Hebben muggen nut (en waarom bijten ze ons)?

9 minuten leestijd

Hebben muggen nut (en waarom bijten ze ons)?

Gezondheid

Je leest nu

Hebben muggen nut (en waarom bijten ze ons)?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 6
  • 1854

Eindeloos gezoem en een verstoorde nachtrust, gehannes met kaarsen en zalf die naar citroen ruikt - jeukende bulten niet te vergeten. Muggen zorgen voor veel irritaties en je vraagt je wel eens af: wat is het nut van de mug? En waarom bijt ze ons en jeukt het dan?

Samengesteld door Saskia Wayenberg

Welke muggen kennen we?

Er zijn vele soorten, maar ze hebben allemaal een klein, fragiel lichaam, zes dunne, lange pootjes en meestal twee veerachtige antennes (waarmee ze goed geuren kunnen onderscheiden). Al die muggen hebben een zuigsnuit en de meeste soorten bijten daarmee. Over heel de wereld leven wel drieduizend verschillende soorten stekende - of beter gezegd bijtende - muggen. Nederland telt er zo’n 34, behorend tot de Culicidae-familie.

"Met die tandjes zouden ze eigenlijk geen steek, maar bijtmuggen moeten heten."

Deel alinea

Naast de steekmuggen kunnen ook de - minder vaak voorkomende - kriebelmuggen en knutten ons bijten, maar deze zijn kleiner en minder langwerpig. Muggen die met hun uiterlijk wel erg op de stekende lijken, zijn dansmuggen. Deze bijten niet, dat scheelt, maar ‘dansen’ voorbij in zwermen en zorgen voor overlast door boten, auto’s en gevels te bedekken. Zo hebben ze aan het IJsselmeer ieder jaar last van ware muggeninvasies.

Zwarte wolken dansmuggen zorgen voor overlast in het zuidwesten van Friesland en op andere plekken langs het IJsselmeer.

Wat is het nut van de mug?

Hoe irritant muggen ook kunnen zijn, iedere diersoort - dus ook de steekmug - heeft een functie. In de periode dat de steekmuggenlarf opgroeit, eet ze bacteriën uit het water. Zowel de larf als een volwassen exemplaar is voer voor veel andere dieren – zo dragen ze bij aan een natuurlijk evenwicht. Onder andere vissen, vogels, spinnen en vleermuizen lusten graag steekmuggen. En doordat een vis de steekmuggenlarven eet, kunnen wij op den duur die vis eten.

Deel alinea
"Van vogels via kikkers tot vissen, ze lusten allemaal wel een mugje."

Bioloog René Fransen

De steekmug is dus onderdeel van ons ecosysteem en heeft daarnaast nog een bijkomstig, wetenschappelijk nut. Het antistollingsmiddel dat ze inspuit wanneer ze bijt, helpt wetenschappers bij hun onderzoek. Ze gebruiken de opgedane kennis over dit stofje voor de ontwikkeling van medicijnen tegen bloedstolsels die een beroerte, trombose of een hartinfarct kunnen voorkomen.

Samen met wespen zijn muggen waarschijnlijk de meest gehate beesten op aarde. Maar doet de mug ook iets nuttigs? 

Waarom bijten muggen?

Steekmuggen teren niet op het bloed van mensen zoals vaak gedacht wordt. Ze zijn zelfs vegetariër en leven van nectar uit planten. Alleen de vrouwtjesmug heeft dracula-achtige trekjes en toont deze wanneer ze bevrucht is. Ze heeft dan eiwitten nodig voor de ontwikkeling van haar eitjes en haalt die uit het bloed van mens en dier. Voor die eitjes moet ze zich minstens één keer voeden met bloed en ze kan daarmee tot wel driehonderd eitjes leggen. Dat doet ze in water naar voorkeur: zout, zoet, troebel of juist heel helder. De eitjes drijven, bij menig soort, in groepjes bij elkaar en je vindt ze op plekken waar stilstaand water is: sloten, de dakgoot, plassen op straat of zelfs de waterbak van de hond.

Deel alinea

Steekmuggen kunnen zoals bekend ook ziektes overdragen. Neem de beruchte West Nijlziekte en malaria. Ziektes die jaarlijks miljoenen mensen treffen. Vroeger kwamen ze voornamelijk in Afrika voor. Tegenwoordig duiken ze ook steeds vaker in Amerika en Europa op. Dat heeft te maken met de verandering van het klimaat en de opwarming van de aarde. Meerdere muggensoorten kunnen nu ook op andere plekken overleven en daar de ziektes overbrengen.

Waarom zoemen muggen?

Het zoemende geluid dat steekmuggen produceren is afkomstig van hun heel snel op en neer bewegende vleugels. De grootte en de vorm ervan bepalen hoe het gezoem klinkt. Hoe groter de vleugels hoe harder het gezoem. Steekmuggen hebben vergeleken met hun fragiele lichaam sowieso erg grote vleugels waardoor ze veel geluid produceren (en je nachtrust verstoren).

