Zwarte Cross: brommers kiek’n en oerendharde muziek

7 minuten leestijd

© ANP Kippa

Zwarte Cross: brommers kiek’n en oerendharde muziek

Podium

Je leest nu

Zwarte Cross: brommers kiek’n en oerendharde muziek

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 20
  • 1162

Keten, zoepen en oerendhard scheuren op motoren. Sinds 1997 is de Achterhoek iedere zomer het toneel van de Zwarte Cross. Het festival is een van de grootste crossevenementen van Europa. Wie zet de Zwarte Cross op? Wie is Tante Rikie? En is er meer te doen dan alleen crossen?

Samengesteld door Tess de Bruijn

Wie richt de Zwarte Cross op?

Ronnie Degen, Gijs Jolink en Hendrik Jan Lovink vragen zich in 1997 af waarom er nog geen crosswedstrijd in de Achterhoek is waar iedereen gewoon zomaar aan mee mag doen? Het idee voor de Zwarte Cross ontstaat eigenlijk een beetje als grap in 1997 bij deze drie mannen.

Deel alinea

De eerste editie van de Zwarte Cross vindt plaats in een weiland dichtbij het Gelderse Hummelo. Het festival trekt met enkel mond-tot-mondreclame: “Hee, pssst! Niet verder vertellen, binnenkort is er weer een Zwarte Cross!" toch zo’n 1000 man publiek. Met plezier kijken zij naar de crosswedstrijd van de 150 deelnemende rijders. De sfeer zit er goed in: het festival is gratis en de band Jovink en de Voederbietels, waar oprichters Gijs Jolink en Hendrik Jan Lovink in spelen, sluit het ééndaagse festival af met een optreden.  

© ANP Kippa

Zwarte Cross-oprichter Gijs Jolink met vader Bennie in actie tijdens een optreden op de Zwarte Cross van 2005.

Iedereen mag meedoen aan de crosswedstrijd: of het nou op een motor, scooter, brommer of wat voor vervoersmiddel dan ook is. Het idee slaat terug op illegale brommerwedstrijden die in de jaren ’60 veel voorkomen. Degene die tijdens deze zwarte crosswedstrijden wint, is uit handen van de politie gebleven. Maar hoewel de naam doet vermoeden dat de Zwarte Cross in de illegaliteit begint, vragen de oprichters al sinds de eerste editie netjes een vergunning aan voor het evenement.

De Zwarte Cross is een groot succes: een jaar later in 1998 is het aantal deelnemers meer dan verdubbeld: 350 rijders doen mee en er komt zo’n 4000 man publiek op het evenement af. In 1999 verhuist het evenement naar het Gelderse Halle, waar het evenement op een officieel Grand Prix-circuit plaatsvindt.

Lovink en Jolink zitten nog altijd in het creatieve team van de organisatie, maar geven de organisatorische taken van het festival uit handen aan het team van de Feestfabriek: Alles Komt Goed B.V. De naam van de organisatie is symbolisch voor de maak-je-niet-druk mentaliteit van het festival.

Komen er ook kinderen op de Zwarte Cross? Het Jeugdjournaal neemt een kijkje.

Is de Zwarte Cross meer dan alleen de motorcross?

De motorcross neemt natuurlijk een groot deel van het programma in. In verschillende klassen gaan rijders uit zowel binnen- als buitenland de strijd met elkaar aan. Maar het gaat niet alleen maar om snelheid. Er zijn ook wedstrijden waar de jury juist prijzen weggeeft aan de meest origineel verkleedde rijders en de mooist versierde voertuigen.

© ANP

Verkleed nemen deze coureurs deel aan de brommerrace, 2009.
Deel alinea

In 1999 besluit de organisatie het groter aan te pakken. Het festival verplaatst naar Halle en duurt meerdere dagen. Bezoekers kunnen overnachten op de festivalcamping en muziek gaat een grotere rol spelen. Met succes: in 2006 barst het festival uit de voegen en verplaatst het festival naar Lievelde en breidt nog verder uit. Inmiddels bezet de Zwarte Cross wel drie dorpen: Lichtenvoorde, Lievelde en Vragender.

Niet alle festivalgangers zijn vandaag de dag even blij met de uitbreiding. Door de groei van het festival weten ook steeds meer 'mensen van buiten de Achterhoek' de Zwarte Cross te vinden. Een festivalbezoeker van het eerste uur vertelt aan NPOFocus: "Het zit 'm in de kleine dingen. Als je bijvoorbeeld per ongeluk het bier van iemand omstoot dan zegt een echte Zwarte Crosser gewoon sorry en geeft een nieuw biertje. Je weet dat iemand niet uit de buurt komt als diegene gewoon doorloopt zonder sorry te zeggen. De Zwarte Cross is voor iedereen, maar mensen moeten zich wel aanpassen."  

"Het is de combinatie van muziek, sport en stunts die het festival uniek maakt."

