Is de oorlog in Syrië (bijna) voorbij?

8 minuten leestijd

© ANP

Is de oorlog in Syrië (bijna) voorbij?

Landen

Je leest nu

Is de oorlog in Syrië (bijna) voorbij?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 13
  • 4026
Bekijk de collectie Midden-Oosten19 verhalen

IS verliest steeds meer terrein en gebieden onder oppositiecontrole vallen terug in handen van het Syrische regime: volgens president Assad is de oorlog in Syrië bijna voorbij. De realiteit is dat er nog steeds veel groepen met elkaar strijden en dat Syrië niet meer het land zal zijn zoals we dat van voor de oorlog kennen.

Samengesteld door Hazem Darwiesh

De protesten tijdens de Arabische Lente in 2011 luiden de huidige oorlog in Syrië in, maar er gaat een hele geschiedenis aan vooraf. Syrië is net als veel andere landen in het Midden-Oosten een ‘geconstrueerd’ land met een mix aan religies en nationaliteiten. De afgelopen 100 jaar worden gekenmerkt door een reeks van overheersingen, zowel van buitenaf als door coups van binnenuit. Sinds 1970 is de familie Assad aan de macht en die wil de wereld maar wat graag laten geloven dat Syrië een ‘symbool van stabiliteit’ in het Midden-Oosten is. In de jaren 70 is er geen oorlog, maar de bevolking wordt wel onderdrukt en is angstig. Langzaamaan verandert de angst in onvrede onder de bevolking, wat uiteindelijk leidt tot een van de bloedigste oorlogen in de recente geschiedenis.

In sommige delen van het land is het eind 2018 rustig. Aanleiding voor Assad en zijn coalitiegenoten, waaronder Rusland, om een boodschap van vrede te verkondigen. Alleen Idlib in het noorden is op dat moment nog bezet gebied.

thumbnail
Idlib: de eindstrijd van de burgeroorlog in Syrië?

Na bijna 7,5 jaar, naar schatting een half miljoen doden en zo'n 12 miljoen mensen op de vlucht, wordt het offensief in Idlib aangewezen als de eindstrijd. Maar is dat zo?

Hoe verloopt de Arabische Lente in Syrië?

Net als in vrijwel alle landen in het Midden-Oosten, komt in 2011 ook in Syrië de bevolking in opstand tegen zijn regime. Als onderdeel van de Arabische Lente begint de revolutie in Syrië vreedzaam, met demonstranten die met bloemen en spandoeken de straat op gaan.

Betogers gaan letterlijk met bloemen de straat op voor een vredig protest.
Deel alinea

Ze protesteren tegen de jarenlange repressie en het verhogen van de prijzen voor basisbehoeften, zoals brood, suiker en brandstof, is de druppel die de emmer doet overlopen. Het regime onder leiding van Bashar al-Assad belooft eerst hervormingen, maar noemt de demonstranten daarna terroristen en beantwoordt de revolutie met meedogenloze repressie.

Het regime richt zich niet alleen tegen de betogers, maar ook tegen externe spelers en degenen die het leger verlaten laten. Daarbij laat Assad een groot aantal soennitischeHet soennisme is de stroming binnen de islam met de meeste aanhangers en het grootste verspreidingsgebied. Verreweg de meeste moslims, bijna negentig procent, zijn soenniet. extremisten vrij. Enerzijds wil hij zich clement jegens politieke gevangen tonen. Anderzijds wil hij het Westen en de minderheden laten zien dat het alternatief voor zijn geweld de soennitische terroristen zijn. De meesten van hen hebben jarenlang in Irak of Afghanistan gevochten en kunnen een grote bedreiging voor hem vormen.

Doordat de focus eerst gericht is op het civiele karakter (personen en groepen) van de revolutie en het terugtrekken van het leger uit de grenssteden, wordt de smokkel van wapens naar de demonstranten van landen die tegen het regime zijn gemakkelijker. Vervolgens wordt de toegang voor buitenlandse strijders, vooral terroristen, ook eenvoudiger. Dit alles zorgt ervoor dat de situatie in Syrië steeds chaotischer wordt.

