Kan de mens een marathon onder de 2 uur lopen?

9 minuten leestijd

© ANP

Kan de mens een marathon onder de 2 uur lopen?

Je leest nu

Kan de mens een marathon onder de 2 uur lopen?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 9
  • 503

Neem een park in een willekeurige stad om 5 uur ’s middags en je zult er ongetwijfeld één of meerdere hardlopers tegenkomen. Zo’n 40% van de Nederlandse bevolking loopt hard en steeds meer mensen wagen zich aan die ene iconische afstand: de marathon van 42,195 kilometer. Waarom zijn we zo massaal gaan hardlopen? Is het eigenlijk gezond? En gaat het ooit lukken die magische grens van 2 uur te doorbreken?

Samengesteld door Marjolein Koster

Sinds wanneer bestaat dé marathon?

De marathon is een hardloopwedstrijd van 42,195 kilometer. Voor het ontstaan van deze ongebruikelijke afstand gaan we terug naar het jaar 490 voor Christus, naar de Slag bij Marathon. Tijdens de Eerste Perzische Oorlog overwinnen de Grieken de Perzen. Uit enthousiasme rent een Griekse soldaat van de plaats Marathon naar Athene om het goede nieuws te vertellen, waarna hij dood neervalt. Meerdere soortgelijke verhalen doen de ronde en het is niet helemaal duidelijk welke waar zijn.

Deel alinea
De marathon van Marathon naar Athene wordt nog steeds jaarlijks georganiseerd.

De afstand die de soldaat aflegt is, afhankelijk van welke versie van het verhaal je neemt, 35 of 40 kilometer. Dat is nog steeds geen 42,195 kilometer. Het verhaal inspireert baron de Coubertin, grondlegger van de Olympische Spelen, om de afstandsloop toe te voegen aan klassieke sporten. Tijdens de Olympische Spelen in 1908 Londen wordt de afstand van deze lange afstandsloop vastgesteld op 42,195 kilometer, simpelweg omdat dit de afstand is van de start bij Windsor Castle tot aan de finish bij de koninklijke tribune in het stadion.

De officiële afstand van de marathon is 42 kilometer en 195 meter. Dat hebben we te danken aan de organisatie van de Spelen in Londen van 1908.

De eerste officiële Nederlandse marathon vindt in 1947 in Enschede plaats. De grootste Nederlandse marathons op dit moment zijn die van Rotterdam (sinds 1981) en Amsterdam (sinds 1975). Tijdens deze races staan inmiddels ruim 10.000 deelnemers aan de start.

"Ik geloof dat als je goed getraind bent je gewoon een marathon kunt lopen. Of je nu vrouw bent of man."

Marja Bak-Wokke in 1980. Ze is de eerste Nederlandse wegatlete en voormalig recordhoudster op onder andere de marathon.

Lange tijd mogen alleen de mannen meedoen aan deze duursport. Vrouwen zouden te zwak zijn en tijdens het hardlopen zou hun baarmoeder eruit kunnen vallen. De Amerikaanse Kathrine Switzer schrijft zich in 1967 in voor de Boston marathon. Omdat ze alleen haar initialen gebruikt, valt het de organisatie niet op dat zij een vrouw is. Wanneer ze haar tijdens de loop zien rennen, proberen ze haar van het parcours te halen. Maar Switzer finisht en sindsdien zet ze zich in voor de hardloopsport voor vrouwen

In 1967 is Kathrine Switzer de eerste vrouw die officieel de marathon uitloopt. Vrouwen mogen dan officieel nog niet meedoen en het scheelt ook niet veel of ze wordt van het parcours gehaald.

Pas in 1984 wordt de marathon voor vrouwen toegevoegd aan de Olympische Spelen in Los Angeles. Beelden van de Zwitserse atlete Gaby Andersen-Schiess die zwalkend de finish bereikt, zorgen ervoor dat de eerdere discussie weer oplaait. De oorzaak is uitdroging, omdat Andersen-Schiess een drankpost mist. Ondanks dat loopt ze de wedstrijd uit.

Hoe is hardlopen een volkssport geworden?

In de beginjaren van de marathon doen alleen wedstrijdlopers mee, maar inmiddels is in veel steden de marathon een evenement waar recreanten massaal aan meedoen. Zo’n 40% van de Nederlanders, dat zijn ongeveer 7 miljoen mensen, loopt wel eens hard.

