Hoe gaan we in Nederland om met cocaïne?

10 minuten leestijd

© ANP/Lex van Lieshout

Hoe gaan we in Nederland om met cocaïne?

Binnenland

Je leest nu

Hoe gaan we in Nederland om met cocaïne?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 12
  • 3037

Het gebruik van cocaïne in Nederland stijgt. Met name onder jonge festivalgangers is de drug populair. Tegelijkertijd daalt het aantal probleemgebruikers en verplaatst de extreme drugscriminaliteit zich naar onze buren in België. Hoe groot zijn de cocaïneproblemen in Nederland? En sinds wanneer snuiven Nederlanders hun eerste lijntjes?

Samengesteld door Anne Verwaaij - Andere Tijden

Cocaïne in geneesmiddelen en frisdrank

Wetenschappers slagen er halverwege de negentiende eeuw voor het eerst in om zuivere cocaïne te winnen uit bladeren van de Zuid-Amerikaanse cocaplant. Dit wonderlijke witte poeder intrigeert artsen. Het blijkt namelijk pijn te stillen en de luchtwegen te openen. Dokters schrijven daarom het oppeppende middel voor aan astmapatiënten, zelfs aan kinderen.

Maar in de loop van de negentiende eeuw realiseren steeds meer artsen zich dat cocaïne helemaal geen ideaal geneesmiddel is. Hun patiënten raken geestelijk verslaafd en het middel is slecht voor de gezondheid. Toch is cocaïne rond 1900 nog regelmatig te vinden in medicijnen en zelfs in frisdrank: Coca-ColaEen belangrijk ingrediënt van de populaire frisdrank Coca-Cola is het blad van de cocaplant, waarin van nature cocaïne zit. De frisdrank ligt zo ruim tien jaar in de winkels. Tot in 1905 de fabrikant onder druk van de Amerikaanse samenleving cocaïne uit de frisdrank verwijdert. .

Wat is cocaïne?

Wit poeder dat van de Zuid-Amerikaanse cocaplant wordt gemaakt. Het sap uit het cocablad wordt ingedikt tot pasta. Hieruit halen fabrieken zuiver cocaïnepoeder. De cocaïne die in Nederland belandt, is altijd versneden met een ander middel, vaak met het ontwormingsmiddel levamisol. De maximale zuiverheid is 89 procent.

Deel alinea
Cocaïnepasta

De Nederlandsche Cocaïnefabriek
Vanaf 1914 is het gebruik, bezit en de verkoop van cocaïne als genotsmiddel in de Verenigde Staten verboden. De VS zijn hiermee een voorloper. In Amsterdam produceert de Nederlandsche Cocaïnefabriek in die tijd nog legaal duizenden kilo’s cocaïne. Tijdens de Eerste Wereldoorlog is de Nederlandse fabriek zelfs een van de grootste cocaïneproducenten ter wereld.

Schrijfster Conny Braam vertelt over het cocaïnegebruik tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Op aanraden van de VS krijgt Nederland in 1919 de OpiumwetNederland ondertekent in 1914 het opiumverdrag. Hierin staat dat landen het gebruik van drugs moeten beperken tot medische, diergeneeskundige en wetenschappelijke doelen. Het verdrag moet het gebruik voor genot tegengaan. In 1919 treedt de eerste Nederlandse Opiumwet in werking, in 1928 ontstaat de huidige wet met twee lijsten die de regering regelmatig aanvult. Op Lijst 1 staan harddrugs met een ‘onaanvaardbaar’ risico, zoals XTC en cocaïne. Op Lijst 2 staan softdrugs zoals wiet. die de productie en het gebruik van cocaïne aan banden legt. De wet bepaalt dat alleen bedrijven met een vergunning cocaïne mogen produceren, vanaf 1928 alleen nog voor geneeskundig gebruik. De cocaïnefabriek blijft tot het einde van de jaren zestig bestaan.

Hoe komt cocaïne in de Nederlandse uitgaanscultuur terecht?

Ondanks het verbod op cocaïne groeit in de twintigste eeuw de populariteit van het witte poeder in het nachtleven, met name in de VS. New York is vanaf de jaren zeventig dé stad van de coke.

