Waarom hebben de Britten voor Brexit gekozen?

8 minuten leestijd

© ANP

Waarom hebben de Britten voor Brexit gekozen?

Wereldmachten

Je leest nu

Waarom hebben de Britten voor Brexit gekozen?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 210
  • 140940

Wat is er toch aan de hand met de Britten? Op 23 juni 2016 kiezen ze ervoor de Europese Unie te verlaten, een stap die Brexit is gaan heten. Sindsdien liggen ze met elkaar overhoop over hoe het vertrek eruit moet zien en of een vertrek überhaupt wel zo verstandig is. Hoe gaat dit aflopen?

Samengesteld door Mathijs Schiffers

Wat is er volgens de Britten mis met de EU?

De Britten hebben traditioneel meer met de VS en de landen waarmee ze het Gemenebest vormen dan met de landen op het Europese continent. Bovendien hangen ze erg aan hun tradities en gebruiken – denk aan hun afwijkende afstandsmaten en gewichtseenheden – waardoor ze sceptisch staan tegenover iedere vorm van integratie met landen die andere gewoontes hebben.

© ANP

Deel alinea

In 1973 worden ze desondanks lid van wat dan nog de Europese Economische Gemeenschap heet. Zes jaar later zijn de eerste scheurtjes al zichtbaar. Premier Margaret Thatcher vindt dat de Britten met hun stroef draaiende economie te veel betalen voor hun lidmaatschap en vraagt in 1979 om een korting die ze gedeeltelijk ook krijgt. Later waarschuwt ze de EU niet te veel macht naar zich toe te trekken.

Tijdens de Europese top in Dublin in 1979 begint Thatcher voor het eerst over dat de Britten te veel betalen aan de EU. De volledige tekst van haar persconferentie lees je hier.

De Britten willen bij de EU vanwege vrijhandel: geen tarieven voor import en export, geen oponthoud bij de grens. Maar de EU gaat veel verder. Er is een commissie in Brussel die wetten ontwerpt voor alle lidstaten en over de naleving van die wetten heeft het Europese Hof van Justitie in Luxemburg het laatste woord. Daarnaast mogen EU-burgers zich vrij vestigen voor werk in een andere lidstaat en hebben 19 van de 28 lidstaten met de euro een gezamenlijke munt, iets waar de Britten overigens niet aan meedoen.

Tijdens de onderhandelingen voor het Verdrag van Maastricht in 91-92 krijgen de Britten het voor elkaar niet mee te doen aan de euro. De hele conferentie staat in het teken van de Britten, onder leiding van premier John Major, tegen de rest.

Veel Britten vinden het verlies aan soevereiniteit maar niets. Ze willen zelf bepalen wie het land in mag en hun eigen wetten ontwerpen waarover eigen rechters oordelen. “Take back control”, is de slogan van de Brexit-campagne in de aanloop naar het Britse EU-referendum van 23 juni 2016. Niet iedere Brit denkt overigens zo. In het referendum kiest 52% voor Brexit, terwijl 48% liever lid blijft. Er zijn dus ook veel Britten die de bezwaren tegen de EU niet voelen.

De dag na het referendum heeft iedereen het over de Brexit.

Waarom wordt er nu al zo lang over Brexit gepraat?

De EU is sinds Duitsland, Frankrijk, Italië en de Benelux er in 1952 mee begonnen, uitgegroeid tot een statenbond van 28 landen. Het Verenigd Koninkrijk is het eerste land dat zijn vertrek aankondigt. Dat gebeurt per brief op 29 maart 2017, negen maanden na het referendum. De vertrekprocedure duurt twee jaar, zodat de Britten op 29 maart 2019 ophouden lid te zijn. Omdat premier May de Brexit-deal niet door het verdeelde Britse parlement weet te loodsen, besluit de EU na een urenlange top tot een nieuwe Brexitdatum. Voor 31 oktober 2019 moet het vertrek van de Verenigd Koninkrijk geregeld zijn. De opvolger van May, Boris Johnson, onderhandelt in het najaar van 2019 opnieuw met de EU over een nieuwe deal. Ook Johnson krijgt het niet voor elkaar om de deal door het parlement te krijgen en vraagt wederom om uitstel. De EU geeft de Britten nu uitstel tot 31 januari 2020. 

Deel alinea

Die twee jaar, en de verlenging van een een klein jaar, zijn hard nodig. De Britten zijn meer dan vier decennia lid. Wetten zijn op elkaar afgestemd, bedrijven handelen over en weer volgens EU-regels en Europeanen van het vasteland zijn naar het Verenigd Koninkrijk verhuisd en omgekeerd. Er is veel te regelen, anders volgt chaos. Denk bijvoorbeeld aan goederen die de grens opeens niet meer over mogen.

© ANP

De Britse premier Theresa May en Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, onderhandelden maandenlang over hoe Brexit moest verlopen.

