Wat maakt Reinbert de Leeuw uniek in de muziek?

5 minuten leestijd

© ANP

Wat maakt Reinbert de Leeuw uniek in de muziek?

Muziek

Je leest nu

Wat maakt Reinbert de Leeuw uniek in de muziek?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 11
  • 492

Reinbert de Leeuw is 80. De musicus staat nog steeds bekend om zijn toewijding, compassie en totale overgave. Hij is als het ware de ambassadeur van de eigentijdse muziek. Hoe verdient hij deze titel? En hoe drukt De Leeuw nog altijd een stempel op de Nederlandse muziekwereld? ​

Samengesteld door Tess de Bruijn

Wie is Reinbert de Leeuw?

We kennen Reinbert de Leeuw zowel als pianist, componist en dirigent. De Amsterdammer wordt in 1938 geboren en begint op zijn zesde met pianoles. Grote ambities heeft hij nooit gehad, zegt hij zelf: “Ik wilde gewoon de muziek in zonder dat ik echt een doel had.” Het is het componeren dat hem al op zijn tiende fascineert. Wat betekenen noten en hoe maak je muziek?

Deel alinea

De Leeuw studeert zowel theorie als piano aan het Conservatorium van Amsterdam. Daarna volgt hij de studie van compositie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. In die tijd raakt hij gefascineerd door musici uit de periode 1880-1913, zoals Franz Liszt, Erik Satie en Charles Ives. "Die vrijheid en dat alles kan in de muziek. Het gevoel van: deze muziek gaat niet over dwang, over verbieden, maar over vrijheid. Dat moment zal ik nooit vergeten."

Reinbert de Leeuw speelt 840 maal de compositie Vexations van Erik Satie.

In de jaren 60 en 70 breekt Reinbert de Leeuw door bij het grote publiek met zijn interpretaties van het werk van de door hem bewonderde Satie. De Franse componist wordt hierdoor herontdekt. De Leeuws versies van Satie’s Gymnopedies zijn traag en langzaam en mede daardoor uniek. Volgens hem moet het werk van Satie ook traag gespeeld worden. De muziek is statisch en staat haaks op het eind van de dynamisch negentiende eeuw waarin ze geschreven zijn. Volgens De Leeuw wil Satie de tijd stilzetten. Het geven van een eigen invulling aan stukken zal De Leeuw heel zijn leven kenmerken.

Audiofragment

Reinbert de Leeuw speelt Satie
VPRO - Vrije geluiden, 07 juli 2018

Hoe zet Reinbert de Leeuw de moderne klassieke muziek op de kaart?

Als de dirigent van het Concertgebouworkest op 17 november 1969 het concert inzet, klinkt er geen orkest, maar een kabaal van rateltjes en toeters. Het is een protestactie van een groep jonge componisten, onder wie Reinbert de Leeuw, die zich verenigen onder de naam Aktie Notenkraker. De jonge componisten zijn het niet eens met de gang van zaken bij het Concertgebouworkest en vinden dat het programma flink aan vernieuwing toe is.

© Fotocollectie Anefo

Discussie in het Amsterdamse Krasnapolsky tussen 'De Notenkrakers' en het Concertgebouworkest, 22 april 1970.
Deel alinea

Aktie Notenkraker volgt het voorbeeld van de groep Aktie Tomaat, die in de roerige jaren zestig voor verandering van cultuur in het theaterwezen zorgt. Het programma van het Concertgebouworkest zou zich veel te veel richten op de klassieke muziek uit de zeventiende en achttiende eeuw. ‘De Notenkrakers’ eisen meer waardering voor moderne klassieke componisten. “Ik ga zelden naar een concert, ik vind elk concert te lang en vervelend”, vertelt Reinbert de Leeuw in 1970 aan Nieuwsblad van het Noorden.

“Je moest iets van je laten horen.” De hele aflevering zien? Kijk op Anderetijden.nl.

Het Concertgebouworkest past de programmering niet direct aan maar de actiegroep krijgt het wel voor elkaar om de discussie over een herstructurering van het Nederlandse muziekleven op gang te krijgen. De groep zorgt voor een herwaardering voor moderne klassieke componisten en een opleving van het maken van moderne klassieke muziek. Zo creëren enkele componisten in de geest van Aktie Notenkraker de opera ‘Reconstructie’ voor het Holland Festival van 1969. De actie heeft ook op lange termijn effect: de Nederlandse muziek is een stuk diverser geworden en dat mede dankzij de strijd van De Leeuw.

Vera Beths, Connie Palmen en Barbara Hannigan over Reinbert de Leeuw tijdens zijn jubileumjaar in 2013. 

Blijft De Leeuw verrassen?

In 1974 begint De Leeuw met het dirigeren van stukken, hoewel hij hier nooit lessen voor heeft gevolgd. Zijn passie en totale overgave zijn zo inspirerend voor musici dat dit geen probleem is. De Leeuw duikt totaal in de werken die hij uitvoert: "Als ik verwantschap voel met een componist, gebeurt er iets met me. Dan wil ik er alles van weten en dan wil ik het uitvoeren omdat er iets in me ontbrandt.” De Leeuw wil tot de essentie begrijpen waar een stuk over gaat. Deze emotionele betrokkenheid levert bijzondere uitvoeringen en stukken op.

Deel alinea

Voor De Leeuw is het van belang dat muziekstukken je vooral raken: "De kracht van goede muziek is dat het je iets vertelt wat niet in woorden is uit te drukken." Ieder muziekstuk heeft een geschiedenis, maar daar hoef je volgens De Leeuw het publiek niet mee "lastig te vallen". "Het gaat er niet om dat je allerlei intellectuele puzzels zit op te lossen als je naar muziek luistert."

"Bij muziek die je niet goed kent is het verdomd moeilijk om te oordelen wat goed is." 

"Ik ben niet gelovig, maar ik geloof wel in Bach"

Reinbert de Leeuw

Hoewel we De Leeuw vooral kennen van zijn moderne klassieke muziek, voert hij in 2016 met het Nederlands Kamerkoor en Holland Baroque de Matthäus-Passion op. Een stuk dat ver van alles staat dat hij tot die tijd heeft gemaakt. Bach is immer symbolisch voor de klassieke muziek waar De Leeuw zich al die jaren tegen heeft verzet.

© ANP Kippa

Niettemin raakt hij geobsedeerd door Bach: "Muzikaal is dit het hoogste wat er is”. Op geheel eigen wijze geeft De Leeuw na een lange studie invulling aan de opvoering. Wat hij vindt van de reacties op het stuk? "Iedereen heeft een mening over het stuk, maar dat kan me niets schelen. Niemand brengt me van mijn idee af hoe dit moet klinken." De reacties zijn hoe dan ook lovend.

Na afloop verzucht De Leeuw dat hij zich niet eerder in Bach heeft verdiept en de ervaring heeft zijn leven veranderd: "Jongens, vergeet de rest, ik wil me eigenlijk alleen maar hier mee bezig houden. Het is onuitputtelijk."

In het kort

  • We kennen Reinbert de Leeuw zowel als pianist, componist en dirigent. De jonge De Leeuw raakt geïnspireerd door moderne musici uit de late negentiende eeuw.

  • Met de actiegroep Aktie Notenkraker zet De Leeuw in de jaren 60 en 70  de moderne klassieke muziek op de kaart.

  • De Leeuw duikt totaal in de werken die hij uitvoert. Zijn emotionele betrokkenheid blijft inspireren: van de uitvoering van 4'33 van John Cage tot een klassieker als de Matthäus-Passion.

Deel dit venster