Hoe machtig is Poetin?

8 minuten leestijd

Hoe machtig is Poetin?

Je leest nu

Hoe machtig is Poetin?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 0
  • 617

Vladimir Poetin is al achttien jaar de leider van Rusland. Steeds verzint hij nieuwe manieren om aan de macht te blijven. Wie is Poetin eigenlijk? Wil hij Rusland uitbreiden? En hoe vergroot hij steeds zijn macht?

Samengesteld door Laurens Bluekens en Marjolein Koster

Wie is Vladimir Poetin?

Vladimir Poetin, geboren op 7 oktober 1952, groeit op in een gemiddeld gezin in Leningrad – het huidige Sint Petersburg – en begint zijn carrière in 1975 bij de KGBDe KGB, de Komitet gosoedarstvennoj bezopasnosti, is de geheime dienst van de Sovjet-Unie. De organisatie werd in 1954 opgericht en na de val van de Sovjet-Unie opgevolgd door de FSB, de Federale Veiligheidsdienst. . De onttakeling van de Sovjet-Unie maakt hij grotendeels mee vanuit Dresden, in het voormalige Oost-Duitsland, waar hij tussen 1985 en 1990 gestationeerd is.

Na de val van de Sovjet-Unie weet Poetin snel carrière te maken in de politiek en veiligheidsdiensten. In augustus 1999 stelt Jeltsin, de toenmalige premier van Rusland, Poetin aan als premier. Wanneer Jeltsin in december 1999 onverwachts zijn onmiddellijke aftreden aankondigt, stelt hij Poetin aan als president. Poetin neemt de honneurs als president tijdelijk waar en wint snel aan populariteit door zijn sterke optreden tijdens de Tweede Tsjetsjeense Oorlog. Mede daardoor wint hij in maart 2000 de presidentsverkiezingen.  

"Ik zou niet denken dat Poetin iemand is met een lange staat van dienst voor zich."

Het economische beleid van Poetin is vooral liberaal Een economie waarbij veel ruimte is voor ondernemerschap en de staat daar alleen goede voorwaarden voor schept. , zijn politieke stijl autoritair: hij is de baas. Geleidelijk perkt hij de persvrijheid in en tegenstanders verdwijnen achter slot en grendel. Poetin is erop gebrand het door de ineenstorting van de Sovjet-Unie verloren zelfvertrouwen van de Russen weer terug te krijgen. Het steekt hem dat na de val van de Sovjet-Unie voormalige landen van het Oostblok ook lid kunnen worden van de NAVO Met de oprichting van het Noord-Atlantische Verdrag in 1949 worden de verschillen tussen kapitalisme en communisme in Europa nog scherper. Dit militaire verdrag, getekend door de Verenigde Staten, Canada, België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Denemarken, Noorwegen, IJsland en Portugal, schrijft voor dat al deze landen elkaar helpen in het geval een van de landen te maken krijgt met een aanval. Om het verdrag te ondersteunen, wordt de NAVO opgericht: de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. De Sovjet-Unie reageert met het oprichten van het Warschaupact, een soortgelijk verdrag maar dan voor het Oostblok. Later worden ook Griekenland en Turkije (1952), West-Duitsland (1955), Spanje (1982) en het uiteindelijk herenigde Duitsland (1990) lid van de NAVO. : Hongarije, Polen en Tsjechië in 1999, Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slovenië en Slowakije in 2004 en Kroatië in 2009. Daarmee heeft Rusland direct aan zijn grens te maken met landen die lid zijn van de NAVO.

Deel alinea

Poetin probeert sterk voor de dag te komen, bijvoorbeeld door zich stoer op de foto te laten zetten met dieren.

Lange tijd is Rusland op het internationale toneel zo zwak, dat eigenlijk niemand echt rekening houdt met de voormalige wereldmacht, maar dat verandert geleidelijk onder Poetin. In 2005 noemt hij het uiteenvallen van de Sovjet-Unie "de grootste geopolitieke ramp van de twintigste eeuw" en hij benadrukt dat hem er veel aan is gelegen de etnischeBevolkingsgroepen van een bepaalde afkomst, bijvoorbeeld Georgiërs, Armenen en Oekraïners. En in dit geval dus: Russen.  Russen in de vroegere Sovjet-gebieden goed te beschermen – ook in Estland, Letland en Litouwen. In 2007 geeft Poetin in een speech op een conferentie in München duidelijk te verstaan dat hij zich stoort aan de Amerikaanse neiging om zich voortdurend te bemoeien met de gang van zaken in allerlei landen, ook dicht bij Rusland. De krachtige taal die Poetin bezigt tegen Amerika en andere westerse landen maakt hem populair in eigen land. De wereld moet weer rekening houden met Rusland, luidt zijn boodschap.