Deel alinea

Het past bij de huidige tijd, zeggen veel wetenschappers. We hebben het allemaal druk met werk en allerlei sociale verplichtingen, maar moeten ook op sportief gebied iets presteren. Hardlopen is dan een sport die in dat drukke schema past. Hardlopen is een relatief simpele sport. Je hebt alleen een paar hardloopschoenen nodig om je eerste stappen te zetten. Je deelt je eigen tijd in, het is relatief goedkoop en doordat het een individuele sport is, kun je in het begin redelijk anoniem blijven en het aantal kilometers in eigen tempo opbouwen. Dit soort argumenten helpen niet-sporters van de bank af te komen.

© ANP

Meedoen = winnen. Bij de meeste marathons krijgt elke deelnemer die de finish haalt een medaille.

Maar van de eerste 5 kilometerloop naar de marathon is nog een hele opgave. Toch wagen ook steeds meer recreanten zich aan deze iconische afstand. In 2003 doen in Amsterdam 3537 mensen mee met de marathon en dat aantal stijgt naar 12.181 in 2016. Hoewel mannen nog steeds sterk in de meerderheid zijn, groeit het percentage vrouwen wel steeds sneller. In 2016 is 23,5% van de deelnemers van de Marathon van Amsterdam vrouw. Soortgelijke ontwikkelingen zien we ook bij de andere marathons in Nederland.

Steeds meer hardlopers wagen zich aan de marathonafstand, maar het aantal dat deze onder de drie uur loopt is flink gedaald.

En dan hebben we het nog niet eens over de honderden wedstrijden met andere (lange) afstanden die overal georganiseerd worden. Hoewel we steeds meer zijn gaan hardlopen, zijn we ook langzamer geworden. Het aantal Nederlanders dat een marathon binnen de drie uur loopt is flink gedaald. In 1989 zijn dat er nog 1593, in 2014 nog maar 459. Terwijl het aantal marathonlopers in diezelfde periode ongeveer 15 keer zoveel is. De stijging van het aantal vrouwen, die gemiddeld langzamer lopen, is een verklaring, maar het lijkt erop dat het credo ‘Meedoen is belangrijker dan winnen’, de oorzaak is van onze langzame marathons.

"Kabaal. Echt oorverdovend. Tegelijkertijd voel ik me ook heel alleen, want ik denk: ík moet dit nog wel even doen."

Michel Butter, een van de vier Nederlanders die een marathon onder de 2:10 gelopen heeft.

Hoewel iedereen diep van binnen een goede tijd wil neerzetten, gaat het voor veel marathonlopers ook veel meer om de ervaring. Bovendien is hardlopen door alle evenementen ook juist weer meer een groepssport geworden. Je rent alleen, maar dat kun je niet zonder de steun van je medelopers of de supporters langs de kant. Wat maakt de marathon zo mooi?

Voor sommigen is een marathon niet uitdagend genoeg. Deze hardlopers wagen zich aan een ultraloop. Hardlopen op de Noordpool, door de woestijn of door het Himalayagebergte. Soms dagenlang tientallen kilometers afleggen.

Voor sommigen is een gewone marathon niet genoeg. Zij kiezen voor een extremere variant, zoals een ultraloop in de woestijn van Peru.

Zijn hardlopers doodlopers?

Marathonlopers die na de finish in elkaar zakken. Urenlang het uiterste van je lichaam vragen, dat kan toch niet gezond zijn? En welke hardloper heeft nog nooit te maken gehad met blessures? Er is veel onderzoek gedaan naar de gezondheidsrisico’s en -effecten van hardlopen. Bewegen is goed voor je, maar vanaf welk punt ben je je lichaam aan het uitputten?

thumbnail
Hoe kapot ben je na een marathon?

Meer dan 42 kilometer rennen heeft nogal wat impact op je lichaam. Hoe zit dat precies?

Deel alinea

Een goede voorbereiding voor de marathon is cruciaal. Je lijf krijgt namelijk heel wat te verduren, maar met de juiste training zijn je spieren daarop voorbereid en met voldoende voedingsstoffen heeft het genoeg reserves om door te kunnen gaan. Voor het programma De Kennis van nu stoomt presentator Diederik Jekel zich in vier maanden klaar voor de 42,195 kilometer. In de meeste gevallen is hardlopen zonder risico, maar artsen raden fanatieke hardlopers aan hun lichaam te laten testen op bloedstolling, omdat dit een belangrijke voorspeller is van hartfalen tijdens hardlopen.

Het is verstandig als hardloper bloedstollingstesten te doen, omdat deze kunnen aangeven hoeveel kans je hebt op hartfalen tijdens het hardlopen. Bekijk de Special: Hardlopen met Diederik.

