Is alcohol echt zo slecht voor je?

9 minuten leestijd

Is alcohol echt zo slecht voor je?

Gezondheid

Je leest nu

Is alcohol echt zo slecht voor je?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 48
  • 25764
Bekijk de collectie Gezondheid en lifestyle23 verhalen

Wijntjes, biertjes, whisky: we drinken wat af met z’n allen. Lekker en gezellig, vinden veel mensen. Maar hoe ongezond is het eigenlijk? Brengen we ons lichaam ernstige schade toe, of valt het allemaal wel mee? En heeft het zin om een maand niet te drinken?

Samengesteld door Jessie van den Broek

Waarom denken we nu anders over alcohol dan vroeger?

Onze normen over wat verantwoord alcoholgebruik is, zijn aan het veranderen. Nog niet zo lang geleden was het heel normaal dat scholieren in het weekend in de kroeg hingen om zich vol te gieten met bier, wijn of zoete mixdrankjes. En ook onder volwassenen vloeide de drank vaak rijkelijk. Een glas wijn per dag houdt je hart en bloedvaten gezond, was het idee.

In de afgelopen jaren zijn die normen wat verschoven. Sinds 2014 moet je minstens 18 jaar zijn om een biertje of wijntje te mogen bestellen. En ook het idee dat drank in kleine hoeveelheden gezond kan zijn, is veranderd. Drink liever helemaal geen alcohol, of in ieder geval niet meer dan één glas per dag, is nu het advies van de Gezondheidsraad. 

Sinds 1 januari 2014 mogen jongeren van onder de 18 geen drank meer kopen.

Deel alinea

Vanwaar die veranderde richtlijnen? Nieuwe inzichten uit onderzoek hebben laten zien dat alcohol schadelijker is dan lang werd gedacht. Vooral bij jongeren, van wie de hersenen nog in ontwikkeling zijn, kan alcoholgebruik grote schade opleveren.

Maar ook voor volwassenen blijkt alcohol ongezonder dan we dachten. In kleine hoeveelheden mag alcohol dan een positieve uitwerking hebben op je hart en bloedvaten, maar die voordelen wegen niet op tegen de nadelen, weten we nu.

Hoeveel drinken we eigenlijk?

Ruim 80% van de volwassen Nederlanders drinkt weleens alcohol. Gemiddeld drinken mensen van 18 jaar of ouder ongeveer 1,3 glas per dag; dat komt neer op zo’n 7 liter pure alcohol per jaar. 

Wat doet alcohol met je?

Alcohol heeft allerlei effecten op je lichaam en hersenen. Veel mensen genieten van drank en associëren het met gezelligheid en ontspanning. Dat komt niet alleen doordat we nou eenmaal gewend zijn om tijdens sociale aangelegenheden een biertje of wijntje te drinken, het heeft ook te maken met de effecten van alcohol op je lichaam. Na één of twee drankjes versnelt je hartslag, voel je je minder geremd en krijg je vaak een warm en ontspannen gevoel.

Maar, zoals we allemaal wel weten: hoe meer je drinkt, hoe sterker de negatieve effecten van alcohol worden. Je reactievermogen gaat achteruit, je begint jezelf te overschatten en kunt misselijk worden. Als je veel drinkt, kun je een black-out krijgen, waardoor je je later niet meer herinnert wat er is gebeurd. Ook kun je bewusteloos raken of zelfs een hartstilstand krijgen. Het drinken van grote hoeveelheden alcohol in korte tijd, ook wel bekend als bingedrinkenBingedrinken is ook wel bekend als comazuipen. Deze gevaarlijke vorm van drankmisbruik komt veel voor onder tieners. In 2016 kwamen er bijvoorbeeld 791 jongeren van onder de 18 in het ziekenhuis terecht doordat ze te veel hadden gedronken. kan daardoor zelfs dodelijk zijn.

thumbnail
Dit doet alcohol met je lichaam

Wat doet alcohol met je lijf en welke verschillende fasen van dronkenschap zijn er? De NOS legt het uit.

De langetermijneffecten van alcohol zijn misschien nog wel veel verraderlijker dan die op de korte termijn. Dat langdurig overmatig alcoholgebruik tot leverschade kan leiden, weten de meeste mensen wel. Maar wist je ook dat alcohol kankerverwekkend is? En dat je ook met een paar glaasjes per dag al een verhoogde kans hebt op allerlei ziektes en aandoeningen?