Poetin dreigt met tegenmaatregelen omdat Ruslands nationale veiligheid in gevaar is.

Dat Rusland op internationaal vlak langzaam maar zeker zijn zelfvertrouwen terugkrijgt, blijkt in 2008. Russische tanks vallen Georgië binnen, een voormalig deel van de Sovjet-Unie. Omdat er veel mensen wonen die meer Russisch dan Georgisch zijn, vecht het Russische leger aan de zijde van Zuid-Ossetië en Abchazië, delen van Georgië die zelfstandig willen worden. Rusland wint deze slag en Georgië verliest definitief de controle over de gebieden. De Verenigde Staten en andere westerse landen keuren de Russische acties af en wijzen op de soevereiniteit van Georgië.

"We zijn altijd trots geweest op ons land."

Vladimir Poetin

Hoe brengt Poetin Rusland terug op het wereldtoneel?

In de volgende jaren komen Rusland en het Westen steeds meer op ramkoers te liggen. Als de Verenigde Staten zich als machtig land mag bemoeien met de gang van zaken in andere landen, dan mag Rusland dat zeker in gebieden waar veel Russen wonen, meent Poetin. Deze instelling bepaalt steeds meer zijn houding op het wereldtoneel. De veiligheid van de Russische grenzen en de veiligheid van etnische Russen in gebieden rondom Rusland staan voor Poetin voorop. In Russische ogen zijn de NAVO-landen daarvoor een grote bedreiging.

In 2014 neemt Rusland de Krim in, een schiereiland in de Zwarte Zee dat eerst onderdeel was van de Sovjet-Unie en daarna bij Oekraïne hoort. De meerderheid van de bewoners van de Krim is weliswaar etnisch Russisch, maar Rusland neemt hiermee zomaar controle over een deel van een soevereinEen zelfstandig land dat zichzelf bestuurt.  land. Als reactie op deze annexatie van de Krim leggen de Europese Unie en de Verenigde Staten economische strafmaatregelen op aan Rusland. De handel met het land wordt bijvoorbeeld aan banden gelegd.

"We zijn hier om de orde te handhaven."

Deel alinea

Het Russische leger bemoeit zich vanaf 2014 ook met een intern conflict in Oekraïne. Daar komt het een jaar eerder tot massale demonstraties van pro-Europeanen tegen president Viktor Janoekovytsj, die besluit de handelssamenwerking met de Europese Unie op een lager pitje te zetten en nauwer samen te gaan werken met Poetin. De demonstraties, in de praktijk meer een permanente bezetting van het Majdanplein in Kiev, lopen uit de hand als de Oekraïense regering besluit hard in te grijpen. In februari stemt het parlement Janoekovytsj weg, maar dat kan niet voorkomen dat Oekraïne te maken krijgt met een burgeroorlog die tot de dag van vandaag voortwoekert. Wanneer Loegansk en Donetsk, pro-Russische delen van Oost-Oekraïne waar veel etnische Russen wonen, met geweld hun onafhankelijkheid van Oekraïne uitroepen, begint het conflict. Poetin, die zegt dat de pro-Europese betogingen op het Majdanplein zijn georganiseerd door de Verenigde Staten, stuurt het Russische leger om de pro-Russische rebellen in Oekraïne te ondersteunen.

Ook al hoort de Krim bij Oekraïne, veel mensen die er wonen spreken de Russische taal en hebben Russische gewoontes.

Hoewel Poetin lange tijd ontkent dat er Russische troepen actief zijn in Oekraïne, besluiten de Europese Unie en Amerika de economische sanctiesLanden kunnen elkaar economische strafmaatregelen opleggen, bijvoorbeeld door geen handel meer te drijven met een bepaald land. tegenover Rusland uit te breiden. Niet alleen zou Rusland militair hebben ingegrepen in Oekraïne, ook zou het pro-Russische demonstraties in Oekraïne organiseren om de onrust te vergroten. Als reactie op de sancties besluit Rusland geen voedsel meer uit westerse landen te importeren. In Nederland betekent dat een klap voor bijvoorbeeld paprika- en tomatenkwekers.

