Waarom is het belangrijk vrouwen in de politiek te hebben?

10 minuten leestijd

© ANP

Waarom is het belangrijk vrouwen in de politiek te hebben?

Je leest nu

Waarom is het belangrijk vrouwen in de politiek te hebben?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 4
  • 328
Bekijk de collectie Feminisme 6 verhalen

In 1918 komt Suze Groeneweg als eerste vrouw in de Tweede Kamer. We zijn inmiddels 100 jaar verder en nog steeds zijn vrouwen ondervertegenwoordigd in politieke functies. Hoe komt dat? Waarom is het belangrijk dat er vrouwen in de politiek zitten? Welke landen scoren goed en wat kan Nederland daarvan leren?

Samengesteld door Marjolein Koster - Vrouw op Mars

Nederland is een representatieve democratie, maar vrouwen zijn minder goed vertegenwoordigd dan mannen. Meer diversiteit in ons politieke bestuur heeft een aantoonbaar positief effect: Het zorgt ervoor dat de onderwerpen die aan bod komen een groter deel van de maatschappij vertegenwoordigen. Bovendien laten berekeningen zien dat meer gelijkwaardigheid tussen man en vrouw de economie stimuleert. Daarnaast fungeren vrouwen in de politiek als rolmodel voor vrouwen en meisjes in de maatschappij. Diverse vrouwen én mannen strijden daarom voor meer vrouwen in de politiek.

Wil je meer weten over de geschiedenis van vrouwen in de Nederlandse politiek? Klik dan voor een overzicht van de belangrijkste personen in de afgelopen 100 jaar!

Hoeveel vrouwen zijn er nu in de Nederlandse politiek?

In 2018 is ongeveer een derde van de Tweede Kamerleden, namelijk 49 van de 150, vrouw. Dit is minder dan op het hoogtepunt in 2010, wanneer Nederland 64 vrouwen in het parlement kiest. In vrijwel alle andere politieke organen ligt de vertegenwoordiging van vrouwen nog lager, bijvoorbeeld in de gemeenteraden (28%) en waterschappen (18%). Alleen in het Europees Parlement ligt het aandeel vrouwen hoger. 

Marianne Thieme, als enige vrouwelijke fractievoorzitter, herinnert de Tweede Kamer eraan dat het precies 100 jaar geleden is dat er voor het eerst een vrouw verkozen is.

Deel alinea

Een aantal andere partijen heeft helemaal geen vrouwen in de Tweede Kamer. Tot 2013 mogen vrouwen zich niet namens de SGP verkiesbaar stellen. Deze partij vindt namelijk dat het politieke ambt niet geschikt is voor vrouwen. Maar de Hoge Raad oordeelt dat dit beleid in strijd is met de Rechten van de Mens. De SGP verwacht niet dat vrouwen zich ook echt verkiesbaar zullen stellen, maar Lilian Janse biedt zich al gauw aan. Uiteindelijk is zij ook verkozen tot de gemeenteraad van Vlissingen.

Lilian Janse is de eerste vrouw die namens de SGP de politiek in gaat. Meer zien van de BNNVARA-serie Vrouw op Mars?

Zowel het aandeel vrouwelijke burgemeesters als wethouders in Nederland ligt rond de 20%. Bij de benoeming van Femke Halsema als burgemeester van Amsterdam bloeit de discussie hierover weer op.

Het burgemeesterschap van Femke Halsema in Amsterdam is wereldnieuws, maar al in 1946 heeft Nederland voor het eerst een vrouwelijke burgemeester.

Nederland heeft nog nooit een vrouwelijke minister president gehad, terwijl dat al in 1967 bijna zou gebeuren. In de biografie van Marga Klompé schrijft Gerard Mostert dat de partij van deze vrouw, de KVP, haar voor die positie naar voren schuift. Maar Klompé bedankt, ze voelt zich daar nog niet klaar voor.

Wat hebben we eraan als er meer vrouwen in de politiek zitten?

Een gelijkere man-vrouwverdeling in de politiek betekent een betere vertegenwoordiging van de bevolking met uiteindelijk meer gelijke rechten voor vrouwen.

