Hoe modern is het koningschap van Willem-Alexander?

14 minuten leestijd

© ANP

Hoe modern is het koningschap van Willem-Alexander?

Staatsinrichting

Je leest nu

Hoe modern is het koningschap van Willem-Alexander?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 15
  • 1316
Bekijk de collectie De Oranjes5 verhalen

In 2013 begint Willem-Alexander het koningschap met de ambitie die functie te moderniseren. Inmiddels is Willem-Alexander vijf jaar koning. Hoe anders richt hij die functie in vergeleken met zijn moeder Beatrix? En hoe modern is zijn koningschap?

Samengesteld door Marjolein Koster

Vlak nadat Koningin Beatrix in 2013 besluit het ambt over te dragen aan haar zoon, maakt EenVandaag een overzicht van Willem-Alexanders leven en zijn voorbereiding op het koningschap.

Deskundigen denken dat Willem-Alexander het koningschap anders zal gaan invullen dan zijn moeder.

Willem-Alexander: onze eerste mediaprins. Hoe gaat hij om met al die aandacht en hoe bepaalt dat zijn koningschap?

In tegenstelling tot haar eigen leven, wil Beatrix dat haar eigen kinderen een zo normaal mogelijk leven leiden. Willem-Alexander heeft daar zelf ook veel behoefte aan, maar ontkomt er niet er niet aan dat hij vanaf zijn geboorte altijd in de schijnwerpers staat.

Deel alinea

Diezelfde dag speechen politici over deze pasgeboren baby en dat hij in tegenstelling tot zijn schoolgenootjes niet zelf zijn toekomst in kan richten. Biografen Jan Hoedeman en Remco Meijer schrijven: “Teruglezend maken die redevoeringen duidelijk hoe groot de druk werd die op de schouders van de jonge prins zou gaan rusten. Een druk waartegen hij zich langere tijd zou gaan verzetten.” Een bekend voorbeeld hiervan is de uitspraak die Willem-Alexander doet op elfjarige leeftijd: “Alle Nederlandse pers opgerot.” Hij is al dat poseren voor de camera’s dan even zat. Ondanks deze opmerking staat Willem-Alexander er uiteindelijk toch om bekend dat hij, zeker op latere leeftijd, redelijk makkelijk omgaat met de publiciteit.

Beatrix en Claus genieten van de jonge jaren van hun zonen Willem-Alexander, Friso en Constantijn. Claus zegt dat ze bijna een gezin waren als elk ander. Later zegt dit koningspaar dat ze Willem-Alexander en zijn vrouw net zo’n mooie tijd willen gunnen voordat hij het koningschap moet overnemen.  

Willem-Alexanders privacy blijft altijd belangrijk voor hem. Hij roept in 2005 een mediacode in het leven, waarin staat dat Leden van het Koninklijk Huis niet met camera’s mogen worden gevolgd, wanneer zij niet bezig zijn met hun officiële functie. Hij spant ook diverse rechtszaken aan tegen journalisten die zich niet aan de privacywet houden.

Van Prins Pils tot serieuze troonopvolger. Hoe wordt Willem-Alexander voorbereid op het koningschap?

Op de middelbare school staat Willem-Alexander bekend als, volgens rector Paul Gerretsen, ‘sociaal heel intelligent en een doener.’ Beatrix maakt zich vervolgens zorgen. Is haar oudste zoon wel ambitieus genoeg?

Als puber Willem-Alexander naar het Atlantic College in Wales wil, moet hij daar, net als alle andere kinderen, een toelatingsexamen voor doen, wat hij haalt. Ook daar kan hij niet ontsnappen aan de pers. In Wales komen Renate en Maurits Rubinstein langs om Willem-Alexander meerdere dagen te volgen voor het boek Alexander. Een impressie van de kroonprins bij zijn achttiende verjaardag. Maurits zegt daarover: “Willem-Alexander bleek een normale jongen te zijn. Een gewone jongen is hij natuurlijk niet, want je merkte toen al dat hij dat koningschap met zich meedroeg.” Volgens hen stelt Willem-Alexander zich erg meewerkend op.

