een chronische vorm. , een seizoensgebonden depressieDiegene voelt zich bij een bepaald seizoen extreem neerslachtig. Deze depressievorm komt het vaakst voor bij vrouwen. , een postpartum depressieWeg roze wolk. Vrouwen kunnen na hun bevalling, mede door schommelingen in de hormoonhuishouding, last krijgen van extreme neerslachtigheid. De depressieve gevoelens en het angstig, moe en verdrietig zijn, zijn meestal goed behandelbaar. , een bipolaire of manisch depressieve stoornisVan extreem opgewekt en vrolijk naar intense somberheid: een leven met uitersten is kenmerkend voor een bipolaire stoornis. Behandeling, vaak met medicijnen, is noodzakelijk om de pieken tussen het depressieve en het manische te kunnen beperken. of een dysthyme stoornisEen lichte maar langdurige depressie. Iemand met een dysthyme stoornis (zo’n één procent van de mensen die jaarlijks aan een depressie lijdt) kan de dagelijkse activiteiten vaak nog wel uitvoeren maar ervaart ook perioden van langdurige neerslachtigheid. .

Het logo van de stichting Tweestrijd tijdens de start van de landelijke publiekscampagne over depressie (2016).

Hoe ontwikkelt een depressie zich?

Over het algemeen is een depressie een combinatie van wat diegene heeft meegemaakt, persoonlijke eigenschappen en erfelijkheid. Ieder mensenleven brengt gebeurtenissen met zich mee die ontzettend veel impact kunnen hebben. Dat is helemaal niet vreemd en dat mág ook. Wanneer de sombere stemming, de huilbuien en andere symptomen langer dan twee weken aanhouden hoeft er op dat moment geen sprake te zijn van een depressie. Maar die gebeurtenissen kunnen op lange termijn wel de onderliggende oorzaak van een depressie zijn.

"Iets ernstigs wat je meemaakt, iets als een verlieservaring, dat dat een eerste depressie uitlokt."

Die gebeurtenissen kunnen al stammen uit de baby- en kindertijd. Zowel geestelijke als lichamelijke verwaarlozing, mishandeling of misbruik in de kindertijd kunnen op latere leeftijd de oorzaak zijn van een depressie. Ook andere (vaak traumatische) gebeurtenissen zoals het overlijden van een naaste, het verliezen van een baan, het meemaken van een ongeluk of een beroving kunnen een grote rol spelen. Wanneer diegene daarnaast ook over een aantal persoonlijke eigenschappen beschikt die kenmerkend zijn voor mensen met depressies, én erfelijk belast is, stijgt het risico op het ontwikkelen van een depressie.

Deel alinea

Persoonlijke eigenschappen spelen een grote rol. Er is dan ook een aantal karaktereigenschappen die de kans op een depressie verhogen zoals pessimisme, perfectionisme, een laag zelfbeeld, moeite met het vragen om hulp en veel piekeren. De overtuiging dat enerzijds genetische aanleg en anderzijds traumatische jeugdervaringen invloed hebben op hoe mensen in het latere leven depressief worden, is niet nieuw. Toch is die genetische aanleg maar lastig te verklaren. Want: wanneer één van de ouders beschikt over het gen dan kan dat worden doorgegeven aan het kind, maar dat hoeft natuurlijk niet het geval te zijn. En stel dat je de genen niet hebt meegekregen maar de moeder wel last heeft van depressies, is dit niet bevorderlijk voor de opvoeding en het ervaren van een gelukkige en onbezorgde jeugd. Dit maakt iemand vervolgens kwetsbaarder voor een depressie op latere leeftijd. In zo’n geval speelt de erfelijke aanleg niet per se een directe rol, maar (traumatische) gebeurtenissen uit de jeugd wel.

Eleanor had een moeilijke jeugd en verloor op jonge leeftijd haar moeder, wat een depressie uitlokte.