Een belangrijke gebeurtenis in deze gespannen situatie is de naturalisatie van een groot aantal Syrische Koerden, die decennialang, sinds 1962, zijn beroofd van burgerschap en rechten. Dit weerhoudt hen ervan de revolutie in hun noordelijke delen van Syrië te ondersteunen en oorlogen en burgeroorlogen te beginnen met hun soennitische Arabische buren. Wanneer de oorlog in Syrie begint, zoeken de Syrische Koerden steun bij de Koerden in omliggende landen, vooral uit Turkije. Hierdoor wordt dit een belangrijke speler in het conflict.

Welke groepen strijden er in Syrië?

De revolutie heeft zich ontwikkeld tot een burgeroorlog en is vervolgens uitgegroeid tot een wereldwijd conflict op Syrische bodem. Ondanks kleine veranderingen zijn de strijdende partijen nog steeds vrijwel dezelfde als in het begin van het conflict. In grote lijnen zijn er zes groepen actief: het Syrische overheidsleger (met steun van Rusland), het “Free Syrian Army”, de Koerden, IS, het Westen en Israël.

thumbnail
Wie vecht tegen wie in het Syrië van vandaag?

Welke groepen vechten tegen en met elkaar in de Syrische burgeroorlog?

Deel alinea
  • Het door Assad geleide Syrische leger, dat grotendeels bestaat uit de AlawitischeAlawieten zijn een afsplitsing van de sjiitische Islam. Zij geloven dat de enige juiste opvolgers van de profeet Mohammed te vinden zijn onder de nakomelingen van het huwelijk tussen de dochter van de profeet, Fatima, en Mohammeds neef Ali, die als eerste Imam wordt gezien. Alawieten zijn door de eeuwen heen vervolgd door soennieten. Opvallend: alawieten hebben geen publieke gebedshuizen zoals moskeeën. Er zijn meer soennieten dan sjiieten (waar de alawieten dus onderdeel van zijn). Soennieten zijn bijvoorbeeld in de meerderheid in Egypte, Saoedi-Arabië, Jordanië en Indonesië. Landen met een sjiitische meerderheid zijn bijvoorbeeld Irak, Iran en Bahrein. Soennieten geloven dat Mohammed helemaal geen opvolger heeft aangewezen en ook niet heeft besproken hoe zo’n opvolging precies moet plaatsvinden. Er zou geen bloedband nodig zijn met de profeet. Soennieten geloven in kaliefen als religieuze leiders. De eerste kalief was de schoonvader van de profeet: Abu Bakr. Niet voor niets koos de leider van de soennitische extremistenclub IS ervoor om die namen aan zijn verzonnen strijdnaam toe te voegen: Abu Bakr al-Bagdadi. minderheid – waar Assad zelf ook toebehoort. Het leger is samen met het Libanese sjiitischeHet sjiisme is een van de twee grote ideologische stromingen binnen de islam waarvan de andere het soennisme is. Deze verschillende stromingen zijn ontstaan door onenigheid over de opvolging van de profeet. Volgens soennieten hoeft er geen bloedlijn te zijn van Mohammed naar de opvolger en volgens de sjiieten wel. Sjiisme komt vooral voor in Iran, waar de geschriften van het sjiisme grotendeels de wetten vormen, maar ook in Azerbeidzjan, Bahrein, Turkije en Irak.  Hezbollah bezig met de beslissende strijd. Ook Iran en Afghaanse en Iraakse sjiieten vechten mee. Een belangrijk persoon is de Iraanse Qasim Soleimani. Als commandant van de Quds Force, de belangrijkste gevechtsgroep van Iran in de regio, treedt hij vaak op als leider van het Syrische leger. Sinds september 2015 steunen Russische milities het Syrische regime, dat in die tijd dicht bij een nederlaag is door de gewapende oppositiefracties. De Russische interventie remt de opmars van de oppositie en de omverwerping van het Syrische regime.
thumbnail
Amnesty: 'executiefeesten' in Syrië

Amnesty toont huiveringwekkende praktijken in Syrische staatsgevangenissen.