Tegelijkertijd ontpopt Bogotá - de hoofdstad van Colombia - zich tot de hoofdstad van de illegale cocaïnehandel. In Colombia mogen plantagehouders legaal cocaplanten verbouwen voor pijnstillende middelen. Omdat met de illegale verkoop veel meer geld te verdienen is, vallen in de jaren zeventig steeds meer cocaplantages in handen van drugskartelsOrganisaties van criminelen die zijn opgericht om de drugshandel te coördineren. , met voorop het Medellínkartel van de befaamde en beruchte Pablo Escobar.

Naast Colombia zijn ook Peru, Chili en Suriname belangrijke spelers in de illegale cocaïnehandel. Ze smokkelen het poeder via de lucht, bijvoorbeeld met bolletjesslikkers, of via het water naar Amerika. De route over de oceaan is het meest in trek, want op schepen kun je makkelijk een paar pakjes cocaïne meesmokkelen. Enkele kilo’s zijn voldoende voor miljoenen dollars.

Hoe werkt cocaïne?

De werkzame stof, cocaïne hydrochloride, stimuleert het zenuwstelsel. Gebruikers kunnen coke snuiven, spuiten of roken. Bij snuiven duurt het effect het langste (circa 30 minuten).

  • Meer energie, zelfvertrouwen en adrenaline
  • Opgewekt gevoel
  • Lichaamstemperatuur, hartslag en bloedruk stijgen
  • Ademhaling versnelt
  • Gevoel van pijn en honger vermindert
  • Stimuleert stoelgang en prikkelt blaas
Deel alinea

De VS laten dit niet zomaar gebeuren. De DEADe Drugs Enforcement Administration (DEA) is in 1973 opgericht door president Nixon en onder andere verantwoordelijk voor het handhaven van het verbod op cocaïne.  stuurt halverwege de jaren zeventig speciale agenten naar grote drugsbolwerken als Bogotá en Medellín om daar samen met de Colombiaanse politie de drugskartels op te sporen.

36 op de schaal van Richter
De cocaïnehype blijft niet beperkt tot het Amerikaanse continent. Eind jaren zeventig openen in Amsterdam de eerste clubs die de uitgaanscultuur uit Amerika kopiëren. Met een snuifje cocaïne kun je hier de hele nacht doorfeesten.

Xandra Brood - de vrouw van Herman Brood - is barvrouw in de Amsterdamse club  ‘36 op de schaal van Richter’. Cocaïne gebruiken “hoorde er gewoon bij”. Xandra vertelt in Andere Tijden: “We kochten met het personeel ook wel met z’n allen wat. Dan lagen de lijntjes klaar bij de garderobe.”

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Waarom besteedt de politie weinig aandacht aan cocaïne?

HeroïneEen zeer lichamelijk verslavende harddrug zonder geur. Het middel is een afgeleide van morfine en zorgt voor een ontspannen en gelukzalig gevoel. heeft eind jaren zeventig de absolute prioriteit bij de politie. Deze drug heeft zichtbaar een verwoestende uitwerking. Grote steden kampen met enorme groepen dakloze junks en tegelijkertijd verspreiden ziektes als AIDS zich snel via de heroïnenaalden.

De eerste cocaïnevondsten in Nederland zetten de politie niet direct aan tot actie. De vondsten zijn vaak klein, één of twee kilo, en meestal een bijkomstigheid tijdens de jacht op heroïnedealers. "Als je ziet hoeveel ellende er is door heroïne dan gaat je eerste prioriteit toch uit naar die groep”, legt Barry de Koningh van de narcoticabrigadePolitieafdeling die zich bezighoudt met illegale praktijken rondom verdovende middelen. in Amsterdam uit in Andere Tijden.

Cocaïne, dat ‘enkel’ geestelijk verslavend is en zelden gespoten wordt lijkt redelijk onschuldig. Bovendien verschillen de meeste cocaïnegebruikers sterk van de junks in de steegjes. Vooral hoogopgeleide, vermogende Nederlanders zoals advocaten en tv-makers gebruiken de drug. Ook onder kunstenaars is de ‘champagne onder de verdovende middelen’ populair.

Wat zijn de risico’s van cocaïne?