"We zullen reageren met alle wapenkracht die we hebben."

De westerse woede over Rusland en de pro-Russische rebellen in Oekraïne bereikt een hoogtepunt als in juli 2014 de passagiersvlucht MH17 van Amsterdam naar Kuala Lumpur uit de lucht wordt geschoten boven het oorlogsgebied in Oost-Oekraïne. Daarbij komen 298 burgers om het leven, onder wie bijna tweehonderd Nederlanders. Hoewel het neerhalen van het vliegtuig waarschijnlijk een fout is, toont het incident aan dat de pro-Russische rebellen in Oekraïne door Rusland gesteund worden met allerlei zwaar wapentuig. MH17 is namelijk neergehaald met een Boek-raketsysteem, een wapen dat alleen door Rusland wordt geproduceerd en dus aan de rebellen moet zijn gegeven. Tot ergernis van de internationale gemeenschap werkt Rusland maar moeizaam mee aan een onafhankelijk onderzoek over de ramp met de MH17. Dat is een kaart die Poetin vaker speelt als het gaat om internationale ontwikkelingen: het uiten van felle kritiek, het tegenwerken van onafhankelijk onderzoek en rechtspleging en het verspreiden van propaganda om zijn interpretatie van het verhaal te verspreiden.

Ook veel gewone Russen zijn verontwaardigd dat ze ook al de ramp met de MH17 in hun schoenen geschoven krijgen.

Ook in de burgeroorlog in Syrië liggen de belangen van Rusland en het Westen niet op dezelfde lijn. Terwijl Rusland de Syrische president Bashar al-Assad blijft steunen, wil de VN Veiligheidsraad De VN Veiligheidsraad is een van de belangrijkste organen van de Verenigde Naties. Deze raad handhaaft de internationale veiligheid en vrede. Er zijn vijftien leden, waarvan vijf permanent (China, Frankrijk, Rusland, de VS en het Verenigd Koninkrijk). De overige tien landen rouleren. De Algemene Vergadering van de VN kiest elk jaar jaar vijf nieuwe landen voor een termijn van twee jaar.  dat de Syrische president vertrekt en ondersteunen zij juist gevechtsgroepen die tegen Bashar al-Assad vechten.

Net als in het geval van Oekraïne en de Krim, gaat het Rusland in Syrië voor een deel ook om de veiligheid van Rusland. Alle drie de gebieden zijn van groot strategisch belang wat betreft de ligging van militaire bases. Maar voor Poetin is het ook een manier om zijn macht aan het buitenland en aan het Russische volk te tonen. Die dominantie is zichtbaar in het najaar van 2019 na de overhaaste terugtrekking van de Amerikaanse troepen in Syrië, als Poetin en zijn Turkse collega Erdogan samen een deal sluiten over de Noord-Syrische grenzen. Aan dit soort krachtig en onafhankelijk optreden is een groot deel van Poetins populariteit in eigen land te danken. De donkere kanten van Poetin, zoals het manipuleren van verkiezingen, het inperken van de persvrijheid, het uit de weg ruimen van tegenstanders en de kwakkelende economie nemen veel Russen daardoor makkelijker voor lief.

thumbnail
Universiteit van Vlaanderen - Moeten we onze relatie met Rusland verbeteren?

Rusland wordt in het westen vaak gezien als een agressief, zelfs oorlogszuchtig land. David Criekemans is hoogleraar geopolitiek aan de UAntwerpen en hij maakt hier toch graag enkele kanttekeningen bij.

Wil Poetin Rusland uitbreiden?

Door de ontwikkelingen in de Krim, Oekraïne en Syrië verslechteren de relaties tussen Rusland en het Westen in rap tempo. De situatie van de Koude Oorlog lijkt terug, met het verschil dat de NAVO-landen en Rusland nu veel dichter bij elkaar liggen en op sommige plekken zelfs aan elkaar grenzen. Aan beide kanten vindt militaire opbouw plaats. Zo stuurt de NAVO duizenden troepen naar de Baltische StatenEstland, Letland en Litouwen.  en zijn er oefeningen in Polen. Rusland stationeert nucleaire raketten dicht bij de grens met Polen en Litouwen, en voert regelmatig militaire oefeningen nabij de grens met de NAVO-landen uit. 