Tot 1971 heeft de vrouw minder rechten in het huwelijk en is overspel de enige geldige reden om te scheiden.

Deel alinea

Tot voor kort hebben vrouwen in Nederland minder rechten dan de man. Een belangrijke wijziging hierin is het afschaffen van de ‘Wet handelingsonbekwaamheid’ in 1956. Dit is te danken aan een tweespel tussen Conny Tendeloo en Julius Christiaan van Oven, beiden van de PvdA. Door het overlijden van een minister neemt Van Oven acht maanden zitting in het kabinet. Hij voert de Motie-Tendeloo door en sindsdien mogen vrouwen besluiten te blijven werken na hun trouwen en kunnen ze zonder toestemming van hun man een bankrekening openen. Vanaf 1971 mogen vrouwen scheiden van hun man en pas sinds 1994 bestaat de Wet Gelijke Behandeling, waarin de gelijkheid tussen man en vrouw is vastgelegd.

Vroeger werden vrouwen ontslagen als ze gingen trouwen. Conny Tendeloo heeft er altijd voor gestreden dit te veranderen. Wil je de hele aflevering zien? Ga naar de website van Vrouw op Mars.

In een rapport van UNWomen staat dat minder ongelijkheid en meer aandacht voor zorg en educatie wereldwijd leidt tot meer banen, eerlijkere verdeling van goederen en een afname kindersterfte. Daarnaast hebben vrouwen in de politiek een positief effect op de nationale industrie, betrekkingen met buurlanden, defensie, klimaatproblematiek, wetenschap en landbouw. In Nederland kan meer gendergelijkheid volgens adviesorganisatie McKinsey de economie zelfs 114 miljard euro extra kan opleveren, een groei van 17%. Kortom: een betere man-vrouwverhouding in de politiek is gunstig voor de hele samenleving.

Een duidelijk voorbeeld waaruit dit blijkt zien we in Amerika. Bij het bepalen van de inhoud van Obamacare is de mammografie en het uitstrijkje niet meegenomen. Hierover zegt Julia Wouters, auteur van het boek De zijkant van de macht: “Dat is geen onwil, dat is geen gemenigheid, dat is geen complot van mannen tegen vrouwen, dat is gewoon niet hun ervaring.”

Audiofragment

Het belang vrouwen in de politiek
AVROTROS Nieuwsweekend - 15 sep 2018

Natuurlijk kan ook een man opkomen voor vrouwenrechten en dat gebeurt ook regelmatig, maar jezelf inleven wordt moeilijker naarmate je meer van elkaar verschilt. Inmiddels zijn veel vrouwen die in de politiek zitten niet meer per se bezig met het promoten van vrouwenrechten, maar ze nemen wel hun vrouw-zijn mee de Kamer in. Dit zien we in het geval van Kirsten van de Hul van de PvdA, die door haar persoonlijke ervaringen in een gewelddadige relatie in 2018 een initiatiefnota indient om de veiligheid te vergroten. Daarnaast hebben vrouwen in veel gevallen meer ervaring met de combinatie van werk en zorg, waardoor ze een betere kijk hebben op de uitwerking van voorgesteld beleid.

© ANP

Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Lilianne Ploumen lanceert in 2017 SheDecides: een internationale beweging die opkomt voor het recht van vrouwen en meisjes om over hun eigen lijf en leven te beslissen.

Dat vrouwen met een politieke functie een rolmodel kunnen zijn, zien we ook in het geval van Carola Schouten van de ChristenUnie. Zij zit al jarenlang in de Tweede Kamer als ze het in 2017 tot vicepremier schopt. Schouten is een alleenstaande moeder. Ze wordt op haar 23e zwanger, maar het lukt haar toch om, met hulp van vrienden en familie, haar zoon op te voeden, te werken bij het ministerie van Sociale Zaken én haar studie af te ronden. Ze woont in de Rotterdamse wijk Delfshaven en helpt in haar vrije tijd andere alleenstaande moeders als schuldhulpmaatje.

