Waardoor verliest het Nederlandse leger in 1940 van Duitsland?

3 minuten leestijd

© ANP

Waardoor verliest het Nederlandse leger in 1940 van Duitsland?

Personen

Je leest nu

Waardoor verliest het Nederlandse leger in 1940 van Duitsland?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 6
  • 361
Bekijk de collectie Tweede Wereldoorlog11 verhalen

Het Duitse leger valt op 10 mei 1940 binnen. Vier dagen later is Nederland verslagen. De opa van de wereldberoemde dj en producer Armin van Buuren is tijdens deze meidagen militair in het Nederlandse leger. Wat heeft hij meegemaakt? En heeft het Nederlandse leger het Duitse gevaar onderschat?

Samengesteld door Anne Verwaaij - Verborgen verleden

Bezuinigingen op het leger

Jaap van Buuren is net een jaar klaar met zijn diensttijd als het Nederlandse leger hem opnieuw oproept. Het is 1939: oorlog met nazi-Duitsland dreigt. De eerste oproepen van het Nederlandse leger gaan eind augustus 1939 op de post. In totaal mobiliseert de legerleiding 400.000 mannen om het land voor te bereiden op een mogelijke inval van de Duitsers.

© Jan van Ingen

Nederlandse militairen in Haarlem, 29 augustus 1939
Deel alinea

Vaak is gesuggereerd dat Nederland de oorlogsdreiging in de jaren dertig heeft onderschat. Maar dat is niet waar. De Nederlandse legerleiding ziet al in het begin van de jaren dertig dat Hitler een gevaar kan gaan vormen.

Maar ze staan voor een lastige kwestie: tijdens het interbellumDe periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog. is flink bezuinigd op defensie. Veel jonge mannen hebben hierdoor hun dienstplicht nooit vervuld. De legerleiding kan niet anders dan extra veel mannen van 35 of ouder oproepen, terwijl de jonge mannen thuiszitten.

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start

De regering verhoogt vanaf 1935 de defensie-uitgaven en werkt stilletjes aan de bewapening van het grondgebied. Alleen gaat dat niet zo snel. In mei 1940 beschikt Nederland over een leger dat wat betreft materieel, personeel en strategie nog altijd zwaar verouderd is. Moderne wapens, zoals antitank- en luchtdoelgeschut ontbreken, en aan ervaren militairen is ook een groot gebrek.

Bovendien vertrouwt Nederland nog op de zeer verouderde waterlinies: gebieden die het leger onder water kan zetten om vijanden buiten te houden. Deze manier van verdedigen komt uit de Gouden Eeuw en is op dat moment dus bijna driehonderd jaar oud. Met de komst van de luchtmacht is deze tactiek erg achterhaalt, omdat parachutisten simpel over het water kunnen komen.

Oefening Nederlandse militairen tijdens mobilisatie, 1939

Hoe verloopt de mobilisatie?

Tijdens de mobilisatie doet de regering haar best om het oorlogsgevaar voor de Nederlandse burgers zo goed mogelijk verborgen te houden, omdat ze geen paniek willen zaaien. Maar het valt natuurlijk wel op dat honderden mensen moeten evacueren voor de waterlinie.

Ook blijft het niet onopgemerkt dat Nederlandse militairen overal in Nederland inkwartieren in leegstaande gebouwen, scholen en vaak ook in huis bij burgers, zoals op boerderijen. Daarnaast neemt het leger op grote schaal auto’s, fietsen en paarden in beslag.

De opa van Armin van Buuren schrijft na de oorlog over de mobilisatie: “Over de mogelijkheid van oorlog werd niet of nauwelijks gesproken totdat in de vroege ochtend van 10 mei op ons vanuit een vliegtuig geschoten werd toen ik met een aantal jongens op wacht stond aan de weg naar Ede.”

© ANP

Oefening Nederlandse militairen tijdens mobilisatie, 1939
Deel alinea

Waarom bombarderen de Duitsers Rotterdam?

