Wat is een transgender?

11 minuten leestijd

Wat is een transgender?

Gezondheid

Je leest nu

Wat is een transgender?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 16
  • 4513

Een jongen die zich eigenlijk een meisje voelt, of andersom. Transgenders zijn geboren in het verkeerde lichaam. Onder de parapluterm ‘transgender’ vallen ook agenders, gender fluid en andere gendervariaties. In sommige gevallen willen zij een geslachtsveranderende operatie ondergaan. Hoe verloopt die transitie? En neemt de acceptatie van transgenders toe?

Samengesteld door Saskia Wayenberg

Hoe ging men vroeger om met transseksualiteit?

"Ik heb het vliegtuig genomen, ik ben naar een land gevlogen waar ik nog nooit was geweest, naar een dokter die ik nog nooit gezien had. Ik was doodsbang, maar ik zag geen andere uitweg". De tachtigjarige transgenderpionier Corinne van Tongerloo vertelt in een interview met De Redactie over haar verleden. Ze wordt in ’36 geboren als Cornelis en ze voelt al op vroege leeftijd dat er iets niet klopt. Het woord transgender bestaat nog niet en het eerste deel van haar leven is voor haar erg moeilijk. Tot ze besluit om, net als veel andere transseksuelen in haar tijd, te vertrekken naar de hoofdstad van de geslachtsveranderende operatie: Casablanca. "Die operaties werden gedaan door een Franse dokter, die in Casablanca een kraamkliniek had. Hij heeft die operatie uitgevonden. Dat was natuurlijk verboden en het kostte héél veel geld”, aldus Van Tongerloo. De dokter waar zij over spreekt is de welbekende (wonder)arts Georges Burou. Hij voert meer dan achthonderd geslachtsveranderende operaties uit binnen de muren van zijn kraamkliniek.

© ANP

De eerste transvrouw die door dokter Burou in Casablanca wordt geopereerd is Coccinelle (rechts) in 1953. Hier te zien op haar bruiloft met de Franse journalist Francis Bonnet.
Deel alinea

In 1975 ziet de Nederlandse hormoonarts Louis van Gooren voor het eerst transseksuelen op het spreekuur in het VU Medisch Centrum. Daarover zegt Van Gooren in een interview met Andere Tijden het volgende: "Het was totaal nieuw in de geneeskunde. In het begin was het dan ook een hap-snap beleid: hoe kunnen we deze mensen dat geven wat ze nodig hebben, en hoe kunnen we dat op een manier doen die ook acceptabel is”.

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Een aantal vooraanstaande artsen verfijnt de operatietechnieken voor de geslachtsveranderende operatie. Transseksuelen hoeven daarna niet meer naar het buitenland voor een operatie. Er is veel belangstelling voor het genderspreekuur. De artsen kiezen ervoor het spreekuur uit te breiden en het VU Medisch Centrum wordt de plek met de eerste en enige genderpoli ter wereld.

In die tijd heerst er veel onbegrip. Een groot deel van de bevolking vindt deze mensen geestelijk gestoord. Ze zouden in de war zijn: je geslacht is toch het meest natuurlijke in je leven? Dus hoe kan dat nou niet passen bij wie je bent? Transgenders hebben veel te verduren en worden regelmatig vernederd.

Ivo van Driest wordt in 1950 geboren als Yvonne. Hij vertelt over zijn transitie en het onbegrip in zijn omgeving. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Geslacht en identiteit: man, vrouw of gendervrij?

Het is niet bekend hoeveel Nederlanders transgender zijn. Niet allemaal zetten zij medische- en/of juridische stappen en om die reden komen ze niet in de statistieken terecht. Een deel van de groep blijft daardoor verborgen. Soms leven transgenders jarenlang met een genderidentiteit die niet past bij hun biologische geslacht. Ze voelen zich van binnen niet de vrouw of de man waar hun omgeving hen wel voor aan ziet. Ze durven er niet voor uit te komen vanwege hun cultuur, religie of familie die bepaalde verwachtingen heeft.

"Een sterk gevoel van onbehagen bij hun lichamelijke geslacht." De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Deel alinea

Sommige transgenders zijn ongelukkig met hun hele lichaam, andere met een aantal delen. Vaak zijn dat de geslachtsdelen zoals de vagina, borsten of penis. Zij kunnen ervoor kiezen een geslachtsveranderende operatie te ondergaan. Maar lang niet alle transgenders zijn ontevreden met hun lichaam. Velen voelen geen afkeer tegenover de eigen geslachtsdelen en willen zich slechts uiten als iemand van het andere geslacht. Dat doen zij door middel van hun kledingkeuze, haardracht, het wel of niet dragen van make-up en andere gewoonten die passen bij het gewenste geslacht.