Ook Khadija Arib, de huidige Kamervoorzitter, vervult een belangrijke voorbeeldfunctie. Voor vrouwen in het algemeen, maar specifiek voor migrantenvrouwen, die nog meer ondervertegenwoordigd zijn in publieke functies.

In 1998 komt de eerste vrouwelijke Tweede Kamervoorzitter: Jeltje van Nieuwenhoven. Sindsdien wordt deze functie bijna altijd bekleed door vrouwen.

Welke landen lopen voorop en wat kunnen we van hen leren?

In 2014 staat Nederland nog op de 16e plek van de Wereldranglijst van de Inter-Parliamentary UnionDe IPU is een organisatie die bestaat uit nationale parlementen van de hele wereld. De unie werkt nauw samen met de Verenigde Naties en beschermt en ontwikkelt democratieën, onder andere door onderzoek. Elk jaar maakt IPU een ranglijst waarin het aantal vrouwen in de nationale politiek geteld worden. , maar in 2018 daalt Nederland naar plek 26. Rwanda is al jarenlang de opvallende koploper met meer dan 60% vrouwen in de nationale parlementen. Andere landen die al jarenlang bovenaan prijken zijn Cuba en Zuid-Afrika en ook de Scandinavische landen scoren beter dan wij.

Deel alinea

Rwanda heeft zoveel vrouwen in de politiek, omdat de participatie van vrouwen noodzakelijk was tijdens de wederopbouw na de Rwandese genocide van 1994, waarbij vooral veel mannen zijn vermoord. Hoewel deelname van vrouwen in de politiek dus deels uit nood geboren is, prijzen organisaties wereldwijd de Rwandese overheid voor de manier waarop ze vrouwen aanmoedigen om voorheen typische mannenbanen aan te nemen. Ook in Cuba, wat toch bekend staat als machomaatschappij, zijn specifieke maatregelen genomen. Het hoge aantal vrouwen in de politiek is daar vooral te danken aan positieve discriminatie. Vrouwelijke politici in Zuid-Afrika krijgen het voor elkaar een kinderdagverblijf in het parlement te openen, zodat zij zich op hun werk kunnen focussen. Deze voorbeelden van landen met een lager inkomen die veel vrouwen in de politiek hebben, laten zien dat het verbeteren van gelijkheid tussen mannen en vrouwen vooral een kwestie is van politieke wil en het doorbreken van bestaande stereotypen.

© ANP

In oktober 2018 wordt Sahle-Work Zewde verkozen tot president van Ethiopië. Ze wil de genderongelijkheid in haar land terugdringen.

Maar alleen het percentage vrouwen in het parlement meten geeft natuurlijk geen volledig beeld van de gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen in een land. Het World Economic Forum maakt daar jaarlijks een overzicht van en daarin staan IJsland, Noorwegen, Finland en Zweden steevast bovenaan. De Scandinavische landen scoren onder andere zo goed door bijvoorbeeld wetgeving die een loonkloof bestraft en quota die zowel politiek als het bedrijfsleven ertoe dwingen meer vrouwen aan te nemen. Maar belangrijker is misschien nog wel dat deze landen al sinds de jaren 30 een traditie kennen waarin ook moeders worden aangemoedigd voltijd te blijven werken, bijvoorbeeld door goede en betaalbare kinderopvang.

Hoe kun je meer vrouwen in de politiek krijgen?

Het instellen van quota, acties en campagnes voeren en trainingen organiseren die zich specifiek op vrouwen richten zijn een aantal voorbeelden van hoe je meer vrouwen in de politiek kunt krijgen.

Een simpele manier om meer vrouwen in de politiek te krijgen, is door op ze te stemmen. Dat gebeurt al vaak: vrouwen krijgen vaker voorkeurstemmen dan mannen. Maar nog niet genoeg om een eerlijke verdeling te krijgen. Het initiatief Stem op een Vrouw roept daarom de kiezer op te kiezen voor een vrouw die misschien nét niet verkozen wordt, zodat deze door de voorkeurstemmen toch in de Tweede Kamer of gemeenteraad komt. Hoewel de boodschap iets anders is, kennen we een soortgelijke campagne ook al uit 1977.

Ook tijdens de verkiezingen in 1977 is er een actiegroep die oproept om op een vrouw te stemmen.