Omdat het de eerste keer is dat een land vertrekt, heeft niemand er ervaring mee. En er zijn meer complicaties. Het VK bestaat uit vier landen: Engeland, Wales, Schotland en Noord-Ierland. In de laatste twee is de meerderheid tégen Brexit. Schotland dreigt nu het Verenigd Koninkrijk te verlaten in de hoop lid te kunnen blijven van de EU. In Noord-Ierland bestaat de angst dat er straks controles komen op de grens met de Republiek Ierland, die wel lid blijft van de EU. Zulke controles, zo is de vrees, kunnen leiden tot nieuwe spanningen tussen katholieken en protestanten in deze regio.

Een muurschildering van Banksy in Dover.
"We verlaten de Europese Unie, maar we verlaten Europa niet. We willen een betrokken partner en bondgenoot blijven met onze vrienden over het gehele continent."

Theresa May in haar brief aan EU-voorzitter Donald Tusk

De Britse premier Theresa May, die kort na het referendum aan de macht komt, moet dit oplossen. Dit terwijl haar Conservatieve Partij geen meerderheid heeft in het parlement én zelf bestaat uit voor- en tegenstanders van Brexit. De voortgang gaat zo traag dat al is besloten tot een overgangsperiode die loopt tot eind 2020, waarin alles blijft zoals het is.

Op 9 juli 2018 maken twee van May’s ministers bekend te vertrekken: David Davis en Boris Johnson. In het lagerhuis moet zij zichzelf verdedigen. Een softe Brexit, onder andere Jeremy Corbyn maakt hier gehakt van.

Kunnen we straks nog net zo makkelijk naar het VK?

“Vrij personenverkeer” is een kernonderdeel van de EU. Burgers kunnen zonder visum van de ene naar de andere lidstaat reizen en daar ook zonder visum werken. De Britten willen dat dit stopt. Ze vinden dat er te veel immigranten naar hun land zijn gekomen, vooral uit Oost-Europa. Dat heeft, menen zij, de zorg overbelast, de lonen gedrukt en de huizenprijzen opgejaagd. Als het een 'harde' Brexit wordt, dan hebben we over een paar jaar een visum nodig om in Engeland te werken.

De Britse regering werkt aan de details van een immigratieplan dat na Brexit en de overgangsperiode in werking moet treden. Ook hier moet premier May balanceren tussen belangen. Veel Britse bedrijven zijn afhankelijk geworden van buitenlands personeel en zeggen dat ze geen Britten kunnen vinden voor hun vacatures. “Vrij personenverkeer zal eindigen, maar wat daarvoor in de plaats komt, moet garanderen dat bedrijven de mensen kunnen aantrekken die ze nodig hebben”, zegt de Britse werkgeversorganisatie CBI.

Deel alinea

© ANP

Hoe het nieuwe Britse immigratiebeleid zal werken, is nog onduidelijk. Premier May wil in ieder geval dat toeristen uit de EU zonder visum kunnen blijven komen en dat studenten die in het VK willen studeren dat ook probleemloos kunnen blijven doen, mits hetzelfde geldt voor Britten die in de EU op vakantie willen of daar willen studeren. Voor de 3 miljoen burgers uit andere EU-lidstaten die al in het VK wonen, waaronder 100.000 tot 150.000 Nederlanders, geldt dat ze een vaste verblijfsvergunning moeten aanvragen zodra ze vijf jaar in het VK zijn. 

Wie zijn de hoofdpersonen in de Britse Brexit-saga?

Brexit is een mijnenveld voor Britse politici. Vraag maar aan David Cameron, die als premier het referendum belooft. Cameron doet dit, omdat zijn Conservatieve Partij kiezers verliest aan de eurosceptische Ukip, die maar één doel heeft: Brexit. De populistische Nigel Farage is lang de grote roerganger van Ukip. Hij zit in het Europese Parlement. Daar zorgt hij vaak voor ophef, zoals wanneer hij zegt dat de Belgische EU-voorzitter Herman Van Rompuy “het charisma van een natte dweil” heeft.

Nigel Farage, oprichter van UKIP, houdt een fel betoog tegen Herman van Rompuy, de president van de Europese Raad.

Deel alinea

Cameron wil dat zijn land in de EU blijft. Als hij verliest, stapt hij op. Maar Farage vertrekt ook. “Mijn doel is bereikt”, zegt hij, mogelijk wat voorbarig. Er komt ruimte voor nieuwe hoofdrolspelers. Theresa May, minister van binnenlandse zaken, wordt de nieuwe premier. Zij is eigenlijk een “remainer”, zoals mensen heten die geen Brexit willen, maar zegt dat ze de wil van het volk gaat uitvoeren. “Brexit betekent Brexit en we gaan er een succes van maken”, zegt May herhaaldelijk.

Premier Cameron maakt kort na de uitslag van het Brexitreferendum bekend dat hij aftreedt

Aanvankelijk is May populair onder Brexit-fans. Maar als ze een jaar na het referendum nieuwe verkiezingen houdt, verandert er veel. Haar Conservatieve Partij verliest de meerderheid in het parlement en May wordt, noodgedwongen, softer naar de EU. Dit tot onvrede van Boris Johnson, de oud-burgemeester van Londen met zijn karakteristieke blonde haarbos.