Sinds 2011 programmeert de organisatie ook theater op het festival. Na het ‘brommers kiek’n’ kun je dus zo aanschuiven bij een voorstelling. In 2018 zijn er maar liefst 800 theaterartiesten op het festival aanwezig. In de ‘Universitent’ geven wetenschappers ook nog eens drie dagen lang colleges in begrijpelijke mensentaal. Daarmee is er dus voor ieder wat wils en genoeg afwisseling om je een weekend lang te vermaken.

thumbnail
Gerard Lovink filmt de Zwarte Cross al 17 jaar

Gerard Lovink filmt ieder jaar de Zwarte Cross al sinds de eerste editie. 

Ook stuntliefhebbers kunnen natuurlijk terecht op de Zwarte Cross. Vuurspuwen? Met een straalmotor op je rug over het publiek vliegen? Het verbreken van het bungeejump record? Het kan allemaal op de Zwarte Cross. Het festival is zeker veel meer dan alleen een motorcross.

© ANP Kippa

Is alle muziek oerend hard?

Harde muziek hoort wel een beetje bij de Zwarte Cross. Jovink en de Voederbietels, de rockband van de oprichters, treedt tot het afscheidsconcert in 2017 jaarlijks op het festival op. Ook de band Normaal waar de vader van oprichter Gijs Jolink in speelt, is tot het afscheidsconcert in 2015 een graag geziene band op de Zwarte Cross. 

Deel alinea

Maar de Zwarte Cross heeft meer te bieden dan enkel rockmuziek. Meer dan 250 bands uit binnen- en buitenland spelen op het festival: Van elke muziekstijl is er wel wat. Van Guus Meeuwis tot De Staat, van Ronnie Flex tot Blondie. De afgelopen jaren hebben musici van verschillende muziekstijlen de podia van de Zwarte Cross betreden. Er is een podium voor fans van metal, hiphop, reggae, disco, rock, wereldmuziek, gospel en zelfs een tirolertent waar de schlagers tot diep in de nacht klinken.

© ANP Kippa

De sfeer zit er goed in bij het publiek op de eerste dag van de Zwarte Cross, 2014.

Wie is Tante Rikie?

Tante Rikie is de officieuze directeur van het festival en een fenomeen. De festivalgangers dragen de vrouw letterlijk en figuurlijk op handen en ze is de mascotte van het feest. Wie Tante Rikie nu precies is? Rikie Nijman is de moeder van de manager van Jovink en de Voederbietels André Nijman. Op de eerste editie in 1997 staat Rikie achter de frituur om de toeschouwers te voorzien van een patatje. In het dagelijks leven werkt Rikie in een schoonmaakbedrijf. 

Deel alinea

"Een moeder als festivaldirectrice, dat is natuurlijk niet cool. Maar daarom is het juist wel cool" vertelt Gijs Jolink aan Trouw in 2011. Wat ontstaat als een grap groeit uit tot een traditie. Iedereen kent Rikie en ze heeft tijdens de Zwarte Cross een strak schema die ze, gedragen op een troon, afdraait. De mannen die haar over het festivalterrein dragen kiest ze zelf uit. 

"Er is behoefte aan iets geks dat niet aan reglementen gebonden is."

Met haar lievelingsdrankje Flügel moet ze wel rustig aan doen, Rikie heeft diabetes. "Mijn gezondheid laat me echt in de steek, ik moet het rustig aan doen" vertelt Rikie aan NPOFocus. Of ze snel met pensioen gaat als officieus festivaldirectrice? “Zeker niet, ik ga door tot mijn dood”.  

Flügel was lang de hoofdsponsor van het festival. Als het bedrijf besluit hiermee te stoppen bedenkt de organisatie van de Zwarte Cross een eigen drankje: Nozem Oil. Een likeur met citrussmaak en een alcoholpercentage van 10%.

© ANP

Tante Rikie is de belichaming van wat de Zwarte Cross wil zijn: Achterhoeks nuchter en toch een beetje gek. Ze is heel gewoon en accepteert iedereen. Of zoals Tantie Rikie zelf zegt: “Ik heb een gruwelijke hekkel an hokjes. Doar zit bi-j mien thuus de kuukens in! Ik boek gewoon wat ik mooi vind: muziek, theater, ik bun dol op crossen, stunts en spektakel en ik vind het prachtig als de kinderen ook een mooie dag kunnen hebben.“

"Wij vinden dat het voor iedereen mogelijk moet zijn om te motorcrossen."

In het kort

  • Ronnie Degen, Gijs Jolink en Hendrik Jan Lovink organiseren de Zwarte Cross aanvankelijk als een grap in 1997, maar het festival is een groot succes. 

  • Stunts, theater, muziek: Hoewel de motorcross een belangrijk onderdeel is van de Zwarte Cross is er vanalles te doen op het festival.

  • Rockmuziek hoort een beetje bij de Zwarte Cross, maar voor ieder is wat wils op de vele podia die de Zwarte Cross telt. Van reggae tot metal, van disco tot volksmuziek.

  • De officieuze festivaldirectrice Tante Rikie is de belichaming van wat de Zwarte Cross wil zijn: Achterhoeks nuchter en toch een beetje gek.

Deel dit venster