Deel alinea

Maar wat als er niet genoeg vrouwen op die kieslijsten staan? Quota kunnen hiervoor een oplossing vormen. Het kabinet-Lubbers (1989-1994) streeft naar 30% vrouwen en in het Meerjarenplan Emancipatie 2005-2010 verhoogt de Tweede Kamer dat naar 50%. De verantwoordelijkheid blijft wel bij de politieke partijen liggen. Zo kiest bijvoorbeeld de PvdA ervoor om op de kieslijsten om en om een man en een vrouw te plaatsen en ook partijen als D66 en GroenLinks hebben ongeveer een gelijke verdeling. De Partij voor de Dieren is de enige partij die iets meer vrouwen dan mannen op haar kieslijsten heeft staan. Als je op de SGP, Forum voor Democratie of de PVV stemt heb je veel minder vrouwen om uit te kiezen.

Uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel blijkt dat het draagvlak voor vrouwenquota laag is.

Daarnaast moet er ook een mentaliteitsverandering plaatsvinden. Seksisme en aandacht op het uiterlijk van vrouwelijke politici werken bijvoorbeeld afschrikwekkend. En het is in de meeste gevallen nog altijd de vrouw die na de geboorte van een kind minder gaat werken. Van alle EU-landen werken vrouwen in Nederland het minste aantal uren en ook het verschil tussen man en vrouw is nergens zo groot als in ons land.

De Nederlandse ambassadeur in Rusland, Renée Jones-Bos is vaak de eerste vrouw op diplomatieke posten. Haar man geeft zijn eigen carrière op voor haar. 

Belangrijke oorzaken van het relatief lage percentage vrouwen in de politiek zijn dan ook de bestaande stereotypen en de daarbij horende verwachtingen over mannen en vrouwen. Zo zien we een man vaker als succesvol en als leider, waardoor vrouwen soms over het hoofd worden gezien voor functies die raken aan deze eigenschappen. Vrouwen achten zichzelf ook minder snel geschikt en als ze dat wel vinden is het minder gebruikelijk en sociaal geaccepteerd dat te zeggen. Jongens en meisjes hebben tot ongeveer hun 15e jaar nog evenveel ambitie om de politiek in te gaan, maar daarna ontstaat er een verschil. Vrouwen hebben daarom vaker een zetje nodig om de politiek in te gaan én moeten vaker ja zeggen als ze gevraagd worden.

Heidi/Howard-effect

Tijdens een onderzoek van Columbia Business School krijgen proefpersonen twee exact dezelfde cv’s met verschillende namen erboven. Mensen beoordelen beiden personen als geschikt voor de baan, maar vinden Heidi zelfingenomen en Howard krachtig. 

Audiofragment

Hoe krijg je meer vrouwen in de politiek?
AVROTROS Nieuwsweekend - 15 sep 2018

Tijdens de tussentijdse congresverkiezingen in 2018 in Amerika is het aantal vrouwen dat verkiesbaar staat groter dan ooit. Hoe dat komt? Doordat organisaties die vrouwen scouten, trainen en coachen de laatste jaren enorm in opkomst zijn. Ook in Nederland zijn er steeds meer organisaties die zich hiervoor inzetten. Zal dit er dan voor zorgen dat Nederland de afgevlakte lijn van de laatste jaren weer laat stijgen?

In het kort

  • Ongeveer een derde van de Tweede Kamerleden is vrouw. Op het hoogtepunt in 2010 lag dat aantal zo’n 10 procent hoger. De stijgende lijn zwakt af.

  • Een betere man-vrouwverhouding in de politiek zorgt voor meer diversiteit aan onderwerpen en meer gendergelijkheid, wat uiteindelijk beter is voor de maatschappij.

  • Rwanda is al jarenlang opvallender koploper met meer vrouwen dan mannen in de politiek. Scandinavische landen scoren altijd goed op gebied van gendergelijkheid.

  • Om meer vrouwen in de politiek te krijgen moeten we stereotypes doorbreken. Andere mogelijkheden zijn cursussen om vrouwen te motiveren en quota.  

Deel dit venster