Deel alinea

Het risico op veel soorten kanker, zoals borst-, darm-, long-, keel- en slokdarmkanker, wordt groter naarmate je meer drinkt. Bij borstkanker geldt dat zelfs al bij één glas per dag. Daarnaast kan alcohol op de lange termijn zorgen voor hart- en vaatziekten, hersenschade, geheugenverlies en verminderde vruchtbaarheid. En dan is er natuurlijk nog de negatieve invloed van alcohol op je nachtrust en het risico op verslaving.

Als je alcohol gebruikt, komt het stofje dopamine vrij in je hersenen. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Maar hoeveel alcohol is te veel? Begin 2018 kwam een groot internationaal onderzoek in het nieuws waaruit zou blijken dat één glas drank per dag een verhoogde kans geeft op allerlei ziektes. Met elk wijntje of biertje zou je een half uur van je leven af drinken. Achteraf bleek dat een voorbarige conclusie te zijn: of dat ene glaasje per dag echt je leven verkort, is op basis van het onderzoek niet te zeggen.

Wat we wél uit de studie kunnen opmaken, is dat je een verhoogd risico hebt om eerder dood te gaan als je tien of meer glazen per week drinkt. Dat komt overeen met de richtlijn van de Gezondheidsraad, die adviseert maximaal één glas per dag te drinken.

Hoeveel alcohol drink jij per week?

16%
32%
25%
26%

Waarom is alcohol niet verboden?

De maatschappelijke gevolgen van drankgebruik zijn groot: van verkeersdoden en vandalisme tot economische schade door minder goed functionerende werknemers. Overmatig alcoholgebruik verwoest carrières en drijft gezinnen uit elkaar. De negatieve gezondheidseffecten van alcohol zijn groter dan die van sommige drugs en leiden tot hoge kosten voor de gezondheidszorg. Alles bij elkaar kost alcohol de samenleving zo’n 2,5 miljard euro per jaar, berekende het RIVM.

In tegenstelling tot veel andere verdovende middelen is alcohol helemaal geaccepteerd in onze maatschappij. Daardoor wordt problematisch alcoholgebruik vaak pas laat opgemerkt. 

Deel alinea

Waarom is alcoholgebruik dan eigenlijk niet verboden? Voor het antwoord op die vraag moeten we terug in de tijd. Alcohol is diep geworteld in onze cultuur. We gebruiken het al eeuwenlang – denk bijvoorbeeld aan wijn bij de oude Grieken en de enorme bierconsumptie in de Middeleeuwen – en daarmee is het nauwelijks meer weg te denken uit onze maatschappij. Onder veel bevolkingsgroepen is alcohol dan ook volledig geaccepteerd. Wat waarschijnlijk ook een rol speelt, is dat alcohol een ‘sociaal smeermiddel’ is. We worden er (bij matig gebruik) wat losser en relaxter van, en dat maakt het tot een geliefd middel in sociale situaties.

De opstelling van de politiek tegenover alcohol verandert door de jaren heen. In de negentiende eeuw is alcoholmisbruik onder arbeiders een groeiend probleem. Allerlei maatschappelijke organisaties pleiten voor matigheid, zoals de Volksbond tegen Drankmisbruik.

Middeleeuwen: liever bier dan water

In de Middeleeuwen drinken we gemiddeld bijna een liter bier per dag. Door gebrekkige hygiëne bevat het water in die tijd veel bacteriën waar mensen ziek van worden. Bier, dat tijdens het productieproces flink wordt verhit, is daardoor een veiliger alternatief. Een Middeleeuws pilsje bevatte trouwens wel een stuk minder alcohol dan het bier van nu.

Sommige politieke partijen, waaronder de SDAP (de voorloper van de PvdA) sluiten zich hierbij aan. In de jaren dertig van de twintigste eeuw proberen geheelonthouders via een referendum een verbod op alcoholverkoop af te dwingen, maar zonder succes. 

1924: de geheelonthoudersvereniging van trein- en trampersoneel demonstreert in Utrecht tegen drankmisbruik. 