  • Geestelijke verslaving
  • Verminderde weerstand
  • Uitputting
  • Depressie
  • Agressie
  • Longcomplicaties
  • Problemen hart en bloedvaten
  • Beschadiging neus
  • Waanvoorstellingen
  • Epileptische aanvallen
  • Psychoses
Deel alinea

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.


Journalist Ton van Dijk herinnert zich dat cocaïnegebruik in zijn omgeving vrij normaal was: “In een paar jaar tijd wist iedereen ervan en had iedereen het wel eens geprobeerd of het stond op de to-do-list.”

Waarom cocaïne wel een probleem wordt

Het blijft niet bij kleine hoeveelheden cocaïne. Terwijl de vraag naar de nieuwe drug toeneemt, groeit ook het aantal kilo coke dat zijn weg vindt naar Nederland. Waar de douane en politie in 1980 nog slechts 46 kilo cocaïne onderschept, groeit dit cijfer begin jaren negentig uit naar duizenden kilo’s.

Deel alinea

Het gros van de illegale cocaïne bevindt zich aan boord van vrachtschepen. De Rotterdamse haven groeit in de jaren negentig uit tot een van de belangrijkste Europese landingspunten voor de cocaïnesmokkel vanuit Zuid-Amerika. De Nederlandse politie probeert zoveel mogelijk te onderscheppen, maar Jan van Doorn - destijds hoofd van de Narcotica Centrale Recherche - geeft aan dat het dweilen met de kraan open is: “De doelstelling was om het op een acceptabel niveau te houden.”

Rotterdamse crackkelders
De verslavingszorg ziet ondertussen steeds meer Nederlanders kampen met een cocaïneverslaving. De meeste probleemgebruikers roken crack. In Rotterdam kunnen ze vanaf 1994 niet meer terecht in opvanghuizen. Dominee Hans Visser helpt de problematische drugsgebruikers nog wel in zijn Pauluskerk. Maar naar verloop van tijd wordt zelfs voor de dominee de overlast te veel. De gebruikers van crack zijn regelmatig zeer agressief of zelfs paranoïde.

Wat is crack?

Crack of basecoke is cocaïnepoeder dat met een ander middel is vermengd en wordt verhit. Het is een van de meest verslavende soorten harddrugs die er bestaat.

De gemeente Rotterdam besluit zogenaamde crackkelders te gedogen waar dealers en gebruikers bijeen kunnen komen. Voorwaarde is dat ze geen overlast veroorzaken. Dit gedoogbeleid komt ook voort uit een praktische overweging: “We komen er ook niet aan toe. U moet de problematiek hier in de stad niet onderschatten. Als er geen overlast is dan krijgen ze minder prioriteit”, beargumenteert Ivo Opstelten, destijds burgemeester van Rotterdam. De drugsproblematiek sluimert voort op de achtergrond.

(Voormalige) gebruikers vinden de crackkelders geen goede oplossing.

Hoeveel Nederlanders gebruiken cocaïne?

De populariteit van cocaïne neemt rond 2000 af dankzij de komst van een nieuwe oppeppende harddrug: XTCXTC of ecstasy is een chemische drug met als werkzame stof 3,4-methyleendioxymethamfetamine (MDMA) of een stof die hier chemisch op lijkt. Het heeft een stimulerende werking en zorgt ervoor dat mensen makkelijker contact maken. . Tegenwoordig is dit de meest populaire drug na wiet. Maar cocaïne geldt nog steeds als de ‘koning in de envelop’.

Deel alinea
"Van de risico’s voor de gezondheid zijn jongeren zich wel bewust, maar niet van de problemen die het meebrengt bij criminaliteit en milieuvervuiling"

Ferry Goossens


Het aantal hoogopgeleide Nederlanders dat ooit cocaïne heeft gebruikt is twee keer zo hoog als het aantal laagopgeleiden. En het gebruik neemt weer toe.

Uit onderzoek van het  Trimbos-instituutHet landelijk Nederlands kennisinstituut voor geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke zorg.  blijkt dat een kwart van de  jongerenHieronder valt iedereen tussen de 15 en 35 jaar.  wel eens coke gebruikt op een festival of in een club.“Van de risico’s voor de gezondheid zijn jongeren zich wel bewust, maar niet van de problemen die het meebrengt bij criminaliteit en milieuvervuiling”, aldus Trimbos-onderzoeker Ferry Goossens.

