Hoe gezond zijn vleesvervangers?

6 minuten leestijd

© ANP

Hoe gezond zijn vleesvervangers?

Voeding

Je leest nu

Hoe gezond zijn vleesvervangers?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 8
  • 1999
Bekijk de collectie Gezond eten en leven17 verhalen

Wie minder vlees wil eten, is al lang niet meer aangewezen op kikkererwten of sponzige tofublokken. Van rookworst tot spekjes en paté, je kunt het zo gek niet bedenken of er bestaat tegenwoordig een vega-variant van. Maar hoe gezond zijn die producten eigenlijk? En zijn ze echt zoveel duurzamer dan vlees?

Samengesteld door Jessie van den Broek - De Kennis van Nu

Waar worden vegaburgers van gemaakt?

De meeste vleesvervangers hebben sojabonen als belangrijkste grondstof. Daar zitten hoogwaardige eiwitten, ijzer en vitamine B1 in, en dat maakt soja een goed alternatief voor vlees. Ook qua textuur komt soja – vooral in combinatie met tarwegluten – behoorlijk dicht bij echt vlees in de buurt. Daar is wel een uitgebreid bewerkingsproces voor nodig, maar dan heb je ook wat: een vlezige burger of wokstukjes die nauwelijks te onderscheiden zijn van kip.

De Kennis van Nu neemt een kijkje in de fabriek van De Vegetarische Slager. Bekijk de hele aflevering op NPO Start

Deel alinea

In veel vegaburgers zijn naast soja ook nog andere eiwitbronnen verwerkt, zoals ei, tarwe of kikkererwten. En in sommige producten zit helemaal geen soja, maar alleen bijvoorbeeld kaas, of mycoproteïne – eiwitten afkomstig van schimmels.

Mensen die geen vlees eten, lopen soms een groter risico op een tekort op vitamine B12 en ijzer. Daarom voegen sommige fabrikanten van vleesvervangers deze voedingsstoffen, die van nature in vlees zitten, toe aan hun producten.

Vleesvervangers zijn er natuurlijk in alle soorten en maten: ook bijvoorbeeld linzen, tofu en eieren zijn alternatieven voor vlees. Deze tekst gaat alleen over kant-en-klare vleesvervangers, zoals vegaburgers en vegetarische balletjes.

Zijn vegaproducten gezond?

Te veel vlees eten kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, waarschuwt het Voedingscentrum, dus het is beter om er niet meer dan 500 gram van te eten per week. Maar is een vegaschnitzel of bonenburger echt zoveel beter voor je, of zijn die producten eigenlijk helemaal niet zo gezond?

Het goede nieuws is dat de meeste vleesvervangers veel eiwitten bevattenDat geldt niet voor alle vleesvervangers. In groenteburgers zitten meestal weinig eiwitten, waardoor het geen volwaardige vervangers zijn voor vlees. . In dat opzicht is de vegaburger dus een goed alternatief voor vlees. Bovendien verlagen peulvruchten – waar soja onder valt – je LDL-cholesterol, en helpen zo je bloedvaten gezond te houden.

Deel alinea

Toch zijn veel vegaproducten volgens het Voedingscentrum niet zo gezond, omdat er vaak veel zout en verzadigd vet in zit. Sommige vleesvervangers bevatten meer dan 2 gram zout per ons, en dan zit je al snel aan de maximale aanbevolen hoeveelheid per dag (6 gram). In een test uit 2017 komt de Consumentenbond tot een vergelijkbare conclusie: de meeste vegaburgers zijn te zout. 

Dat wil trouwens niet zeggen dat vleesvervangers ongezonder zijn dan allerlei andere voedingsmiddelen. Aan bewerkt vlees bijvoorbeeld, zoals rookworst of hamburgers, is vaak ook heel veel zout toegevoegd. De gemiddelde ‘echte’ hotdog is in dat opzicht dus niet gezonder dan een vegetarische. En op het gebied van verzadigde vetten doen veel vegaproducten het altijd nog een stuk beter dan bewerkt vlees, of bijvoorbeeld kaas.

Hoe vaak eet jij kant-en-klare vleesvervangers?

21%
19%
41%
19%

Kassa testte zeven vegaburgers en die bleken nogal te verschillen op het gebied van voedingswaarde. Bekijk het hele item.

Dat er zoveel zout in vleesvervangers zit, heeft vooral te maken met smaak. Soja moet flink bewerkt worden om de smaakpapillen van de Nederlandse consument te kunnen bekoren. Vlees krijgt bij het braden een lekkere smaak en geur door de maillardreactieEen chemische reactie tussen suikers en aminozuren, die bij onder andere vlees, brood en koffie optreedt onder invloed van verhitting. , maar bij sojabonen gebeurt dat niet. Fabrikanten van vegavlees moeten dus andere manieren vinden om hun producten lekker te maken, en dat doen ze met behulp van kruiden en smaakversterker zout.