  • De soennitische gewapende oppositie. Deze is gevormd aan het begin van het conflict door de bevolking en militairen die uit het leger zijn gestapt. Samen vormen ze het 'Free Syrian Army'. Deze gewapende oppositie bestaat nu volledig uit radicale islamitische groeperingen. De belangrijkste supporters zijn Turkije, de Verenigde Staten van Amerika, enkele Europese landen (zoals bijvoorbeeld Nederland) en enkele Golfstaten. Turkije steunt deze groeperingen in het noorden om de vorming van een stabiele Koerdische entiteit in Syrië aan de zuidelijke grens te voorkomen. Het Turkse leger bevindt zich nu in Noord-Syrië, vooral in Idlib. Saoedi-Arabië ondersteunt de militairen om de Iraanse invloed in de regio te beperken. Qatar ondersteunt het leger als onderdeel van zijn continue missie om islamisten in de Arabische wereld te ondersteunen.
  • De Koerden wonen verspreid over Syrië, Irak, Iran, Turkije en nog een aantal landen. Zij vechten voor een autonome regio. Na grote veldslagen strijden ze nog steeds tegen IS in het noordoosten van Syrië. De VS steunt de Koerden in hun strijd en helpt bij de oprichting van afzonderlijke zelfcontrolerende regio's in het noorden van het land.
Syrisch Koerdische strijders
  • Islamitische Staat (IS): Deze terroristische beweging streeft naar een kalifaat. In 2014 maakt IS opmars en domineert het grote delen van Syrië. Na een aantal jaren van pijnlijke nederlagen is het inmiddels bijna helemaal verdreven. IS is alleen nog aanwezig in een aantal gebieden in de periferie van het land.
  • Het Westen: coalitie onder leiding van de Verenigde Staten, die luchtaanvallen uitvoert op IS. De coalitie heeft militaire trainers en inlichtingenpersoneel ter plaatse om enkele oppositiegroepen en de Koerden te ondersteunen en op te leiden.
  • Israël: lanceert luchtaanvallen in Zuid-Syrië, met name de kampen en opslagplaatsen van wapens van de Libanese Hezbollah om te voorkomen dat geavanceerde wapens uit Iran worden verkregen.

De afgelopen vijf jaar hebben zich grote veranderingen voorgedaan in de gewapende oppositiegroepen in Syrië, zowel wat omvang, bewapening, de controlegebieden en zelfs loyaliteit betreft. Dit heeft telkens ook weer invloed op de andere groepen in het conflict. Het regime en zijn loyale milities heeft veel andere groepen verdreven, wat in 2018 tot een verandering van de kaart leidt: Assads leger kan het controlegebied met een groot deel uitbreiden.

"Het geeft aan dat het regime in Syrië stelselmatig nu wordt afgekneld."

Kan het conflict ooit eindigen?

Het is moeilijk voor te stellen dat dit conflict zal eindigen en dat Syrië teruggaat naar de situatie van vóór de oorlog. Landen die politieke invloed of militaire aanwezigheid hebben gekregen in het land, zullen die niet gemakkelijk opgeven. Ze zullen proberen om hun invloed zo veel mogelijk te versterken vóór het einde van de gevechten om deel te zijn van een vredesplan dat de oorlog op een dag zou kunnen beëindigen.

Deel alinea

Er zijn inmiddels miljoenen vluchtelingen binnen en buiten het land en honderdduizenden doden te betreuren.  Alle groepen, welke religie of economische status dan ook, zijn verzwakt door massamoorden en wederzijdse vergelding. Verder is er in delen van Syrië - vooral op het platteland en in de steden Damascus en Homs - een grote demografische verandering. Complete bevolkingsgroepen zijn gevlucht en anderen hebben hun plaats ingenomen. Aleppo, waar het regime heeft gewonnen, verliest zijn historische en culturele identiteit. De Koerdische strijders zijn niet in staat om gemakkelijk hun woongebieden in het noordoosten van Syrië te verlaten.

