Waarom barst een vulkaan uit?

3 minuten leestijd

© ANP

Waarom barst een vulkaan uit?

Natuur

Je leest nu

Waarom barst een vulkaan uit?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 1
  • 45

Ieder jaar zijn er op aarde zo’n zestig vulkaanuitbarstingen, waarvan sommige zeer verwoestend zijn. Hoe ontstaan vulkanen precies? En waarom is de ene vulkaanuitbarsting veel heviger dan de andere?

Samengesteld door Anique Gijsberts

Hoe ontstaan vulkanen?

De meeste vulkanen zijn te vinden aan de grenzen van de aardplaten waar het oppervlak van de aarde uit bestaat. Die platen zijn constant aan het verschuiven door krachten in het binnenste van de aarde. Ze bewegen naar elkaar toe of juist van elkaar af, botsen op elkaar en schuiven soms onder elkaar door.

Als een oceanische plaat onder de continentale plaat schuift, smelt die plaat deels door de extreme warmte onder de aardkorst. Door de zwakke korst kan gesmolten gesteente (magma) opstijgen en naar het aardoppervlak stromen. Aan de rand van zo’n plaat zijn vaak bergketens met vulkanen te vinden, zoals de ‘Ring van Vuur’, het bekendste vulkaangebied ter wereld. Dat is een hoefijzervormig gebied rondom de Stille Oceaan waar de Australische plaat onder de Euraziatische plaat schuift.

Deel alinea
De 'Ring van Vuur' strekt zich uit van Nieuw-Zeeland tot Zuid-Amerika.

Naast vulkanen op de grenzen van aardplaten zijn er ook enkele vulkanen die zich in het midden van een aardplaat bevinden ( hotspotvulkanenDit soort vulkanen ontstaat door een dunne plek in de aardkorst, waardoor magma zich een weg richting de aardkorst kan boren en uiteindelijk door de aardkorst heen breekt. Bekende voorbeelden van hotspotvulkanen zijn de vulkanen op Hawaii en de Canarische eilanden. ). En waar platen uit elkaar bewegen, zijn spleetvulkanen te vinden. Door het uit elkaar bewegen van de platen ontstaat er ruimte, die wordt opgevuld door magma dat omhoog komt en vervolgens afkoelt en stolt. Zo ontstaan er middenin oceanen bergketens, waarvan de Mid-Atlantische Rug de grootste is. IJsland is een voorbeeld van een plek waar een deel van zo’n bergketen als eiland boven zee uitkomt – inclusief vulkanen.

Diederik Jekel bezoekt in IJsland het gebied rondom de vulkaan Bárdarbunga, die al enige maanden aan het uitbarsten is.

Wat gebeurt er bij een vulkaanuitbarsting?

Vulkaanuitbarstingen worden veroorzaakt door endogene krachtenJe hebt ook exogene krachten. Dat zijn krachten die van buitenaf op de aarde werken, zoals verwering door invloeden van het weer en klimaat, en erosie.  , krachten die uit het binnenste van de aarde naar buiten komen. Diep in de aarde zijn de temperaturen extreem hoog, waardoor er gesmolten gesteente (magma) en gassen naar boven worden gedrukt. Als de druk te groot wordt, zoekt het magma een weg naar buiten en barst de vulkaan uit. 

Als een vulkaan slaapt, lijkt er niks aan de hand. Maar van binnen, in de magmakamer, borrelt het. 

Soms gaan vulkaanuitbarstingen samen met aardbevingen, zoals het geval is bij de verwoestende uitbarsting van de Mount St. Helens in de Verenigde Staten. Op 18 mei 1980 stort de noordkant van de vulkaan in als gevolg van een aardbeving, wat leidt tot de uitbarsting van de vulkaan.

Deel alinea

Het waargebeurde verhaal van een aantal mensen die de rampzalige uitbarsting van de berg Mount Saint Helens meemaakte. 

Vulkaanuitbarstingen zijn eigenlijk niets bijzonders. Ieder jaar zijn er op aarde zo’n zestig uitbarstingen, en van de meeste daarvan horen we niets. De vulkaanuitbarstingen die wel in het nieuws komen, zijn vaak krachtig – of bevinden zich in extreem dichtbevolkt gebied – en brengen grote rook- en aswolken, veel lava of heftige aardbevingen met zich mee.

Waarom is de ene vulkaanuitbarsting veel verwoestender dan de andere?

De hevigheid van een vulkaanuitbarsting hangt samen met het type vulkaan en de dikte van het magma in de vulkaan. Bij spleetvulkanen Spleetvulkanen ontstaan doordat er magma naar boven komt waar twee aardplaten uit elkaar bewegen. is er weinig tot geen weerstand voor het magma, waardoor er niet of nauwelijks hevige uitbarstingen zijn. Als een schildvulkaanSchildvulkanen hebben dunnere lava, waardoor ze niet heel explosief zijn. Ze hebben vaak een flauwe helling die lijkt op een schild, vandaar de naam. uitbarst, valt de schade voor omwonenden ook mee: door zijn relatief platte helling, de dunne lava en de daarbij horende rustige uitbarstingen zorgt de lavastroom vaak alleen voor materiële schade.

thumbnail
Hoe voorspelbaar is een vulkaanuitbarsting?

Hoe kan het dat de ene vulkaanuitbarsting goed te voorspellen is en de andere niet?

Maar bij sommige vulkanen (vooral stratovulkanenDeze vulkaan komt het meest voor. In het binnenste van de vulkaan zijn er vaak meerdere vertakkingen waar de stroperige magma zich een weg naar het aardoppervlak kan banen. ) is het magma een stuk dikker. Dit kan zorgen voor een prop gestold magma in de krater. Als de druk onder die prop voldoende is opgebouwd, barst zo’n vulkaan uit, waarbij vaak een hevige explosie plaatsvindt en puin en gassenBij zo’n uitbarsting worden stenen en as de lucht in geslingerd, gevolgd door rook en gas. Als er sneeuw of ijs op de vulkaan ligt, smelt dit bij een uitbarsting heel snel, wat zorgt voor modderlawines. kilometers de lucht in worden geslingerd.

Deel alinea

 "Je kunt de vulkaan vergelijken met een snelkookpan: die moet af en toe stoom afblazen, anders wordt de druk te groot."

In het kort

  • De meeste vulkanen ontstaan aan de grenzen van de aardplaten. Waar die platen tegen elkaar botsen, of juist uit elkaar bewegen, kan gesmolten gesteente (magma) naar het aardoppervlak stromen.

  • Diep in de aarde zijn de temperaturen extreem hoog, waardoor er magma en gassen naar boven worden gedrukt. Als de druk te groot wordt, barst de vulkaan uit.

  • De hevigheid van een vulkaanuitbarsting hangt samen met het type vulkaan en de dikte van het magma in de vulkaan.

Deel dit venster