Johnson is pro-Brexit en meester van de kwinkslag. Dat maakt hem bij veel Britten populair. May weet dat ze Johnson beter dicht bij zich kan houden en heeft hem als minister van buitenlandse zaken aangesteld. Maar als May concessies aan haar Brexit-plan blijft doen, vreest Johnson dat er van “take back control” niets meer terecht komt. Begin juli 2018 stapt Johnson op als minister.

Wie is Boris Johnson en hoe belandt hij in de politiek? Bekijk en lees hierover meer in deze special. 

Waarom is Brexit ook voor Nederland zo belangrijk?

Het VK is na Duitsland het land waar Nederland het meest naar exporteert, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek. Die handel levert Nederland in 2017 22,7 miljard euro op en is goed voor 218.000 banen. Met Brexit is de toekomst van deze economische pijler onzeker.

Britse expats in Nederland zijn ongerust over wat er nu verder gaat gebeuren.

Maar er staat meer op het spel. Voor Nederland zijn de Britten een ideale bondgenoot binnen de EU, omdat ze tegenwicht bieden aan de plannen van met name de Fransen om steeds meer macht aan Brussel te geven. Dat evenwicht is er straks niet meer. “Nederland is net als het Verenigd Koninkrijk geen fan van een grote Europese superstaat”, zegt Rem Korteweg, Brexit-expert van Instituut Clingendael. “Tot nu konden we ons achter de brede rug van de Britten verschuilen. Nu zullen we ons moeten verenigen met kleine, gelijkgestemde lidstaten zoals Denemarken, Ierland en Zweden.”

Deel alinea
"Europa kan niet democratischer worden."

Thierry Baudet (Forum voor Democratie)

Los daarvan inspireert de Britse keuze ook enkele Nederlandse politici. Forum voor Democratie, van partijleider Thierry Baudet, wil dat Nederland ook een referendum over EU-lidmaatschap houdt en hoopt op “Nexit”, zoals een Nederlands vertrek uit de EU zou heten. De PVV van Geert Wilders ziet dat ook zitten. “Brexit is een zegen voor de Britten en Nexit zal een feest voor Nederland zijn”, zegt Wilders kort na het Britse referendum.

Direct na het Brexitreferendum komt er discussie over een mogelijke Nexit. Onder andere Thierry Baudet van Forum voor Democratie pleit hiervoor.

Is het mogelijk dat Brexit niet doorgaat?

Hoewel het Verenigd Koninkrijk en de EU eind 2018 een principe akkoord over de Brexit bereiken, is de onzekerheid over de afloop van Brexit nog steeds groot. Veel leden van het Britse parlement zijn tegen de Brexit-deal. Het anti-Brexit kamp vindt het akkoord minder dat het EU-lidmaatschap. Het pro-brexit kamp vindt dat de EU te veel zeggenschap houdt. Ook de zogeheten 'backstop' die beschrijft dat Noord-Ierland een groter deel van de douane-regels moet hanteren dan het Verenigd Koninkrijk stuit op verzet. 

Deel alinea

Theresa May lukt het uiteindelijk niet om het Lagerhuis achter zich te krijgen en kondigt in mei 2019 haar vertrek als premier aan. Euroscepticus Boris Johnson wordt door de leden van de Conservatieve Partij als opvolger naar voren geschoven. Hij wordt op 24 juli 2019 door koningin Elisabeth II officieel benoemd.

Johnson zegt een 'no deal exit' uit de EU niet te schuwen, maar bereikt uiteindelijk op 17 oktober 2019 toch een nieuw akkoord met de EU. Het Lagerhuis stemt enkele dagen later hiermee in, maar eist meer tijd om de bijbehorende wetten te bestuderen. Ook dwingt het parlement Johnson om bij de EU uitstel van Brexit te vragen. Dat krijgt het tot 31-01-2020. Het Britse Lagerhuis stemt tevens in met nieuwe verkiezingen op 12 december 2019. 

In het kort

  • Britten voelen zich cultureel anders dan de Europeanen op het vasteland en al in 1979 zegt Thatcher dat het VK te veel betaalt ten opzichte van andere landen.

  • Het is nooit eerder gebeurd dat een land vertrekt uit de EU en daarom is er geen plan. Ook binnen het Britse parlement is er felle discussie over hoe Brexit moet verlopen.

  • Vrij personenverkeer is een kernonderdeel van de EU, maar zal door Brexit eindigen. Hoe het nieuwe immigratiebeleid zal werken is nog onduidelijk.

  • Nigel Farage en Boris Johnson zijn de meeste bekende pro-Brexit politici. Premier Cameron stapt op na het referendum, waarna Theresa May de leiding overneemt.

  • Nederland drijft veel handel met het VK. Met Brexit is de toekomst van deze economische pijler onzeker. Daarnaast verliest Nederland een bondgenoot binnen de EU.

  • Eind 2018 is er een akkoord over de voorwaarden van vertrek uit de EU. Maar het Britse parlement keurt de Brexit-deal af. Euroscepticus Boris Johnson volgt May op en wordt in juli 2019 de premier van het VK.

Deel dit venster