Zit het dan niet in de hersenen?
In tijden van een depressie blijkt dat er een verstoord patroon te zien is in de hersenen waardoor bepaalde hersendelen niet meer goed met elkaar kunnen communiceren. De hersengebieden die betrokken zijn bij emotie en stemming, zoals de amygdala, vertonen veranderingen. Dat kan de extreme stemmingswisselingen verklaren. Daarnaast is uit veel onderzoeken gebleken dat tijdens een depressie bepaalde stofjes in de hersenen verstoord zijn. En dat is complexer dan alleen een verlaagd serotonine-gehalteEen stofje dat wordt aangemaakt in de hersenen en het gedrag en de stemming reguleert. Daarnaast stuurt serotonine andere neurotransmitters zoals endorfine, noradrenaline en dopamine aan. . Meer daarover lees je hier.

Hoe voelt een depressie? In deze special van NOS op 3 vertellen zes jonge mensen hoe dagelijkse activiteiten voor hen enorme obstakels zijn. Ervaar hoe een gitzwarte dag met een depressie voelt.

Doorbreek het taboe

De schaamte bij patiënten en de angst die heerst bij naasten zijn obstakels die ervoor zorgen dat een depressie nog niet écht wordt geaccepteerd. Dat heeft mede te maken met de vooroordelen omtrent psychische aandoeningen. Iemand met psychische klachten, bijvoorbeeld een depressie, wordt vaak gezien als een zwak. De laatste jaren doet men steeds meer om het taboe rondom psychische aandoeningen te doorbreken. Programmamakers produceren documentaires en films, comedians verwerken het thema in cabaretvoorstellingen, verenigingen starten met campagnes om het taboe te doorbreken en ook in de politiek komt er steeds meer aandacht voor de psychische gezondheidszorg. Daarnaast wordt in 2015 de eerste editie van het Depressiegala georganiseerd met als doel: meer aandacht en kennis om de ziekte beter te kunnen bestrijden.

"Ik ben bang dat mensen denken dat ik me aanstel. Als gezonde jongeman van 26 hoor je niet deze problemen al te hebben. "

Deel alinea


Meer dan een half miljoen Nederlanders denkt jaarlijks voor een langere tijd, tijdens een zware depressie, over zelfdoding.

Dat betekent dat we allemaal wel zo iemand kennen. Vaak zonder dat te weten, want praten over zelfmoordgedachten is nog altijd een taboe.

Heb jij hulp nodig? Of maak jij je zorgen over iemand in je omgeving? Dan kun je contact opnemen met Stichting 113 Zelfmoordpreventie via 0900 0113 (24 uur per dag bereikbaar) en 113.nl.

Zouden we het merken als een vriend of familielid overweegt om een eind aan zijn leven te maken?

Hoe behandel je een depressie?

Een depressie gaat soms voorbij, maar meestal niet vanzelf. Ongeveer de helft van de mensen met een depressie herstelt binnen drie maanden. Een ander deel, ongeveer één vijfde, gaat er jarenlang onder gebukt. Deskundigen behandelen depressies meestal door middel van  psychotherapiePsychotherapie is de verzamelnaam voor een aantal behandelmethoden die hulpverleners toepassen bij psychische klachten en problemen. Het doel is om door middel van gesprekken met een deskundige het functioneren van de patiënt te verbeteren. , bijvoorbeeld  cognitieve gedragstherapieCognitieve gedragstherapie is een vorm van psychotherapie. Tijdens de actieve therapie leert iemand om anders tegen problematische situaties aan te kijken en er anders mee om te gaan. Door het onderzoeken en veranderen van dat gedrag en die gedachten nemen de psychische klachten af. . Dat wil echter niet zeggen dat een behandeling ook altijd aanslaat, en daarnaast kunnen de effecten per persoon erg verschillen. De huisarts kijkt en bepaalt welke behandelmethode het beste past bij de patiënt.

"Eerst inventariseren en stabiliseren. Hoe is de patiënt er aan toe?"

Deel alinea

Antidepressiva

De één zweert erbij, de ander verafschuwt het: antidepressiva. Tegenwoordig zijn medicijnen niet meer uit de psychiatrie weg te denken. Zo’n één miljoen mensen in Nederland slikt een vorm van antidepressiva en er zijn allerlei verschillende soorten die ieder op een andere manier werken. Het doel van de medicijnen blijft hetzelfde: het wegnemen van de extreme somberheid. De verschillende soorten antidepressiva bereiken dat doel op een andere manier.