© ANP

Model Loiza Lamers is de eerste transgender die het programma Next Topmodel op haar naam weet te schrijven (2015).

Daarnaast vervagen de grenzen meer en wordt er minder gedacht in slechts twee gendergroepen. Er zijn mannen die graag als vrouw door het leven gaan maar geen geslachtsverandering willen ondergaan. Of: vrouwen die dagelijks als man door het leven gaan, hun borsten laten amputeren maar daarnaast geen geslachtsveranderende operatie willen. En ook mensen die zich niet kunnen identificeren met een man of een vrouw. Zij voelen zich gendervrij of genderneutraal.

De genderneutrale discussie speelt in 2017 regelmatig op. Sinds 10 december 2017 spreekt de NS niemand meer aan met 'beste dames en heren', maar met het sekseneutrale 'beste reizigers'. Daarna volgt winkelketen Hema. Die kondigt aan dat het de kinderkleding voortaan alleen nog genderneutraal gaan verkopen. Dat betekent dat nergens meer op zal staan of een kledingstuk gemaakt is voor een jongen of voor een meisje. Ook winkelketen Zeeman gaat overstag en start begin 2018 met het uitzenden van genderneutrale reclames. Daarnaast verschijnen er steeds meer genderneutrale (openbare)toiletten.

"Je geslacht is van jezelf, niet van de overheid."

Brand Berghouwer, voorzitter van het Transgender Netwerk Nederland.

Volgens de voorzitter van het Transgender Netwerk Nederland (TNN), Brand Berghouwer, is dit erg goed nieuws. Volgens hem willen veel mensen af van dat M of V. Daarnaast benoemt hij in een interview met de Volkskrant dat 6% van de Nederlanders zich niet eenduidig in het ene of het andere hokje thuis voelen.  

© ANP

De afdeling kinderkleding tijdens de opening van de HEMA-pilotstore. Deze nieuwe formule van de winkelketen wordt doorgevoerd in de grote Benelux-winkels.

De Nederlandse samenleving is verdeeld in de genderneutrale discussie. Sommigen vinden dat er gewoon verschil in seksen gemaakt mag worden en zij vinden de discussie onnodig. Ook op Twitter gaat het flink los. Tweede Kamerlid van de VVD, Ockje Tellegen, zegt op het social media platform hierover het volgende:

"Dit land is af. Jongens zijn geen meisjes en omgedraaid. Dus welk probleem lossen we hier precies mee op?"

Ockje Tellegen, Tweede Kamerlid VVD.

Daarin staat ze niet alleen. Ze vertegenwoordigt een groep mensen die de hele discussie rondom genderneutraliteit beu is.

Wat betekent de vernieuwde Transgenderwet?

Sinds 1 juli 2014 maakt Artikel 28 in het Burgerlijk Wetboek, de Transgenderwet, de vrijheid van geslacht (zonder een geslachtsveranderende operatie te ondergaan) mogelijk. Burgers kunnen hun geslacht, zoals dat op de geboorteakte staat, wijzigen als zij dat willen. Daarvoor moeten zij in het bezit zijn van een geldige transgenderverklaring. Vóór 2014 moest de verandering van het geslacht officieel zijn vastgelegd door de eis van onvruchtbaarheid.Tot 2017 wordt een nieuwe geboorteakte alleen verstrekt na een hormoonbehandeling of een geslachtsveranderende operatie. Ook moet diegene onvruchtbaar zijn verklaard door middel van sterilisatie.   De vernieuwde Transgenderwet van 2014 stelt die laatste voorwaarde niet meer. Wél moet iemand nog altijd in het bezit zijn van een transgenderverklaring, afgegeven door ervaren deskundigen die geregistreerd staan in het BIG-registerHet BIG-register (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg) is een Nederlands register waarin vermeld staat wat een zorgverlener precies kan en mag. Het register beschermt patiënten tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen door zorgverleners.  als 'deskundige Gender'. 

© ANP

Aanhangers van de LGBT-gemeenschap houden een gigantische identiteitskaart van transgender Miranda Pagava vast. Miranda verlangt om van sekse te veranderen en dat is in Georgië (nog) niet mogelijk.

In juni 2018 ontstaat er in de Tweede Kamer discussie over de nieuwe Transgenderwet in een debat over transgender- en interseksepersonen. Groenlinks, PvdaA en D66 willen dat het verbod op discriminatie duidelijker wordt. Daarvoor moet, volgens hen, het volgende worden toegevoegd aan de huidige wet: het ongeoorloofd onderscheid maken op grond van geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie. PVV sluit zich daar bij aan maar de SGP is volledig tegen. Meer daarover lees je hier.