Deel alinea

Op zijn 18e wordt Willem-Alexander geïnstalleerd als lid van de Raad van State en breekt er een nieuwe levensfase aan. Beatrix houdt Willem-Alexander nog geruime tijd weg van verplichtingen en gunt hem een normaal studentenleven. Willem-Alexander kiest voor de studie geschiedenis aan de universiteit Leiden en meldt zich aan als lid van studentenvereniging Minerva, het Leidse corps. Eerst voelt hij zich daar wat ongemakkelijk, later ligt dit leven hem zo goed dat hij de bijnaam Prins Pils krijgt.

© ANP

Ter ere van haar 50e verjaardag geeft koningin Beatrix een uitgebreid interview. Hierin is Willem-Alexander ook een aantal keer aan het woord, over zijn eigen jeugd en over het ambt van zijn moeder.

Na zijn afstuderen in 1993 is het echt tijd voor Willem-Alexander om zich voor te bereiden op het koningschap en geeft hij een uitgebreid televisie-interview. De kijkcijfers zijn enorm en de commentaren zijn positief. Die spreken dan al over een moderne koning. De Telegraaf schrijft: “De manier waarop de prins zich manifesteerde doet vermoeden dat hij voor zichzelf een toekomstige rol ziet als een moderne koning in een volwassen samenleving. Wel moet hij nog veel leren en komende jaren van zijn leven staan dan ook in het teken van voorbereiding op het koningschap.”

Maxima en de prinsesjes

Tijdens het televisie-interview in 1993 zegt Willem-Alexander dat hij zich volledig vrij voelt in zijn partnerkeuze. Hij heeft dan nog geen vermoedens dat de keuze voor zijn toekomstige vrouw daadwerkelijk discussie zou gaan opleveren.

Deel alinea

Na roddels her en der over mogelijke vriendinnen en allerlei koppelpogingen, kiest Willem-Alexander uiteindelijk voor de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Geen voor de hand liggende keuze: ze is niet van adel en bovendien dochter van een voormalig politicus uit het omstreden dictatoriale Videla-regime (1976-1981).

© ANP

Kan het parlement deze keuze wel goedkeuren? Er komt een onderzoek naar de politieke functies van Máxima’s vader Jorge Zorreguieta en zijn rol als bewindsman tijdens het regime van Videla. Jan van Walsem van D66 zegt zelfs: "Máxima kan mijn koningin niet zijn." Hij vindt: het huwelijk mag niet doorgaan.

Het toekomstige koningspaar ervaart veel politieke en publicitaire druk. Tijdens een werkbezoek in New York vraagt een journalist hem ernaar. Willem-Alexander antwoordt dat journalisten de openbare bronnen moeten raadplegen en verwijst naar de ingezonden brieven rubriek van de Argentijnse krant La Nación. Hierin staat een brief die Jorge Zorreguieta’s rol in het Videla-regime vrijpleit, maar die brief is geschreven door de Argentijnse dictator zelf. Later zal Máxima hierover zeggen: “Hij was een beetje dom”.

"Zij zal Koninklijke Hoogheid Prinses Máxima der Nederlanden, Prinses van Oranje-Naussau, mevrouw van Amsberg worden genoemd"

Toestemmingswet

Liefde overwint uiteindelijk, Willem-Alexander vraagt zijn Máxima ten huwelijk en zodra de regering toestemming geeft maken ze hun verloving officieel bekend via televisie. De aanwezigheid van Jorge Zorreguieta zou tot grote tegenstellingen in de maatschappij leiden en daarom ziet Máxima's vader uiteindelijk zelf af van aanwezigheid op het huwelijk van zijn dochter.

Het huwelijk wordt logischerwijs een enorm (media)festijn. Terugkerende vraag van Willem-Alexander is: “Kan en mag ik Maxima vragen haar vrije zelfstandige leven op te geven? Vanaf mijn vroegste herinneringen weet ik hoeveel het koningschap vraagt. Het is een bijna onmenselijk offer. Zij trouwt niet alleen met mij, maar met een heel land.”