Om iets voor 04:00 uur ’s nachts, op 10 mei 1940, stroomt het Duitse leger over de Nederlandse grens. Niet alleen over wegen, maar ook over het spoor en door de lucht vallen de militairen binnen.

Tegen alle verwachtingen in is het Nederlandse leger in staat om de veel sterkere Duitse troepen op verschillende plekken in het land tegen te houden, al is het maar voor even. De bekendste plek is de Grebbeberg. Hier weten Nederlandse militairen drie dagen lang een forse overmacht af te remmen. Minder bekend is de treinsabotage bij het Brabantse Mill.

Deel alinea

De vier oorlogsdagen in mei 1940 blijven voor altijd van minuut tot minuut in het geheugen van Jaap van Buuren gegrift. Vooral de gevechten bij het Utrechtse Leersum. Het Duitse leger beschiet hier het regiment van Jaap, dat geen kant op kan. Elf van zijn collega’s komen om het leven. Jaap verschuilt zich in een korenveld en doet alsof hij dood is. Dat redt zijn leven.

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start

Rotterdam
Ondanks de vele overwinningen durft het Duitse leger niet overal in Nederland met geweld binnen te dringen. Voor Rotterdam komt de snelle opmars van de Duitsers tot stilstand. De legerleiding durft de stad niet zomaar binnen te gaan uit vrees voor grote verliezen, want het Nederlandse leger is nog niet verslagen.

Hermann Göring, opperbevelhebber van de luchtmacht, eist een radicale stap. Hij wil dat Nederland snel capituleert, zodat Duitsland op volle kracht Frankrijk aan kan vallen. Op 14 mei om 11:45 uur stijgen daarom op verschillende Duitse vliegvelden negentig bommenwerpers op richting de Maasstad.

Deel alinea

Welk lot wacht de Nederlandse militairen na de capitulatie?

Na de capitulatie van Nederland op 15 mei 1940 belandt de opa van Armin van Buuren alsnog in Duitse handen. Net als veel andere Nederlandse militairen wordt hij als krijgsgevangene op transport gezet naar een kamp in Polen.

De oma van Armin van Buuren schrijft hierover later: “Vader van Buuren, zocht na een week per trein en fiets de omgeving van Ede af naar nieuws over Jaap. Het enige troostende was: hij had de indruk dat hij in leven was. Ze hadden hem op een vrachtwagen gezien!! Toen heb ik Vader van Buuren vreeslijk zien huilen!”

Als blijk van ‘goede bedoelingen’ laat Hitler in juni 1940 een grote groep Nederlandse krijgsgevangenen weer vrij, waaronder ook Jaap van Buuren. Twee jaar voordat hij overlijdt, schrijft de opa van Armin van Buuren op hoe hij de rest van de oorlog heeft ervaren. Deze verhalen krijgt Armin voor het eerst onder ogen in Verborgen verleden.

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start

Deel alinea

In het kort

  • In 1939 dreigt de oorlog met nazi-Duitsland. Het Nederlandse leger roept daarom in dat jaar de opa van Armin van Buuren op samen met 400.000 anderen tijdens de mobilisatie.  

  • Het Nederlandse leger is in de jaren dertig ernstig verzwakt door bezuinigingen in het interbellum. Het materieel, personeel en de strategie is zeer verouderd. 

  • Tussen 10 en 14 mei 1940 weet het Nederlandse leger zich beter te verdedigen tegen het binnenvallende Duitse leger dan verwacht. Toch capituleert Nederland op 15 mei na het bombardement op Rotterdam.

  • Veel Nederlandse militairen worden als krijgsgevangene op transport gezet naar kampen, maar als blijk van 'goede bedoelingen' laat Hitler een grote groep weer vrij in juni 1940.

Deel dit venster

collection

Verborgen verleden

Bekende Nederlanders gaan in het tv-programma Verborgen verleden op zoek naar hun familiegeschiedenis. De voorouders die zij in hun stamboom tegenkomen, hebben ieder een eigen verhaal dat vaak deel uit maakt van de geschiedenis van ons allemaal.