Op 19 oktober 2018 wordt in Breda het eerste genderneutrale paspoort van Nederland uitgereikt aan Leonne Zeegers. Dat Zeegers een X in het paspoort krijgt, in plaats van de gebruikelijke letters V of M, betekent niet dat iedereen dat kan krijgen. Op dit moment is dat nog niet wettelijk geregeld. In een interview met NOS zegt staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken dat het kabinet zich gaat beraden op de wijze waarop de wet kan worden aangepast, zodat er straks meer paspoorten met een X kunnen worden verstrekt. Maar liefst tien jaar lang heeft Zeegers gestreden voor de genderneutrale vermelding in het paspoort. Over de voormalige letter V in haar paspoort vertelt Zeegers in een interview met NOS het volgende: 

Deel alinea
"Het is een juridisch verwrongen werkelijkheid die niet gekoppeld is aan de natuurlijke werkelijkheid. "

Leonne Zeegers in een interview met NOS.

Hoe verloopt een transitie?

Bij een van de genderteams in Nederland kan, middels een serie gesprekken en psychologische tests, de diagnose ‘genderdysforie’ gesteld worden bij iemand die ervan overtuigd is transgender te zijn. Dat is de diagnostische fase. Het kan zijn dat naast een diagnose genderdysforie tevens sprake is van een depressie, schizofrenie of borderline.

Wanneer inderdaad sprake is van genderdysforie, en diegene graag door het leven wil als het andere geslacht, kan gestart worden met hormoonbehandeling(en). Die behandeling is mogelijk vanaf zestien jaar. Daarvóór kunnen kinderen en jongeren puberteitsremmers krijgen om de ontwikkeling van de geslachtsdelen af te remmen. Wanneer de hormonale behandeling van start gaat, is de echte transitie een feit. Daarbij is het belangrijk dat een transgender ook start met de sociale transitieOok wel de real-life-fase genoemd. De transgender stelt de omgeving, collega’s, vrienden, familie en anderen op de hoogte van de transitie en de veranderingen die het proces met zich meebrengt. Op die manier kan de omgeving zich daarop instellen. Vanaf dat moment gaat diegene door het leven als het gewenste geslacht. .

Deel alinea


Voor transvrouwen (van man naar vrouw) bestaan de hormonale medicijnen uit anti-androgenen die ervoor zorgen dat de productie van testosteron afneemt en oestrogenen, het vrouwelijke hormoon. De hormoonbehandeling duurt ongeveer twee jaar en zorgt ervoor dat mannelijke geslachtskenmerken langzaam verdwijnen en vrouwelijke kenmerken ontstaan. In de praktijk betekent dit dat de gezichtsbeharing afneemt, de stem niet zwaarder wordt en de groei van het lichaam (in de lengte) beperkt. De vervrouwelijking houdt in: een zachtere huid, borstgroei, toenemende emotionaliteit en een veranderende vetverdeling in het lichaam.

Voor de transitie van vrouw naar man gebruiken transmannen het hormoon testosteron, om het vrouwelijke lichaam wat mannelijker te maken. Dat resulteert in een lagere stem en er ontstaat meer haargroei op het gehele lichaam. Soms wordt een middel gebruikt om de menstruele cyclus te onderdrukken. Daarnaast dragen zij vaak een binder, een strak hesje die ervoor zorgt dat de borsten niet meer zichtbaar zijn. Transmannen zetten sneller dan transvrouwen de stap tot (sociale) transitie. De samenleving accepteert een stoere vrouw over het algemeen sneller dan een man die vrouwelijke trekken vertoond.

Actrice en transgender Iris Amber Stenger (ze speelt de rol van Caro in de jeugdserie SpangaS!) wil dat er meer aandacht komt voor transgenders. 

Hoe verloopt de geslachtsveranderende operatie?

Voor sommige transgenders is het heel duidelijk: ze willen een geslachtsveranderende operatie ondergaan. Zodra zij minimaal een jaar bezig zijn met de hormoonbehandeling en ook de sociale transitie hebben doorlopen, bespreken zij de geslachtsveranderende operatie met hun arts. De geslachtsverandering gebeurt onder leiding van een plastisch chirurg. De artsen kijken samen of diegene in staat is om de ingrijpende operaties te ondergaan en bespreken de vervolgstappen.

Deel alinea
"Ik voel het niet als ombouwen. In mijn lichaam is een fout gemaakt en die moet worden hersteld"

Dave Rink, Gezondheid & Co.

Voor transmannen houdt de geslachtsveranderende operatie in dat de artsen een penis en balzak maken met het weefsel van de patiënt. Dit kan een metadoïoplastiekMet behulp van de vrouwelijke uitwendige geslachtsorganen wordt een kleine penis gemaakt. of een phalloplastiekMet behulp van weefsel van een ander lichaamsdeel (vaak de onderarm) wordt een penis gemaakt van gemiddeld formaat. Deze techniek wordt wereldwijd het meest toegepast.  zijn. Daarnaast verwijdert de arts de baarmoeder en de eierstokken. Voor transvrouwen betekent deze zware ingreep dat de arts de penis en de balzak verwijdert. Daarna creëren zij een vagina.