Krijgen mannen borsten van soja?

Soja bevat vrouwelijke hormonen, hoor je ook weleens, die allerlei gezondheidseffecten zouden hebben – zowel negatieve als positieve. Mannen zouden zelfs borstgroei kunnen krijgen van soja, en bij vrouwen zou het de kans op borstkanker verkleinen en overgangsklachten verminderen.

Wat is er waar van die beweringen? Heel weinig, voor zover we nu uit onderzoek kunnen concluderen. In soja zitten inderdaad fyto-oestrogenen, stofjes die lijken op het vrouwelijke hormoon oestrogeen. Maar het effect van deze ‘plantaardige hormonen’ is veel minder sterk dan dat van hormonen zelf.

Uit onderzoek blijkt dan ook dat de effecten van fyto-oestrogenen bij een normale inname van soja erg klein of zelfs helemaal niet aantoonbaar zijn. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) onderzocht allerlei beweringen over soja, maar beoordeelde ze als niet of onvoldoende onderbouwd. Aan normaal gebruik van sojaproducten zitten geen gezondheidsrisico’s, zegt hoogleraar Voeding en Gezondheid Jaap Seidell in tv-programma Radar. Bovendien wordt in sommige Aziatische landen veel meer soja geconsumeerd dan bij ons.

Deel alinea

Volgens hoogleraar Jaap Seidell zijn de effecten van fyto-oestrogenen heel erg klein. Bekijk de aflevering op NPO Start

Zijn vleesvervangers beter voor het milieu dan vlees?

Als het gaat om het tegengaan van dierenleed, kun je natuurlijk beter een vegaburger eten dan een lapje vlees. Maar zijn vleesvervangers ook beter voor het milieu, als we kijken naar de uitstoot van broeikasgassen die nodig is om ze te produceren? Dat zie je in deze grafiek:

Bron CE Delft, Blonk. CO2-equivalent is een rekeneenheid waarmee we de bijdrage van broeikasgassen (zoals CO2 en methaan) aan het broeikaseffect onderling kunnen vergelijken.

Op het gebied van milieubelasting staat rundvlees nog altijd met stip op één – daar is geen twijfel over mogelijk. Koeien hebben niet alleen heel veel voer nodig, ze stoten ook nog eens grote hoeveelheden methaan uit via hun scheten, boeren en mest. Maar ook sommige vleesvervangers staan hoog in de lijst, en zijn bijna net zo slecht voor het milieu als kip. Tussen vegaburgers blijken grote verschillen te zitten in hoe duurzaam ze zijn, afhankelijk van wat er precies in zit en hoe ze gemaakt zijn. Vooral producten op basis van kaas scoren erg slecht. 

Deel alinea

Sommige vegaburgers zijn slechter voor het milieu dan je misschien dacht. De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start

Aan het moment dat die vegaburger op je bord ligt, gaat een lang en vaak weinig duurzaam proces vooraf. Om de eiwitten uit de sojaboon te krijgen, zijn namelijk veel stappen nodig. Soms komen de bonen van ver, zijn er giftige stoffen nodig om ze te verwerken en kost het veel energie om ze te drogen. Wat ook meespeelt, is dat de vleesvervanger een relatief nieuw product is. Daardoor is de industrie nog niet goed op ingesteld op het winnen van eiwitten uit sojabonen.

Het 'zuiveren' van soja-eiwitten is een ingewikkeld proces. Bekijk de hele aflevering op NPO Start.

Het kan wel beter en efficiënter, weten we uit onderzoek. Zo kunnen we sojabonen op een duurzamere manier verwerken en kunnen we ze in Nederland verbouwen, zodat er minder transport nodig is. Zo kunnen vleesvervangers geleidelijk aan steeds duurzamer worden.

In het kort

  • De meeste vleesvervangers hebben sojabonen als belangrijkste grondstof, vaak in combinatie met eiwitten uit bijvoorbeeld tarwe of ei.

  • Veel vegaburgers zijn rijk aan eiwitten, maar bevatten ook veel verzadigde vetten en zout. Alles bij elkaar zijn veel vegaproducten dus niet zo gezond, hoewel dat ook geldt voor bijvoorbeeld bewerkt vlees.

  • In soja zitten fyto-oestrogenen, stofjes die lijken op het vrouwelijke hormoon oestrogeen. Maar uit onderzoek blijkt dat de vermeende gezondheidseffecten daarvan erg klein of zelfs helemaal niet aantoonbaar zijn.

  • Tussen vleesvervangers zitten grote verschillen in hoe milieubelastend ze zijn. Het proces om eiwitten uit de sojaboon te krijgen is bewerkelijk en vaak weinig duurzaam. Daardoor zijn sommige vleesvervangers bijna net zo milieubelastend als kip.  

Deel dit venster