Tegenwoordig is alcohol nog altijd legaal: het is niet opgenomen in de Opiumwet, wat betekent dat de overheid het niet als drug beschouwt. Wel worden er sinds de jaren zestig steeds meer maatregelen genomen om drankgebruik terug te dringen. De accijnzen op alcohol worden verhoogd en er komen tv-spotjes om de negatieve effecten van drank te benadrukken. Tegenwoordig zijn er ook restricties op het gebied van reclame en mag er geen alcohol meer worden verkocht aan jongeren van onder de 18. En ook autorijden onder invloed van drank is nu ten strengste verboden, hoewel dat niet altijd zo is geweest.

De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start

Toch is er nu ook een tegenbeweging te zien: er gaan stemmen op om de regelgeving rondom alcohol op sommige punten juist weer wat te versoepelen. Een glaasje bubbels bij de kapper moet bijvoorbeeld kunnen, vindt de VVD.

Een maand niet drinken, heeft dat zin?

Goed nieuws: een ‘drankpauze’ heeft positieve effecten op je gezondheid. De laatste jaren zijn Dry January en de Nederlandse variant IkPas een groeiend fenomeen. Na een bourgondische decembermaand laten veel mensen de drank een maandje staan. Deelnemers zeggen dat ze meer energie hebben, beter en dieper slapen en gewicht verliezen.

Of dat ook echt zo is, onderzocht tv-programma De Kennis van Nu samen met onderzoekers van het Radboudumc. Zestien gematigde drinkers – onder wie presentatoren Diederik Jekel en Elisabeth van Nimwegen – dronken een maand geen alcohol. Voor en na die periode onderwierpen de onderzoekers de proefpersonen aan allerlei medische tests, zodat ze de gezondheidseffecten van de alcoholvrije maand goed in kaart konden brengen.

Deel alinea

Een maand zonder alcohol heeft positieve effecten op de gezondheid, ontdekten de onderzoekers. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

Die effecten bleken duidelijk zichtbaar: na de ‘droge’ maand voelden de proefpersonen zich fitter, was hun cholesterolwaarde verlaagd, hadden ze minder buikvet en een gezondere lever. Het ging natuurlijk maar om een kleine onderzoeksgroep, zegt onderzoeker Eric Tjwa, maar toch zijn de resultaten van het onderzoek interessant. “Het laat zien dat het stoppen met alcohol, zelfs bij matig gebruik en voor een korte periode, al goede effecten kan hebben op iemands gezondheid.”

Toch is (tijdelijk) stoppen met drank niet altijd eenvoudig. De sociale druk om te drinken is vaak groot – niet alleen bij studentenverenigingen, maar ook onder vrienden, op een verjaardag of tijdens de nieuwjaarsborrel op het werk.

"Als je stopt met roken ben je een held, als je stopt met drinken ben je een loser."

Tanja van Bergen

Van ‘doe niet zo ongezellig’ tot ‘kom op, neem gewoon een biertje’: mensen die een glaasje fris drinken in plaats van alcohol, krijgen vaak te maken met (onbedoeld) negatieve reacties vanuit hun omgeving. Hoewel onze kennis over de schadelijke gevolgen van alcohol toeneemt, is het dus nog helemaal niet zo makkelijk om de drank te laten staan.

Stoppen met alcohol kan lastig zijn vanwege de sociale druk om te drinken, ondervonden Erik Jan Harmens en Tanja van Bergen. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.

In het kort

  • Door nieuwe inzichten uit onderzoek zijn de normen voor alcoholgebruik veranderd. Drink geen alcohol, of in ieder geval niet meer dan één glas per dag, is nu het advies van de Gezondheidsraad.

  • Alcohol heeft veel negatieve gezondheidseffecten, ook bij matige drinkers. Denk bijvoorbeeld aan leverschade, geheugenproblemen en verhoogde risico’s op allerlei vormen van kanker.

  • De maatschappelijke gevolgen van overmatig alcoholgebruik zijn groot. Toch is alcohol niet verboden: het is een sociaal geaccepteerd middel dat diep geworteld is in onze cultuur.

  • Na de feestdagen laten steeds meer mensen de drank een maandje staan. Zo’n korte periode zonder alcohol heeft al positieve effecten op de gezondheid, weten we uit onderzoek.

Deel dit venster