Een transgender kan kiezen welke operatie hij/ zij als eerste wil ondergaan en een genitale ingreep is niet voorwaardelijk. Transvrouwen kunnen kiezen voor een borstvergroting, een stemoperatie en het verwijderen van de adamsappel. Transmannen kunnen de borsten laten verwijderen. Meeer over de 'aanvullende' operaties lees je hier.

Ryan heeft de geslachtsveranderende operatie ondergaan. Hij heeft nu een penis. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Neemt de acceptatie van transgenders toe?

Het aantal transgenders, en daarmee ook het aantal mensen dat een transitietraject wil doorlopen, groeit hard. In 2008 melden ongeveer 200 transgenders zich op de genderpoli. In 2016 zijn dat maar liefst 700 nieuwe aanmeldingen. Een keerzijde van die groei: de wachttijden bij het VUmc lopen snel op. In 2017 stijgt de wachttijd van veertien naar zestig weken. Dit zorgt ervoor dat veel transgenders de hormonen zelf aanschaffen door ze te kopen op internet, in het buitenland of via via. Ze willen niet langer wachten. Ook Edith Schippers, minister van Volksgezondheid, ziet de ernst in van de enorme wachtrijen. Ze hoopt dat meer ziekenhuizen in Nederland behandelingen gaan aanbieden.

De zevenjarige Suus wordt vanaf nu ook op school aangesproken met haar meisjesnaam. Dat moet gevierd worden! De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Deel alinea


Ook de acceptatie van transgenders lijkt toe te nemen. Terwijl je vroeger bij een psychiater terechtkwam, is dat nu heel anders. Steeds meer mensen durven er dan ook voor uit te komen dat hun biologische geslacht niet past bij hoe ze zich écht voelen. In Nederland spelen televisieprogramma’s zoals ‘Geslacht!’ met presentatrice Ella Bandita, ‘Hij is een zij’ en ‘Love me gender’ een grote rol bij die acceptatie. Er ontstaat meer begrip en het onderwerp wordt steeds vaker besproken. Maar ook Songfestivalwinnares Conchita Wurst openbaart zich in 2014 op het grote podium in Kopenhagen. En natuurlijk de Olympische atleet en realityster Caitlyn Jenner: zij geeft in 2005 aan dat ze als vrouw verder door het leven gaat. Na haar transitie is Jenner twee seizoenen te zien in haar eigen realityserie ‘I am Cait’ in de Verenigde Staten. 

Heb jij hulp nodig? Of maak jij je zorgen over iemand uit je omgeving? Dan kun je (anoniem) contact opnemen met MIND Korrelatie via 0900 1450 (doordeweeks van 09:00 – 18:00) of kijk op mindkorrelatie.nl voor de mogelijkheid om te chatten, e-mailen of WhatsAppen met een hulpverlener.

De Vlaamse VTM-verslaggever Bo van Spilbeeck gaat voortaan door het leven als vrouw. Presentator René van der Gijp persifleert haar en krijgt daar veel commentaar op.

In het kort:

  • In 1975 ziet de Nederlandse hormoonarts Louis van Gooren voor het eerst transseksuelen op het spreekuur in het VU Medisch Centrum. De eerste genderpoli in de wereld wordt geopend in Nederland.

  • Het is niet bekend hoeveel Nederlanders transgender zijn. Soms leven transgenders jarenlang met een genderidentiteit die niet bij hun biologische geslacht past. 

  • Artsen en psychologen besluiten, middels een serie gesprekken en psychologische tests, of er sprake is van 'genderdysforie'. Na het vaststellen van deze diagnose kan een transgender de transitie ingaan. 

  • Tijdens de transitie worden veel gesprekken gevoerd met een psycholoog. Daarnaast gaat de hormonale behandeling van start (minimaal één jaar) en doorstaat een transgender de sociale transitie. Na dit traject kan hij/zij beslissen over de geslachtsveranderende operatie en eventueel aanvullende operaties. 

  • De genderneutrale discussie speelt in 2017 regelmatig op. Nederland is daarin verdeeld. Sommigen vinden het een onnodige discussie en anderen zijn blij dat het onderwerp bespreekbaar wordt. Zij willen af van M of V. 

  • De nieuwe Transgenderwet (2017) maakt het mogelijk dat burgers hun geslacht kunnen wijzigen zonder eerst een geslachtsveranderende operatie te ondergaan. 

Deel dit venster