Deel alinea


Alle antidepressiva zijn onder te verdelen in twee groepen, namelijk de SSRI (en verwante soorten) en TCA. Het antidepressivum SSRI, de selectieve serotonine heropname remmer, zorgt voor een vertraagde opname van serotonine in het lichaam. Artsen schrijven SSRI’s veel voor en de meeste patiënten kunnen dit antidepressivum goed verdragen. Voorbeelden van SSRI antidepressiva zijn: Citalopram, Fluvoxamine, Sertraline en Escitalopram. Het kan een lange zoektocht zijn om uit te vinden welk medicijn het beste bij de patiënt past. De TCA’s, Tricyclische Antidepressiva, lijken bijvoorbeeld beter te passen bij de bestrijding van een zwaardere depressie en bij een depressie met psychotische kenmerken.

"De toekomst van het behandelen van depressie is meer onderscheid maken tussen patiënten."

De lijst bijwerkingen bij deze medicijnen is indrukwekkend. Denk aan maag- en darmklachten, seksuele stoornissen of andere seksuele problemen zoals het verliezen van seksuele gevoelens, nervositeit, hoofdpijnen en toename in gewicht. Daarnaast gaat het stoppen met de medicatie nogal eens gepaard met onttrekkingsverschijnselen zoals buikpijn en misselijkheid. Een patiënt moet daarom altijd goed overwegen of de voordelen wel opwegen tegen de nadelen. Vaak is antidepressiva een laatste strohalm voor mensen die lijden onder zware depressies en daarmee hun redding.

De vraag of antidepressiva kunnen leiden tot agressief gedrag, of zelfs moord, levert al jaren een stevig debat op onder deskundigen. James Holmes richt in 2012 een bloedbad aan in een bioscoop  in de Amerikaanse stad Aurora (Colorado) tijdens een Batman film. Hij vermoordt twaalf mensen en verwondt er zeventig. Op dat moment slikt hij een hoge dosis van het antidepressivum Zoloft.

"We moeten de zeldzame bijwerkingen veel beter onderzoeken."

Een groot en groeiend probleem zijn de redenen waarvoor antidepressiva worden gebruikt. Artsen schrijven het middel namelijk niet alleen voor bij depressies maar ook als hulpmiddel bij het stoppen met roken, bij slaapstoornissen, overgangsklachten, zenuwpijnen of een burn-out. De helft van de antidepressivagebruikers, dus zo’n half miljoen mensen, slikt de medicijnen niet voor een depressie maar voor een ander probleem. Van die andere helft die het wél voor een depressie slikt, werkt het slechts bij veertig procent van de gebruikers.

In het kort

  • Vóór de zeventiende eeuw worden mensen met een depressie ‘melancholisch’ genoemd. Men denkt dat zij een overschot aan zwart gal in hun lijf hebben: uit het Latijn betekent ‘Melas’, zwart en ‘cholé’, gal.

  • Soms is de scheidslijn tussen een nog normale stemming en een depressieve stemming niet goed te zien. Deskundigen stellen de diagnose depressie wanneer de extreme dip langer dan twee weken aanhoudt.

  • Over het algemeen is een depressie een combinatie van wat diegene heeft meegemaakt, persoonlijke eigenschappen en erfelijkheid.

  • De aandoening kan variëren van licht tot zeer zwaar. Een lichte depressie kan voorbijgaan, maar kan ook in ernstiger vormen overgaan. Omgekeerd kan een zware depressie weer afzwakken naar een lichtere depressie.

  • Zo’n één miljoen mensen in Nederland slikt een vorm van antidepressiva. De één zweert erbij, de ander verafschuwt het. De lijst bijwerkingen bij deze medicijnen is enorm en daarom moet de patiënt afwegen of de voordelen wel opwegen tegen de nadelen.

Deel dit venster