Willem-Alexander en Maxima krijgen samen drie dochters: Amalia, Alexia en Ariane. Net als zijn moeder hem opvoedt, wil Willem-Alexander zijn kinderen zo normaal mogelijk opvoeden. Ze gaan naar de openbare Bloemcampschool in Wassenaar. Ook gaan ze als inwoners van Wassenaar regelmatig als gewone burgers naar evenementen, zoals de intocht van Sinterklaas.

© ANP

Hoe zien de eerste vijf jaren van Willem-Alexanders koningschap eruit?

Op 28 januari 2013 kondigt Beatrix in een televisietoespraak aan het ambt over te dragen aan haar oudste zoon, Willem-Alexander. In dat jaar zijn de praktische omstandigheden goed (er zijn bijvoorbeeld geen grote verbouwingen in de binnenstad van Amsterdam), er is ook een stabiel kabinet en de 75e verjaardag van Beatrix is ook een geschikt moment om afstand te doen van de troon.

Willem-Alexander kiest ervoor om zijn eigen naam te houden als koning, in plaats van Willem IVSinds 1815 heet ons land het Koninkrijk der Nederlanden en is de familie Oranje-Nassau het regerende koningshuis. Willem I is de eerste vorst. Daarna volgen Willem II, Willem II, Wilhelmina, Juliana en Beatrix. Willem-Alexander is de eerste koning die de traditie van de naamgeving verbreekt. . Verrassend, zeggen vele royaltykenners. Dik van der Meulen, biograaf van Willem III zegt de volgende dag in de Volkskrant: “Het is een breuk met de traditie. En dat in een familie waarin traditie zo belangrijk is.” Willem-Alexander verklaart zijn keuze door te zeggen dat hij zich hiermee op de toekomst richt, niet op het verleden. Is dit een eerste teken van zijn geplande moderne koningschap?

Op 30 april 2013 draagt Beatrix officieel het koningschap over op haar zoon Willem-Alexander.

Veel mensen verwachten dat hij het ‘perfecte’ koningschap van zijn moeder niet kan evenaren en dat hij het ambt zeker op een andere manier zal gaan invullen. Hij staat bekend als een wat informelere man, maar het koningschap draagt belangrijke verantwoordelijkheden met zich mee en hij zal zich als koning ook anders moeten gedragen.

Deel alinea

Hoewel tijdens de inhuldiging met al haar tradities, inclusief koningsmantel nog geen spoor van moderniteit te zien is, zegt Willem-Alexander dat hij zijn koningschap op een nieuwe, eigentijdse manier wil invullen. Mensen die hem kennen verwachten dat hij zich hierin wel afwachtend zal opstellen, omdat hij geen afbreuk wil doen aan wat zijn moeder Beatrix de afgelopen jaren heeft opgebouwd. Journalist Philip Dröge zegt in het Radio 1-programma De Nieuws BV dat hij die modernisering tot nu toe wel vindt tegenvallen.

Audiofragment

Hoe modern is koning Willem-Alexander?
BNNVARA - De Nieuws BV

Modern of niet, Willem-Alexander gedraagt zich in ieder geval meer als een man van het volk dan zijn moeder Beatrix, die een meer afstandelijke positie inneemt tegenover haar onderdanen, en misschien is dat ook wel de eigentijdse invulling die hij voor ogen heeft.

Royaltywatcher Josine Droogendijk en koningshuisdeskundige Jan-Kees Emmer vinden echter dat Willem-Alexander misschien wel té gewoon is.

Audiofragment

Is Willem-Alexander 'te gewoon' als koning?
WNL op zaterdag - 21 apr 2018

Tijdens Prinsjesdag voegt koning Willem-Alexander een persoonlijke boodschap toe in de Troonrede en hij wil af van de oud-Hollandse spelletjes op Koningsdag. Net als in de tijd dat hij prins is blijft hij ook tijdens zijn koningschap uitbundig uit zijn dak gaan bij sportevenementen en hij moet vermoedelijk lachen om de LuckyTV-filmpjes die van hem gemaakt worden. Dit zijn voorbeelden waarin hij zich onderscheid van zijn moeder Beatrix.