"Sinds het begin van de opstand zijn er veel mensen omgekomen in de gevangenis."

Voor Idlib, een gebied in het noorden waar volgens Assad de eindstrijd plaatsvindt, en het platteland van Aleppo en Hama, waar nu de oppositiekrachten zijn, zou uiteindelijk een oplossing gevonden kunnen worden die geschikt is voor alle groepen: namelijk onder controle van het Turkse leger komen.

De verwoeste stad Raqa.

De oorlog in het land is - in tegenstelling tot wat veelal wordt verkondigd - niet voltooid. Zodra het ergens rustig wordt, is er telkens een ander gebied waar het gevecht weer oplaait. De landen die zich met de oorlog bemoeien zijn nog niet moe en hebben nog niet al hun doelen bereikt. Dit geldt vooral voor Rusland en Iran. Iran wil zijn invloed in Syrië helemaal uitbreiden, om zijn rol in de regio tegen Israël en het western te versterken. Rusland wil zijn verlies - tegenover de NAVO in Afghanistan en Oekraïne - in Syrië compenseren.

Assad kan ook zijn invloed versterken met de hulp van zijn bondgenoten, maar zijn "overwinning" zal, na alle misdaden die hij heeft gepleegd en de duizenden gedetineerden en vermisten waarvoor hij verantwoordelijk is, de wraaklust van de oppositie vergroten. Assad heeft ook een lijst met tegenstanders en daarop staan meer dan een miljoen Syriërs in binnen- en buitenland. Deze mensen (en hun familie) zullen niet kunnen terugkeren naar hun land als hij de overwinning claimt.

thumbnail
'Terug naar Syrië is zelfmoord'

NOS op 3 spreekt met Syrische vluchtelingen over een mogelijke terugkeer naar Syrië, hun geboorteland. Voor de meesten is dat onmogelijk.

Kan Syrië als land blijven bestaan?

Omdat de samenstelling van de bevolking in de verschillende gebieden van Syrië zo is veranderd, is het onverstandig de terugkeer van Syrië zoals het was vóór 2011 te bevorderen. De Syriërs zullen "de nieuwe Palestijnen" in de regio worden. Zij zullen de demonen van de regio zijn. Gedreven door onrecht en gebrek aan rechtvaardigheid zullen zij, net zoals de Palestijnen vóór hen, overgaan tot geweld, de wapens opnemen en er zal chaos ontstaan.

thumbnail
De feministen van Syrië

Deze dappere Syrische vrouwen zetten zich met gevaar voor eigen leven voor de vrouwen in hun land.

Syrië, zoals we dat van 1946 tot 2011 hebben gekend, kan niet terug naar zijn oude vorm. Jarenlang kunnen de Assads (de huidige president Bashar en zijn vader Hafez) Syrië neerzetten als een "symbool van stabiliteit" in de regio. Volgens columnist Hazem Saghieh is Syrië nu als een roman met duizend eindes. Elk van die eindes is een ander begin, elk begin een nieuwe tragedie.

Deel alinea

Klik op de afbeelding en ga naar de webdoc om de elf keerpunten in de geschiedenis van het Midden-Oosten te verkennen. 

In het kort

  • Syriërs gaan begin 2011 hoopvol de straat op. De protesten verlopen vredig, Assad belooft hervormingen, maar al snel begint gewelddadige repressie. 

  • Het overheidsleger van Assad, de soennitische gewapende oppositie, de Koerden, IS, het Westen en Israël zijn de grote spelers in de oorlog in Syrië. 

  • Het is moeilijk voor te stellen dat dit conflict zal eindigen en Syrië wordt als daarvoor. Landen die politieke invloed of militaire aanwezigheid hebben in het land, zullen die niet makkelijk opgeven. 

  • Omdat de samenstelling van de bevolking in de verschillende gebieden van Syrië zo is veranderd, is het onverstandig de terugkeer van Syrië zoals het was vóór 2011 te bevorderen.

Deel dit venster