Heb jij hulp nodig? Of maak jij je zorgen over iemand in je omgeving? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met MIND Korrelatie via 0900 1450 (doordeweeks van 09:00 – 18:00) of kijk op mindkorrelatie.nl voor de mogelijkheid om te chatten, e-mailen of WhatsAppen met een hulpverlener.

Toch valt in vergelijking met de rest van de wereld het gebruik in Nederland niet in negatieve zin op. Met 5,6 procent van de bevolking ligt het iets hoger dan het Europese gemiddelde, maar dat is wel een stuk minder dan de 9,1 procent in Spanje. Bovendien daalt het gebruik onder middelbare scholieren.

thumbnail
Nellie Benner test het effect van cocaïne

Meer zien van Drugslab? Kijk op Youtube.


Copyright: BNNVARA

Verslavingen
Het aantal Nederlanders met een cocaïne- of crackverslaving daalt eveneens en het aantal probleemgebruikers dat overlijdt, ligt relatief laag met enkele tientallen slachtoffers. In andere Europese landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, loopt dit aantal in de honderden.

Jongeren zijn zich te weinig bewust van de gevolgen van drugsgebruik voor de handel, criminaliteit en het milieu.

Houden gebruikers de drugshandel in stand?

Het grootste zichtbare probleem waar Nederland mee kampt door cocaïne is de drugscriminaliteit. In 2012 ontstaat de beruchte ‘Mocro-oorlog’Bij deze gewelddadige strijd zijn voornamelijk mannen betrokken met een Marokkaanse of Antilliaanse achtergrond. Vandaar de naam ‘Mocro-oorlog’. in de Amsterdamse onderwereld, nadat 200 kilo cocaïne is ‘verdwenen’. In zes jaar tijd plegen de drugscriminelen meer dan dertig liquidaties in verschillende steden, waarbij negen onschuldige mensen omkomen.

De Nederlandse drugshandhaving treedt hard op tegen de drugscriminaliteit en illegale handel, maar is soepel tegenover de gebruikers, terwijl zij de handel intact houden. Want waar vraag is, is aanbod. Vanuit landen als Colombia verspreiden zich nog altijd jaarlijks honderdduizenden kilo’s cocaïne over de hele wereld.

© AFP/Erika Santelices

Cocaïnevangst in de Dominicaanse Republiek, 2018.
Deel alinea

Daartegenover staat dat de illegale cocaïne steeds minder vaak Rotterdam als bestemming heeft. De smokkel verplaatst zich naar de haven van Antwerpen, tot grote onvrede van de Belgen. De burgemeester van Antwerpen verwijt de Nederlanders dat ze jarenlang te veel gedoogd hebben.

Het hele item zien? Kijk op NOS.nl

De cocaïnehandel en het gebruik is geen halt toegeroepen, integendeel. Daardoor zouden onze zuiderburen nu opgescheept zitten met flinke drugsproblematiek en extreem geweld. “Nederland heeft een erfschuld ten opzichte van de rest van Europa.”

In het kort

  • Cocaïne heeft een oppeppende werking en stilt pijn, maar door de verslavende en schadelijke werking verbieden westerse landen begin 1900 coke als genotsmiddel.

  • Nederland kopieert de cocaïnehype eind jaren zeventig van de uitgaanscultuur in Amerika, daarnaast is het een ‘veiliger’ alternatief voor heroïne.

  • Heroïne is omstreeks 1980 een veel groter probleem. Cocaïnegebruikers gebruikers veroorzaken minder overlast.

  • De illegale import van cocaïne in Nederland groeit in de jaren tachtig exponentieel. Tegelijkertijd groeit het aantal verslaafden en de criminaliteit.

  • 5,6 procent van de Nederlanders heeft ooit cocaïne gebruikt. Het aantal jonge gebruikers op festivals en in clubs neemt toe. Het aantal probleemgebruikers daalt.

  • De handel van cocaïne wordt deels in stand gehouden door de gebruiker. De Nederlandse politie en politiek treden streng op tegen de handel in cocaïne, terwijl ze de gebruikers gedogen. Waar vraag is, is aanbod.

Deel dit venster