Alles om Rusland af te schrikken.

Deel alinea

Het Westen wantrouwt vooral de Russische intenties met Estland, Letland en Litouwen. Deze landen werden in 1940 al eens bruut onder de voet gelopen door de Sovjet-Unie. De angst voor een verdere Russische uitbreiding in Europa wordt nog eens versterkt door de defensiebudgettenHet geld dat een land jaarlijks uitgeeft aan het leger. , die in veel Europese landen al jaren lager worden maar in Rusland juist jaar op jaar hoger.

"Litouwen neemt de dreiging van de Russen heel serieus."

De grote vraag is wat het daadwerkelijke doel van Poetin is: wil hij alleen de Russische grenzen beveiligen en opkomen voor etnisch Russische groepen in omringende landen of is hij expansionistisch Gericht op uitbreiding van het grondgebied. en zal hij zijn pijlen ook richten op de voormalige Oostbloklanden die nu bij de NAVO zitten, zoals Polen?

Een definitief antwoord is moeilijk te geven, maar het meest waarschijnlijk is dat Rusland niet uit is op expansie in Europa. Door een volstrekt eigen internationale koers te volgen, hoopt hij verdeeldheid te zaaien in Europa en binnen de NAVO-partners en zijn eigen macht te vergroten. Een groot deel van wat Poetin zegt op het internationale toneel wordt beschouwd als bluf, bedoeld om zijn populariteit in eigen land te vergroten. Daarmee probeert hij de aandacht af te leiden van sociale en economische problemen in eigen land: Rusland kampt sinds 2015 met een haperende economische groei en onder Poetin zijn de democratie en rechtsstaat er in Rusland niet op vooruit gegaan.

"Het is een enorme misvatting dat Russen net zo zijn als wij."

Poetin mag dan regelmatig dreigende taal richting het Westen uiten, hij zou zijn hand overspelen als hij directe acties tegenover NAVO-landen zou ondernemen. In dat geval zouden alle NAVO-landen namelijk een reden hebben om in verweer te komen tegen Rusland. Dat zou een grote slag betekenen voor het belangrijkste doel van Poetin: de veiligheid van de Russische grenzen waarborgen en het kunnen voeren van een onafhankelijke internationale koers.

Bovendien voelt Rusland zich zelf ook bedreigd door de opbouw van NAVO-troepen in landen dicht bij Rusland. Een eventuele uitbreiding van de NAVO met bijvoorbeeld het aan Rusland grenzende Oekraïne – een kwestie die telkens terugkomt – zou alarmerend zijn voor Poetin. Dat zou ook het geval zijn als de NAVO nog verder gaat met het militariseren van de NAVO-landen nabij Rusland. De installatie van een Amerikaans raketschild in Roemenië in het voorjaar van 2016, wordt door Poetin bijvoorbeeld als grote bedreiging ervaren.

"Niemand moet denken dat hij militair gezien kan winnen van Rusland."

In die zin kun je het gedrag van Poetin ook als reactie op het Westen zien, in plaats van andersom. Het is tijd dat Rusland een einde maakt aan 'het strategisch voordeel' van het Westen, aldus Poetin

"Niemand luisterde naar ons. Luister nu maar naar ons." 

De NAVO houdt zich druk bezig met de eventuele dreiging van Rusland. 

Het Russische versus het westerse perspectief.

Rusland wil eigenlijk de oorspronkelijke grenzen terug. Het gebied rondom de Krim is daar een voorbeeld van. 

"Wij zijn junkies en Rusland is de dealer."

Hoe vergroot Poetin zijn macht in eigen land?

Inmiddels is Poetin achttien jaar aan de macht. Niet altijd als president, want volgens de Russische grondwet kan een president slechts twee opeenvolgende termijnen dienen. Daarom schuift hij in 2008 Dmitri Medvedev naar voren als zijn opvolger. Poetin zelf wordt eerste minister in Medvedevs regering. Vrijwel iedereen is het erover eens dat Poetin in deze periode de onbetwiste leider van Rusland blijft en dat deze wisseling een truc is om later opnieuw president te worden. Dat blijkt ook het geval. In 2012 wint Poetin opnieuw de verkiezingen en in 2018 verlengt hij zijn presidentschap weer met een tweede termijn.

