Waarom vieren we op 1 januari het nieuwe jaar?

2 minuten leestijd

© Pexels

Waarom vieren we op 1 januari het nieuwe jaar?

Je leest nu

Waarom vieren we op 1 januari het nieuwe jaar?

    • Deel op

    • Gekopieerd
  • 1
  • 37

Op 1 januari vieren we in Nederland de start van het nieuwe jaar. Waarom doen we dat eigenlijk? Geldt voor iedereen 1 januari als de eerste dag van het nieuwe jaar? En is onze jaartelling altijd hetzelfde geweest?

Samengesteld door Tess de Bruijn

Dat we het nieuwe jaar op 1 januari beginnen hebben we te danken aan Paus Gregorius XIII en de Romeinen. De Romeinen stemmen hun Romeinse kalender rond 738 voor Christus af op de stand van de maan. Het jaar heeft in deze jaartelling 10 maanden en start met de maand maart, vernoemd naar de god Mars van de oorlog. Dit met het idee dat tijdens oud en nieuwvieringen alle oorlogen moeten stoppen.

De Romeinse koning Numa Pompilius past tijdens zijn heerschappij (753 v.Chr. - 673 v.Chr.) deze Romeinse kalender aan. De seizoenen lopen namelijk na een paar jaar niet gelijk. Numa Pompilius voegt twee maanden aan het jaar toe: januari en februari. De maand januari vernoemen de Romeinen naar de Romeinse god Janus. Deze god van het nieuwe begin heeft twee gezichten en kijkt twee richtingen uit. Eigenlijk precies wat wij op 1 januari doen: we kijken naar het jaar dat voor ons ligt en dat achter ons ligt. Een mooie maand om het jaar mee te beginnen volgens Numa Pompilius. 

In dit schilderij van de Vlaamse kunstschilder Robert van Audenaerd zien we Janus met een sleutel de 'jaarpoort' openen. Janus verjaagt regen en storm, in de vorm van twee mannen die water op de aarde spugen en gieten. De weg is nu vrij voor de Lente met haar gevolg van engeltjes met bloemen.

Julius Caesar past rond 46 voor Christus de kalender opnieuw aan omdat de kalender nog steeds niet gelijk loopt met de seizoenen. Hij voert in zijn rijk de Juliaanse kalender in. Hij baseert deze kalender niet langer op de maan, maar op de zon. Caesar behoudt in zijn kalender januari als eerste maand. Door de expansiedrift van Caesar verspreidt de kalender zich razendsnel over het Romeinse Rijk. Maar na de val van het Romeinse Rijk nemen veel christelijke landen hun oude kalender toch weer terug. Veel landen houden 25 december en 25 maart aan als nieuwjaarsdagen.

Paus Gregorius XIII komt er in 1582 achter dat de Juliaanse kalender niet goed werkt met schrikkeljaren. Ook maakt de Juliaanse kalender het lastig om de exacte datum van Pasen te berekenen. Dus introduceert Paus Gregorius XIII in 1582 een aangepaste versie van de kalender. In zijn Gregoriaanse kalenderTegenwoordig in bijna alle delen van de wereld de officiële kalender, oorspronkelijk voorgesteld door de Napolitaanse arts en filosoof Aloisius Lilius, en in 1582 ingevoerd door Paus Gregorius XIII. De Gregoriaanse kalender is een correctie van de Juliaanse kalender die al door de Romeinen werd gebruikt. De Juliaanse kalender loopt na verloop van tijd te ver achter op de zon, vandaar dat in de Gregoriaanse kalender het aantal schrikkeldagen is teruggedrongen. Een jaar dat deelbaar is door 4 blijft een schrikkeljaar, behalve als het jaartal wel deelbaar is door 100, maar niet door 400. Zo waren de jaren 1600 en 2000 wel schrikkeljaren, maar 1700 en 1900 niet.  maakt ook hij van 1 januari de start van het nieuwe jaar. Katholieke landen nemen de kalender meteen over, bij protestante en orthodoxe landen gaat het trager. Ook in Nederland gaat de overgang niet van een leien dakje. Hoewel Holland, Zeeland en de zuidelijke gewesten vrijwel meteen de kalender overnemen, gaan de overige gewesten pas in 1700 en 1701 over. Sindsdien gebruiken we tot op de dag van vandaag de Gregoriaanse kalender.

Betekent dit dat ieder land op 1 januari het begin van het nieuwe jaar viert? Nee, denk aan het Chinese Nieuwjaar dat op de eerste tot vijftiende dag van de Chinese kalender wordt gevierd. Of het Joods Nieuwjaar. Ook dat houdt geen gelijke tred met de Gregoriaanse kalender en valt op de eerste twee dagen van de eerste maand van de Joodse kalender.

Door de eeuwen heen hebben we steeds preciezere methodes ontwikkeld om de tijd te berekenen. Hoe werd de tijd vroeger berekend? Waarom zijn er schrikkeldagen? En hoe meten we eigenlijk de tijd? Klik op de afbeelding hieronder om verder te lezen. 

Tijd is een ongrijpbaar iets. We kunnen het niet horen, zien of voelen, en eigenlijk begrijpen we maar nauwelijks wat het is. Klik op de foto hierboven om erachter te komen hoe we de tijd meten. 

Deel dit venster