Deel alinea

Steekmuggen zijn nachtblind en daarom is het zoemgeluid voor hen erg nuttig. Met name de mannetjes horen namelijk erg goed. Ze hebben twee hoorntjes op hun voelsprieten en gaan op hun gehoor achter de vrouwtjes aan om zich voort te planten. Vrouwtjes missen deze hoorntjes en horen de mannetjes daardoor pas op het laatst aankomen. Daarnaast produceert iedere muggensoort zijn eigen toon. Dit voorkomt een paring tussen verschillende soorten.

Waarom jeukt een muggenbeet?

De vrouwtjesmug steekt met haar zuigsnuit. Deze heeft de vorm van een rietje of een injectienaald. Tijdens de beet boort de mug een capillairEen capillair is een kanaalvormige ruimte. waardoor het bloed naar binnen wordt gezogen. In dit bloed spuit ze een antistollingsmiddel, zodat ze het rustig kan opzuigen zonder dat het stolt. Ons immuunsysteem reageert op dit middel en geeft een allergische reactie af. Daardoor ontstaat de rode bult en vooral: veel jeuk.

"De enige mug waar we echt last van hebben is de steekmug."

Deel alinea

Waar wordt een mug tot aangetrokken?

De steekmug kan ons ruiken, al vanaf dertig tot wel zeventig meter. Ze wordt aangetrokken door wat we uitademen (CO2), het melkzuur in ons zweet, vetzuren in de talgafscheiding en ammonia. Uit onderzoek blijkt dat zwangere vrouwen twee keer zo vaak worden gebeten en ook bierdrinkers blijken vaker slachtoffer van de mug te zijn.

In Het Klokhuis doet doet presentator Mustafa Marghadi in een steekmuggenlaboratorium onderzoek met een zweetsok om te zien of er muggen op afkomen.

Deel alinea

Het is een fabel dat steekmuggen een voorkeur hebben voor bepaald soort (zoet) bloed. Want hoewel de mug je bloed graag wil opzuigen, heeft de smaak of geur ervan geen invloed op het feit of je snel of minder snel gebeten wordt.

"Tot zeventig meter afstand kunnen muggen ons waarnemen."

Kun je voorkomen dat je gebeten wordt?

Van de trucs die tantes je meegeven, is de werking nooit aangetoond. Van citroen tot geurkaars, van vlierbessentak tot wierook, van babyolie tot uv-lamp: niets helpt. Voor al het ‘mugwerends’ dat te koop is geldt hetzelfde. Enige uitzonderingen daarop zijn middelen die DEETDEET is een sterk anti-insectenmiddel en wordt verwerkt in verschillende sprays, lotions en polsbandjes. De geelgroene vloeistof zorgt ervoor dat de geurreceptoren van de mug verstoord raken en daardoor blijven ze uit je buurt.  bevatten of citronella - al werken die minder. Wat je uiteindelijk het beste kunt doen? Voorzorgsmaatregelen nemen. Regentonnen en ander stilstaand water afdekken zodat muggen daar geen eitjes kunnen leggen, horren en klamboes plaatsen waarmee je de bloedzuigende vrouwtjesmuggen op afstand houdt. 

De klimaatomstandigheden in Nederland worden steeds beter voor andere (gevaarlijke) muggensoorten zoals de tijgermug.

Feiten

Van krabben krijg je meer jeuk

Muggen steken niet, maar bijten

Bulten zijn een reactie van je immuunsysteem

Kinderen krijgen vaak grotere bulten

Fabels

Muggen zijn af te leiden met geluid

Muggen hebben een voorkeur voor bepaald bloed

Kruisjes in een muggenbult zetten helpt

Deel alinea

In het kort

  • Over heel de wereld leven wel drieduizend verschillende soorten stekende - of beter gezegd bijtende - muggen. Nederland telt er zo’n 34, behorend tot de Culicidae-familie.

  • De mug dient als voedsel voor andere dieren, de larven houden het water waarin zij opgroeien school en de wetenschap ontwikkelt medicatie door van muggen te leren. 

  • Muggen zijn eigenlijk vegetariër, maar wanneer de vrouwtjesmug bevrucht is wil ze haar eitjes voeden met extra eiwitten. Dit kan heel goed met het bloed van mensen en dieren.

  • Het zoemende geluid dat muggen produceren komt van hun vleugels die snel op en neer bewegen. In het donker is dit nuttig: mannetjes kunnen zo goed horen waar de vrouwtjes zich bevinden.

  • Tijdens de beet spuit de mug een antistollingsmiddel in zodat zij het bloed kan opzuigen zonder dat het stolt. Ons immuunsysteem geeft een allergische reactie af met als resultaat een rode bult en jeuk. 

  • Ze worden aangetrokken door verschillende stoffen: wat we uitademen (CO2), het melkzuur in ons zweet, vetzuren in de talgafscheiding en ammonia. Daarnaast komen ze af op (lichaam)warmte.

Deel dit venster