Deel alinea

Tijdens zijn presidentschap neemt Poetin een aantal maatregelen die zijn macht vergroten. De overheid krijgt inzicht in de financiën van ngo’s en buitenlands geld is niet toegestaan. Hierdoor wordt het moeilijker voor deze organisaties zich te verzetten tegen het regime. De opkomstdrempel tijdens verkiezingen wordt afgeschaft en hij verlengt de presidentstermijn van vier naar zes jaar. De persvrijheid wordt langzaamaan ingeperkt en Poetin beïnvloedt af en toe ook de rechtspraak. Ondanks deze dictatoriale trekken blijft Poetin toch erg populair bij de kiezer in Rusland.

Wie zijn Poetins tegenstanders?

Omdat Rusland een democratisch stelsel heeft, met de mogelijkheid tot oppositie, heeft Poetin ook regelmatig te maken met tegenstanders die zijn macht uitdagen. Tot nu toe dus allemaal zonder succes.

Navalny zit zelf vast, maar roept de Russen op te demonsteren.
Deel alinea

Een van de meest bekende tegenstanders is Aleksej Navalny. Als advocaat en activist verzet hij zich al jaren tegen de corruptie in Rusland. Hij wordt hiervoor meerdere keren opgepakt en vaak ook weer redelijk snel vrijgelaten. Navalny richt zijn eigen politieke partij op en stelt zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen in 2018, maar tijdens zijn campagne wordt hij regelmatig tegengewerkt, bijvoorbeeld door de aanval met de groene vloeistof ‘zeljonka’ die blijvende schade aanricht aan zijn rechteroog. Het Russische Hof besluit uiteindelijk dat Navalny niet mag deelnemen aan de presidentsverkiezingen van 2018 vanwege beschuldigen van fraude en illegale politieke manifestaties.

De oppositiepoliticus Boris Nemtsov is één van Poetins tegenstanders die zijn strijd met de dood moest bekopen. Jarenlang zit hij als liberaal in de DoemaHet Russische parlement. Het woord doema betekent letterlijk: de gedachte. De doema is, met andere woorden, de plek waar mensen nadenken.  , waar hij zich inzet voor hervormingen van de economie en hij waarschuwt de bevolking van Rusland tegen de groeiende macht van Poetin. Op 27 februari 2015 wordt Nemtsov doodgeschoten. De dader is opgepakt en veroordeeld en het is nog altijd niet helemaal duidelijk in hoeverre Poetin iets met deze moord te maken heeft.

"Dit is de belangrijskte politieke moord in de afgelopen 25 jaar"

Hoewel iedereen weet dat Poetin de presidentsverkiezingen in 2018 weer zal winnen, besluit de jonge journaliste en televisiepresentatrice Ksenia Sobtsjak zich toch kandidaat te stellen. Het is een vorm van protest tegen de politieke cultuur in Rusland. Haar kritische vragen aan president Poetin maken op hem weinig indruk en hij schuift ze gemakkelijk aan de kant.

"Oppositie voeren in Rusland betekent dat je gedood wordt of in de gevangenis belandt," zegt Ksenia Sobtsjak.

Formeel gezien is Poetin geen alleenheerser, maar in eigen land is hij een machtige man. Ook op het wereldtoneel speelt hij een steeds prominentere rol. Dat gebeurt niet alleen in Syrië. Ook in Afrika neemt Poetins invloed toe. Een speciale Rusland-Afrikatop in Sotsji in oktober 2019 met veertig Afrikaanse leiders, toont de wereld dat Poetin ook in dit werelddeel een rol van betekenis wil spelen.

In het kort

  • In 2000 wordt de voormalig KGB-agent Poetin president van Rusland, nadat hij eerder als premier een sterke indruk maakt rondom de oorlog met de Tsjetsjenen. 

  • Poetin perkt de vrijheid van de pers in en ruimt tegenstanders uit de weg, maar ontpopt zich door zijn buitenlandbeleid voor veel Russen tot sterke man.

  • Het is Poetin vooral te doen om de veiligheid van de Russische grenzen en veel van wat Poetin zegt is bedoeld om zijn populariteit in eigen land te vergroten.

  • Poetin is inmiddels achttien jaar aan de macht. Ondanks zijn anti-democratische maatregelen blijft hij erg populair bij de kiezer. Zijn politieke tegenstanders krijgen geen kans hem te verslaan. 

Deel dit venster