Mens, durf te spelen!

8 minuten leestijd

Mens, durf te spelen!

Tech

Je leest nu

Mens, durf te spelen!

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 13
  • 3341

Sommige mensen lijden aan Terminale Serieusheid: ze nemen hun leven zo serieus dat ze er geen enkel plezier mee aan beleven. Geen goed idee. Je kunt het leven beter van de speelse kant benaderen. Dat maakt je gezond, bereidt je voor op het volwassen leven en zorgt voor een soepele geest. En dat niet alleen: de spelende mens is een kristallen bol waarin je de toekomst kunt zien.

Samengesteld door Bouwe van Straten

Spelen: een spelletje of van levensbelang?

Bij een spelletje denk je al snel aan vrolijkheid en lichtvoetigheid. “Het is maar een spelletje’, betekent dat je iets niet al te serieus hoeft te nemen. Maar spelen is veel meer dan een simpel tijdverdrijf. ‘Spel helpt ons om de vaardigheden en inzichten te ontwikkelen die we nodig hebben om the game of life succesvol te spelen,’ aldus filosoof Jos de Mul, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit.

Spelen helpt tegen stress en verveling. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Onderzoek met ratten laat het belang van spelen voor mens en dier ondubbelzinnig zien. Deze diertjes zijn dol op spelen, stoeien en ravotten, zeker de jonkies. Jonge ratten zijn bereid om hard te werken om te mogen spelen met een soortgenoot.

Deel alinea

Dieren hebben alle reden om lekker te spelen. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

En dat is niet voor niets, zegt neurowetenschapper Louk Vanderschuren van de Universiteit Utrecht: ‘Ratten die op jonge leeftijd minder gespeeld hebben, lijken zich als volwassenen op het eerste gezicht normaal te gedragen, maar als we ze dan in een nieuwe, onbekende situatie brengen, blijken ze daar niet goed mee om te kunnen gaan.’ De ratten die niet gespeeld hebben, lijken te lijden aan een vastgeroeste geest. Spelen is dus nodig om het brein voor te bereiden op het maken van de juiste keuzes in een onvoorspelbare omgeving. Vanderschuren noemt spel om die reden dan ook ‘voedsel voor de hersenen’

Zoals spelen van levensbelang is, zo kun je ook een lans breken voor buiten spelen. Niet alleen zijn de buitenlucht en de beweging gezond, kinderen bevinden zich dan ook buiten het blikveld van hun ouders. Zo kunnen ze rustig dingen kunnen uitproberen die misschien niet meteen de goedkeuring van pa en ma kunnen wegdragen.

Ja, misschien lopen ze dan zo nu en dan een schaafwond op, of een schrammetje op hun ziel. Maar tegelijkertijd leren ze welke bewegingen ze beter niet kunnen maken, en hoe de sociale orde om hen heen in elkaar steekt. Misschien krijgen ze dan zo nu en dan een hap zand binnen, inclusief bacteriën. Maar daar leert hun immuunsysteem van, zodat ze later een betere weerstand hebben.

Hoewel we in een maatschappij leven waarin spelen een belangrijke rol speelt, hebben onze kinderen ironisch genoeg steeds minder tijd om te spelen. En dat blijft niet zonder gevolgen, legt de Amerikaanse psycholoog Paul McGhee uit:

Kinderen komen nauwelijks nog aan spelen toe. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Mensen die niet meer spelen, lijden volgens McGhee aan Terminale Serieusheid: ze zijn zo serieus dat ze op geen enkele manier plezier ervaren in hun leven. Geen goed idee, aldus McGhee: ‘In moeilijke situaties kan speelsheid je helpen om stress te verlagen en daardoor kun je beter omgaan met de tegenslagen in het leven.’

Ga toch spelen, grote mensen! De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Was de mens altijd al een Homo ludens?

Het is dus niet voor niets dat de mens Homo ludens is, de spelende mens. Het helpt kinderen om zich voor te bereiden op het volwassen leven, en het helpt volwassenen om stress en tegenslagen het hoofd te bieden.

Gezien de Latijnse oorsprong van de term Homo ludens zou je denken dat de Romeinen de mens al als een spelend wezen zien. Toch niet. Het is een Nederlandse historicus, Johan Huizinga, die de term in 1938 in het publieke bewustzijn katapulteert met zijn boek Homo ludens: Proeve eener bepaling van het spel-element der cultuur.

Deel alinea

Zoals de titel al een beetje doet vermoeden, is spel voor Huizinga een serieuze kwestie. Van kinderachtigheid moet hij niets hebben. En denk je er nog eens over na, dan realiseer je je al snel dat zelfs kinderen hun spel vaak zeer serieus nemen. In de documentaire De Spelende Mens, gebaseerd op het werk van Huizinga, is dat niet anders. Sanne Rovers en Lara Aerts laten daarin zien hoe toegewijd en geconcentreerd mensen met hun spel kunnen bezig zijn.

Het spel gaat beginnen. De hele documentaire zien? Kijk op NPO Start.

Vooral de voorbereiding en de opbouw van de spanning zijn een serieuze aangelegenheid, zie je in de documentaire. Pas aan het einde van de documentaire volgt het hoogtepunt van hun spel, waarbij je de extase en de bevrediging, en daarmee ook het plezier, ziet.