Sinds 2014 maakt Sander van de Pavert satirische filmpjes van het koningspaar. Deze zijn te zien via een speciale pagina voor Willy en Max

Hoewel het grootste deel van de mensen hartelijk moet lachen om de satirische filmpjes van LuckyTV, laait af en toe de discussie over majesteitsschennis op. In april 2018 is de maximumstraf voor het beledigen van de koning verlaagd van vijf jaar naar vier maanden en staat daarmee gelijk aan de straf voor het beledigen voor een ambtenaar in functie. Met wijzigingen zoals deze, wordt het koningshuis steeds minder een onaantastbaar instituut in onze maatschappij. Dit past bij Willem-Alexander als persoon en het is een vorm van modern koningschap.

Is Willem-Alexander onze laatste monarch?

De monarchie in Nederland staat regelmatig ter discussie. Tegenstanders van het koningshuis vinden het te duur en bovendien zou een monarchie niet passen bij de Nederlandse mentaliteit, waarin gelijke kansen een belangrijke rol spelen. Dat je toekomst wordt bepaald door je afkomst is volgens de tegenstanders van de monarchie niet meer van deze tijd.

"De duurste monarchie in Europa is Nederland."

Deel alinea

Afgelopen jaren zijn er al een aantal veranderingen geweest. Zo is het lidmaatschap koninklijk huis beperkt tot de tweede graad en zorgt Beatrix ervoor dat zij als vorst niet meer betrokken is bij de formatie van een nieuw kabinet. Vooral D66 blijft van mening dat de monarchie aan extreme hervormingen toe is. Ook de SP en GroenLinks willen een kleinere rol voor het koningshuis.

De rol van de koning blijft een punt van discussie in de Tweede Kamer.

Ieder jaar voert onderzoeksbureau Ipsos de Koningsdagenquête uit, waarin ze de populariteit van onze monarchie meet en onze vorsten een rapportcijfer krijgen. In 2017 krijgt Willem-Alexander een 7,6 en Máxima een 8. Beiden zijn iets gestegen in de afgelopen jaren. Nederlanders zijn overwegend positief over hun koning. Een meerderheid van de mensen vindt Willem-Alexander menselijk, betrokken, meelevend en aardig. Ook vinden de geënquêteerden dat hij het koningschap voldoende heeft gemoderniseerd. Hoe hij dat gedaan heeft wordt niet gespecificeerd.  

© ANP

Volgens de enquête van Ipsos schommelt het draagvlak voor de monarchie, maar nog steeds vindt 70 procent dat Nederland een monarchie moet blijven en stijgt het draagvlak voor meer politieke macht van de koning. De kosten van het koningshuis blijven wel continu een punt van discussie.

Is een koningshuis nog wel van deze tijd? Nee, vinden de tegenstanders. Paul Schnabel, voormalig directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en huidige Eerste Kamerlid voor D66 zegt dat het niet ondenkbaar is dat het koningshuis zelf ooit zegt: “we stoppen ermee”.

Ter gelegenheid van zijn 50e verjaardag geeft Willem-Alexander een persoonlijk interview aan Wilfried de Jong. Het interview is een voorbeeld van de meer ontspannen relatie tussen de media, maatschappij en het koningshuis. In die zin is het koningschap van Willem-Alexander vernieuwend.

In het kort

  • Willem-Alexander groeit op in de schijnwerpers. Vanaf zijn geboorte wordt zijn leven gevolgd. Dat vind hij niet altijd fijn, hij wil een zo normaal mogelijk leven leiden. De keuzes die hij in zijn leven maakt, staan in het teken van dat normale leven.

  • Als hij in 2013 het koningschap van zijn moeder Beatrix overneemt, zegt hij een eigentijdse draai aan het ambt te willen geven. Wat dat precies inhoudt blijft onduidelijk.

  • Tijdens de eerste vijf jaren van zijn koningschap, is Willem-Alexander duidelijk persoonlijker dan zijn moeder en staat hij dichterbij het volk.

  • Door een aantal wijzigingen die Willem-Alexander doorvoert, laat hij zien dat het koningshuis minder verheven is boven de samenleving.

Deel dit venster