Het is voor onderzoekers moeilijk conclusies te trekken over het gezonde aspect van hardlopen. Doordat onderzoeksgroepen of controlegroepen vaak niet representatief zijn en doordat je eigenlijk dezelfde groep over langere tijd moet volgen. Inmiddels is er redelijke consensus dat hardlopen in principe gezond is en dat de levensverwachting hierdoor stijgt. Té fanatiek sporten kan uiteindelijk een litteken op het hart veroorzaken. Wat té fanatiek hardlopen dan precies is, wordt niet gespecificeerd. 

Niemand is te dik om te gaan hardlopen, betoogt Julie Creffield uit Londen. Ze heeft een blog: Too Fat to Run?

Wel krijgen veel hardlopers te maken met blessures, namelijk zo'n 60 tot 65%. Een lopersknie, shin splints (een verzamelnaam voor pijn aan de schenen), een zeurende pijn in je achillespees. Hardlopen belast het lichaam dan ook meer dan andere duursporten, doordat je continu een klap op je spieren en gewrichten veroorzaakt. Het grootste deel van de blessures herstelt binnen 8 weken, maar de kans op een terugkeer van dezelfde blessure is hoog.  

Veel hardlopers geven aan dat deze sport hen helpt met het opzijzetten van de gedachten. De buitenlucht in combinatie met de lichamelijk inspanning kan helpen bij stress- en burn-outklachten.

thumbnail
Zit je tegen een burn-out aan? Ga hardlopen

Nydia zat in een burn-out, maar ze kwam er uit door te gaan hardlopen.

Waarom winnen de Kenianen altijd?

Al jarenlang domineren Kenianen de podiumplaatsen van vrijwel elke grote marathon, af en toe vergezeld door een Ethiopische loper. Vooral Kenianen uit de stam KalenjinDe Kalenjin maakt slechts 0,07% van de wereldbevolking uit, maar hardlopers van deze stam hebben de afgelopen 50 jaar 34% van alle medailles op de WK’s en Olympische Spelen gewonnen zijn erg snel. Wetenschappers proberen al jarenlang te achterhalen waar dat precies aan ligt, maar de verlossende conclusie hebben ze nog niet gevonden. Zo zouden deze hardlopers een lichaamsbouw hebben die goed is voor de duursport. Ze zijn smal gebouwd, hebben relatief lange benen en ook zouden belangrijke spier-pees-eigenschappen precies goed zijn. Sommige beargumenteren dat de voetspieren van de Keniaanse hardlopers sterker ontwikkeld zijn, doordat ze als kind vaak lange afstanden op blote voeten lopen. Deze theorie is echter niet goed onderbouwd.

Deel alinea

Ook zijn veel Keniaanse lopers gewend om te trainen op hoogte, waardoor zij meer rode bloedcellen aanmaken. Hierdoor kan het lichaam beter zuurstof transporteren, wat weer een positief effect heeft op het hardlopen. Een minstens zo belangrijke verklaring voor het succes van de Kenianen is de mentaliteit. Hardlopen in Kenia is wat voetballen en schaatsen is voor Nederlanders. Kinderen groeien er mee op en zien om zich heen dat het een manier is om veel geld te verdienen en uit de armoede te komen.

"Je moet elke seconde ontspannen blijven. En dat leer je van die jongens."

Abdi Nageeye, Nederlands recordhouder op de marathon

In Nederland zijn er slechts vier hardlopers die de marathon onder de 2:10 gelopen hebben: Gerard Nijboer, Kamiel Masse, Michel Butter en Abdi Nageeye. Opvallend is dat bij de vrouwen het wereldrecord al sinds 2002 in handen is van de Britse Paula Radcliffe. Met haar 2:15:25 loopt zij alle anderen, ook Keniaanse vrouwen, eruit. Het kan te maken hebben met het feit dat vrouwen in Kenia, maar ook in Ethiopië, veel minder kansen krijgen zich als hardloper te ontwikkelen. 

© ANP

Wereldrecordhoudster op de marathon voor vrouwen Paula Radcliffe opent het nieuwe trainingscentrum van Lornah Kiplagat in Iten, Kenia. Kiplagat is een van 's werelds beste hardloopsters.

De laatste jaren ontstaan er steeds meer trainingskampen die zich specifiek richten op jonge meisjes en waarschijnlijk duurt het niet meer lang voordat de Keniaanse vrouwen het wereldrecord van Radcliffe verbeteren.

Voor de toplopers wereldwijd is het moeilijk te concurreren met de groep Kenianen en de kwalificatielimiet voor de Olympische Spelen is voor velen moeilijk te halen. Toch kiezen de Keniaanse lopers niet massaal voor dit evenement. Het prijzengeld van de World Marathon Majors is namelijk veel hoger en de toppers sparen liever hun energie voor de belangrijke races.