Hoger, mooier, verder, fijner. De hele documentaire zien? Kijk op NPO Start.

In de documentaire zie je alleen amateurs, en dat is niet voor niets. Volgens Huizinga moet het spel een vrije handeling zijn. Zodra het spel een bepaald nut of materieel belang nastreeft, kun je niet meer van spel spreken – dan speel je feitelijk vals. Het spel moet dus losstaan van het gewone leven. 

Het spel is daarmee een uitdrukking van de menselijke vrijheid. Het is ‘datgene wat zich voordoet als mensen hun primaire behoeften hebben bevredigd’. Het geeft de mens niet alleen veel plezier, het brengt ons ook samen en houdt de samenleving gezond.

Volgens Huizinga zijn zelfs de menselijke beschaving en cultuur een uiting van spel. Kunst, filosofie en rechtspraak kunnen zich alleen maar afspelen ‘buiten en boven de sfeer van het nuchtere leven van nooddruft’.

Hoe de maatschappij steeds speelser werd

Huizinga’s boek, gepubliceerd in 1938, was bedoeld als kritiek op een cultuur waarin het spelelement te weinig ruimte kreeg. Dat geeft aan hoe ingrijpend de tijden zijn veranderd. Spelen is alomtegenwoordig in onze cultuur, sinds in de jaren vijftig en zestig de zogenoemde ludificering begon. 

Dat zie je niet alleen terug in de opkomst van de jongerencultuur met zijn festivals en ludieke acties (het woord ‘ludiek’ is overigens gemunt door Huizinga). Zelfs psychische problemen krijgen vanaf eind jaren zestig een speelse aanpak.

Even lekker weg uit de drukke maatschappij.

Deel alinea

Audiofragment

Labyrint Radio - Gamification
Gamification

Inderdaad: deze 'mockumentary' is een 1 april-grap - uit 1968 - maar geeft de tijdgeest wel goed weer.

In de afgelopen jaren heeft de ludificering zich voortgezet in het digitale domein, onder de vlag gamificering. Spelelementen maken deel uit van talloze apps, zodat je spelenderwijs kunt afvallen, fit worden, energie besparen of je werk leuker maken.

Spelen biedt een blik op de toekomst

Dat serieusheid een aandoening kan zijn, betekent nog niet dat je spelletjes niet serieus moet nemen. In de documentaire De Spelende Mens zie je al hoe toewijding en concentratie bij de spelende mens voorafgaan aan het plezier en de ontlading. Maar daarnaast bieden spelletjes ook een blik op de toekomst, laat de Amerikaanse auteur Steven Johnson zien in zijn recente boek Wonderland. Zijn idee: waar de toekomst wordt vormgegeven, hebben mensen vaak heel veel plezier.

Deel alinea

Audiofragment

Spelen en plezier zijn de motor achter technologische veranderingen
KRONCRV - De Ochtend, 29 nov 2016

Neem het spelletje Spacewar, een van de eerste computerspelletjes ooit. Het werd begin jaren zestig ontwikkeld aan Stanford University, als hobbyproject van ingenieurs aan de kersverse afdeling computerwetenschappen. Tijdens het testen van het spelletje raken ze bijna buiten zinnen van enthousiasme.

Een toevallig passerende jongeman hoort het gejoel en zal later vertellen dat hij nog nooit mensen op een stoel in een dergelijke staat van opwinding heeft gezien. Een aantal jaren later schrijft hij er een artikel over voor het Amerikaanse blad Rolling Stone, met als profetische beginzin: ‘Ready or not, computers are coming to the people’. En het was een spelletje dat hem tot dat inzicht bracht.

Spacewar was feitelijk een kristallen bol die de toekomst van de computerindustrie perfect voorspelde. De ­gamingindustrie is van een gebbetje in de gangen van Stanford uitgegroeid tot een mondiale geldmachine met een omzet van meer dan honderd miljard dollar per jaar. En dat zijn alleen nog maar de spelletjes zelf. Een van de uitvinders van Spacewar zou later naar Seattle vertrekken, waar hij de mentor werd van een briljante tiener met een passie voor computers: Bill Gates. Ondertussen werd in Californië het bedrijf Atari opgericht, met als specifiek doel een commerciële versie van Spacewar te ontwikkelen. Geïnspireerd door het artikel van Brand solliciteerde een jonge hippie bij het bedrijf: Steve Jobs.

Dus als je wilt weten hoe de toekomst eruit ziet, ga dan op zoek naar plekken waar mensen heel veel plezier hebben. Dat is nog goed voor je gezondheid ook.

In het kort

  • Spelen helpt kinderen om zich voor te bereiden op het volwassen leven, en het helpt volwassenen om stress en tegenslagen het hoofd te bieden.

  • De Nederlandse historicus Johan Huizinga introduceert in 1938 de term Homo ludens - De spelende mens - in zijn gelijknamige boek

  • Vanaf de jaren vijftig en zestig wordt spelen steeds belangrijker in de samenleving, de zogenoemde 'ludificering'.

  • De spelende mens biedt ons ook een blik op de toekomst. Pliezier ligt vaak aan de basis van nieuwe technologische ontwkkelingen.

Deel dit venster