De World Marathon Majors zijn de zes grootste marathons van de wereld. Door middel van een puntensysteem strijden de toplopers hier om de eerste prijs van 500.000 dollar voor zowel mannen en vrouwen. Het prijzengeld verschilt sterk per land en stad, maar ook bij kleinere marathons in Nederland krijgt de winnaar al snel 1000 euro.

Uiteindelijk draait marathonlopen om uithoudingsvermogen en dat is iets wat je vooral met je brein doet. Doordat je brein dénkt dat je lichaam niet meer kan, houdt het lichaam er mee op. Maar eigenlijk kun je vaak veel meer dan je denkt. Voor veel Keniaanse lopers is het winnen erg belangrijk, omdat andere banen veel minder geld opleveren.

Door je lichaam te vertellen dat je nog verder kan, kun je betere prestaties leveren.

Marathonlopen vereist een sterke mentale gesteldheid en dat is precies waar de Keniaan Eliud Kipchoge om geprezen wordt. Tijdens de marathon van Berlijn in september 2018 verpulvert hij het wereldrecord. Hij zet een nieuwe wereldtijd neer van 2:01:39.

De omstandigheden zijn perfect en in september 2018 loopt Eliud Kipchoge in 2:01:39 de marathon in Berlijn.

En, kan dat? Een marathon onder de twee uur?

De prestatie van Kipchoge zorgt voor enorm enthousiasme binnen de marathonsport. In één keer haalt hij ruim een minuut van het wereldrecord af én daarmee komt deze tijd nog dichterbij die magische grens.

Deel alinea

Een jaar eerder is Kipchoge dan ook dé man die in een experiment een marathon in minder dan twee uur moet gaan lopen. Op 6 mei 2017 staat er een team van specialisten en toplopers klaar op het racecircuit van Monza, Italië. De omstandigheden zijn perfect: het parcours is vlak, de temperatuur is niet te warm en niet te koud, er is weinig wind en met behulp van hazenEen haas of pacer is degene die tijdens een wedstrijd voorop loopt op het tempo te bepalen, zonder zelf te willen winnen. De hazen stappen veelal halverwege het parcours uit, om zo de rest van de race over te laten aan de 'echte' deelnemers. Zij kunnen het tempo ook niet de hele wedstrijd volhouden. kan Kipchoge goed op tempo blijven. Ook over de schoenen en voeding is uitvoerig nagedacht. Alle ogen zijn op Kipchoge gericht. Uiteindelijk komt hij 26 seconden te kort.  

In mei 2017 doet een team van hardlopers en specialisten een poging de marathon in minder dan 2 uur te lopen. 

Deze recordpoging geldt niet als een officieel wereldrecord, omdat het niet voldoet aan de regels. De verpulvering van het wereldrecord in Berlijn laat zien dat toplopers zoals Kipchoge nog steeds met grote stappen vooruitgaan. Met behulp van wetenschap weten we steeds beter welk voedingspatroon én welke kleding kan helpen om nog sneller te kunnen lopen. Wetenschappers zijn er dan ook van overtuigd dat het niet lang zal duren voordat de magische grens van 2 uur wordt doorbroken.

thumbnail
Kun je een marathon in minder dan twee uur lopen?

Wetenschappers denken dat het mogelijk is om de marathon onder de 2 uur te lopen. Daarvoor moet op zes punten nog verbetering komen.

In het kort

  • Na de Slag bij Marathon in 490 v.Chr. rent een Griekse soldaat naar Athene om het goede nieuws van de overwinning te melden. Dit verhaal inspireert de grondlegger van de Olympische Spelen om de lange afstand toe te voegen aan de klassieke sporten.

  • Hardlopen is een sport waar je naast je drukke leven makkelijk aan kan beginnen. Sinds 1989 doen er 15 keer zoveel Nederlanders mee aan de marathon, maar minder mensen finishen binnen drie uur. We lopen massaler, maar langzamer.

  • Hardlopen brengt relatief weinig risico’s met zich mee, maar voor fanatiekelingen is het aan te raden bloedstollingstesten te doen om te weten of je risico loopt op hartfalen. Daarnaast heeft ruim 60% van de hardlopers wel eens last van blessures.

  • Kenianen uit de stam Kalenjin zijn de absolute hardlooptoppers. Hun lichaamsbouw is erg geschikt voor deze sport en daarnaast wordt ook de levensstijl en mentaliteit genoemd als verklaring voor hun succes.

  • In 2017 doet een team van specialisten en toplopers een poging de magische grens op de marathon te breken. Op 26 seconden na lukt dat niet, maar wetenschappers zijn ervan overtuigd dat met een aantal verbeteringen het niet lang zal duren voordat iemand een marathon onder de twee uur loopt.

Deel dit venster